یکی از مکان‌های گردشگری شیراز، بازار وکیل است که از دوران زندیه به جا مانده است. بازار وکیل در مرکزی شیراز واقع شده است و با گذشت سال‌ها هنوز کارایی اقتصادی خود را حفظ کرده است.
تاریخچه بازار وکیل شیراز

در دوران حکومت کریم‌خان ‌زند، شیراز پایتخت کشور بود و در آن زمان حصا‎ر‌ها، قلعه‌ها، کاروانسرا‌ها، مساجد، بازارهای مختلفی ساخته شد که درمیان تمام بناهای ساخته شده، بازار وکیل شیراز همچون گوهری می‌درخشد. ساخت بازار وکیل شیراز از سال ۱۱۳۷ خورشیدی آغاز شد و تا سال ۱۱۵۶ توسعه یافت. این بازار در کنار حمام و مسجد وکیل قرار دارد که مجموعه گردشگری گران‌بهایی از عصر زندیه می‌باشند. بازار وکیل شیراز در داخل حصار شهر یعنی جایی که بازرگانان بسیاری رفت و آمد می‌کردند، بنا گردید. بازار وکیل شیراز در دوره‌های متفاوت دستخوش تعمیرات و تغییرات اساسی شده است و به شکل امروزی درآمده است.
شواهد تاریخی نشان می‌دهد که در سفر کریم‌خان زند به شهر لار و با دیدن بازار قیصریه شهر لار تصمیم می‌گیرد بازاری شبیه به آن در شیراز بنا کند تا محلی برای کسب و کار و امور اقتصادی مردم شیراز شود. حجره‌های بازار وکیل محلی برای انجام امور بازرگانی، خرید و فروش کالاهای خارجی و داخلی، صدور و دریافت حوالجات و امور صرافی تبدیل شدند و تا به امروزه به فعالیت خود ادامه داده است. بازار وکیل در سال ۱۳۵۱ به ثبت ملی رسید.

کالاهای منحصربه فرد در بازار وکیل شیراز

بازار وکیل شیراز ترکیبی بازار سنتی و مدرن است که کالاهای متفاوت و گوناگونی دارند و می‌توانید کالاها و صنایع دستی مرغوب با قیمت کمتر و کیفیت بیشتری نسبت به سایر بازارها، خریداری نمایید.از جمله کالاها و صنایع دستی که در بازار وکیل شیراز میتوان به پارچه‌های مرغوب، مسقطی، عرقیجات، بهار نارنج شهر شیراز، انواع مختلف فرش‌های دستباف، گلیم، گبه، جاجیم، نمد، انواع چرم، زیور‌آلات سنتی، انواع وسایل مسی و نقره، ادویه‌جات، وسایل عتیقه، لباس‌های محلی شیرازی و کلاه‌های سنتی اشاره کرد.
مانند تمام بازارهای سنتی، بخش‌های مختلف بازار وکیل شیراز نسبت مشاغلی که در هر بخش بازار بودند به نام‌های خاصی معرفی می‌شدند مانند بازار مسگرها، بازار شمشیرگرها، بازار بزازان، بازار کلاهدوزها، بازار سراج‌ها، بازار بلورها، بازر خیاط‌ها و غیره. بازاری به نام سرای مشیر در نزدیکی و چسبیده به بازار وکیل شیراز وجود دارد که به علت نزدیکی بسیار زیاد این دو بازار به هم به اشتباه تصور می‌شود که یک بازار هستند. یکی از زیباترین و هیجان‌انگیزترین بازارهای سنتی ایران، سرای مشیر می‌باشد.
معماری بازار وکیل شیراز

بازار وکیل شیراز با مساحتی بالغ بر ۲۱۸۴۰ متر مربع دارای پنج درب بزرگ در چهار طرف آن است. ساخت بازار وکیل شیراز در میان ارگ و اندرونی کریمخانی توسط بهترین معماران وقت انجام شد. بازار وکیل یکی از مستحکم‌ترین بناهای ساخته شده در عهد خود می‌باشد و علت این استحکام جنس بنای از گچ، آجر و آهک و ستون‌های سنگی آن می‌باشد. استحکام آن تاحدی است که در برابر چندین زلزله شدید شیراز سالم باقی مانده است. معماری این بازار شبیه بازار لار است اما عرض بازار وکیل از دیگر بازارها بیشتر است.
یکی از ویژگی جالب بازار وکیل شیراز، پایین بودن سطح بازار از سطح خیابان است. تا چند دهه پیش اختلاف سطح بازار و خیابان ۱۴ پله بود که با گذشت زمان به دلیل پر شدن کف بازار اکنون این اختلاف به ۵ تا ۶ پله کاهش یافته است.
یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد بازار وکیل نسبت به دیگر بازار‌های سنتی، ارتفاع و بلندی سقف راسته‌ها می‌باشد. در گذشته سقف چهارسوق بازار وکیل، ۱۱ متر بود ولی امروزه به دلیل خاکریزی کف بازار، ارتفاع آن به ۱۰ متر کاهش یافته است. خاص‌ترین بخش بازار وکیل چهارسوق بزرگ با تزیینات گوشواره‌ای، طاق‌سازی و کنج‌سازی است. در گذشته در زیر سقف چهارسوق بازار وکیل، حوض مرمرین بزرگی قرار داشته و آب آن از یک آبراه تامین می‌شد ولی امروزه دیگر خبری از این حوض نیست اما آبراهه همچنان وجود دارد.
در بازار وکیل شیراز شیوه نوررسانی با سایر بازارها متفاوت است و در سقف روزنه‌هایی وجود دارد که از تابش مستقیم نور به داخل جلوگیری کرده و مانع ورود حجم زیاد آب به داخل بازار در هنگام بارش باران‌های شدید می‌شود. در زیر سقف این بازار دریچه‌ها و روزنه‌هایی جهت هدایت نور و هوای کافی را به درون حجره‌های تعبیه شده است. در قسمت بالای حجره‌ها پنجره‌هایی مشبک وجود دارد که در ایجاد دمای مناسب و تهویه هوا نقش دارند.

راسته‌های بازار وکیل شیراز

بازار وکیل شیراز به شکل چلیپایی (مانند صلیب) است و از ۴ راسته اصلی شمالی، جنوبی، شرقی و غربی تشکیل شده است. شاخه اصلی بازار وکیل از دو راسته شمالی و جنوبی تشکیل شده است. راسته شمالی از ۲ بخش تشکیل شده است: بازار نو و راسته شمالی بازار وکیل شیراز.

بازار نو در بازار وکیل شیراز

یکی از وزرای ایالت فارس در دوره قاجار، میرزایوسف اشرفی‌مازندرانی را بنا کرد. وی با ساخت بازار نو و اتصال آن به راسته شمالی بازار وکیل باعث توسعه این مجموعه شد. شروع بازار نو از دروازه اصفهان است و تا چهار راهی که کاروانسرای گمرک در ضلع جنوب شرقی آن واقع شده، ادامه می‌یابد. بازار نو بسیار طویل است و دارای کالاهای متفاوتی است.

راسته شمالی بازار وکیل شیراز

راسته شمالی بازار وکیل شیراز از ۴۸ طاق و ۸۲ باب حجره تشکیل شده است و سه کاروان‌سرای روغنی، احمدی و گمرک در ضلع شرقی آن قرار دارد. راسته شمالی بازار (راسته اصلی بازار وکیل شیراز) از دروازه اصفهان شروع و تا چهار سوق ادامه می‌یابد. راسته شمالی فرعی که از انتهای بازار نو آغاز می‌شود به راسته کلاه دوزان می‌رسد. در شرق راسته شمالی، بازار ترمه‌فروشان است. بازار کلاه‌دوزان مختص به تولید و فروش کلاه است که در گذشته محل گذر مردم عشایر و روستایی بوده است که باعث شده این راسته در مقایسه با دیگر بخش‌های بازار پذیرای مردمان بومی بیشتری باشد.

راسته جنوبی بازار وکیل شیراز

راسته جنوبی بازار وکیل به راسته بزازان معروف است که از چهار سوق آغاز و به سرای مشیر ختم می‌شود. بزاز در لغت به معنی پارچه‌فروش است. در ضلع غربی بازار بزازان، بازار شمشیرگران با ۲۲ باب حجره قرار دارد که در قدیم انواع سلاح‌های سرد در این بخش ساخته می‌شده است اما امروزه بیشتر صنایع دستی عشایر را خواهید دید.

چهار سوق بازار وکیل شیراز

به تقاطع راسته‌های اصلی شرقی-غربی و شمالی-جنوبی بازار، چهار سوق بازار وکیل گویند که از تزیینات معماری خاص برخوردار است. در گذشته حوض مرمری در مرکز چهارسوق قرار داشت که اکنون از بین رفته است. در شرق چهارسوق، راسته علاقه بندان با ۱۹ طاق و ۳۸ باب حجره است. راسته علاقه‌بندان در گذشته محل تولید و فروش انواع نخ، روبان، نوار ابریشمی و از این نوع کالاها بوده است ولی امروزه قالی‌فروشان و عطاری‌ها جای آنها را گرفته‌اند. همچنین در غرب چهار سوق بازار، راسته ترکش‌دوزان است که از ۱۱ طاق و ۲۲ حجره تشکیل شده و مرکز فروش انواع دست‌بافت و زیرانداز می‌باشد.

سعدیه ، یا مزار سعدی شیرازی به عنوان یکی از جاذبه های شهر شیراز در طول تاریخ مورد توجه هنر دوستان و اهالی ادب بوده. این محل که در حال حاضر مزار سعدیِ در گذشته خانقاه و محل عبادت های او و یارانش بوده و این رو میشه از قبرهای متعددی که در کنار مزار او وجود داره ثابت کرد.این بنای زیبا که تافیقی است از هنر معماری قدیم و جدید به زیبایی هرچه تمام تر در میان باغی باصفا میزبان مسافران وگردشگرانیِ که با دیدن این همه زیبایی و آرامش ساعتی در این مکان توقف می کنن. یکی از جاذبه های این محل حوض ماهیِ که نزدیک مزار شیخ قرار داره و آب آن از چشمه ای تامین می شه که از زیر بنا می جوشه.ساختمان به سبک ایرانی با ۸ ستون از سنگ های قهوه ای رنگ بر روی آرامگاه گنبدی شکل از کاشی های فیروزه ای رنگ و سنگ سفید تزیین شده که در جلوی مقبره قرار دارند و اصل بنا با سنگ سفید و کاشی کاری مزینه. بنای مقبره در داخل هشت ضلعیه که در هفت گوشه ساختمان، هفت کتیبه خطی قرار داره که بر روی دیواره ها ابیاتی از گلستان، بوستان، قصاید، بدایع و طیبات شیخ اجل سعدی انتخاب و گلچین شده و به قلم و خط «ابراهیم بوذری» نوشته شده.

می‌شود تا شیراز برویم و نارنجستان قوام را نبینیم. باغی پر از درخت‌های نارنج و حوض پر آب، در کنار عمارتی پوشیده از آینه، شیشه‌های رنگی و ده‌ها چیز دیگر.
نارنجستان قوام، یکی از جاهای دیدنی‌های شیراز است که در خیابان لطفعلی‌ خان زند قرار گرفته. این باغ در دوره ناصرالدین شاه قاجار و به دستور علی محمد خان قوام ساخته شده و حالا یکی از تماشایی‌ترین جاذبه‌های گردشگری شیراز است. درست است که باغ قوام خیلی بزرگ نیست، اما چشم‌نواز است و عمارت باشکوهی دارد.

برای رسیدن به باغ قوام می‌شود با اتوبوس به ترمینال ولیعصر رفت و با کمی پیاده‌روی به باغ رسید. ایستگاه مترو ولیعصر هم به نارنجستان خیلی نزدیک است. اگر با ماشین شخصی برویم، از چهارراه نمازی راه‌مان را باید به‌سمت شرق ادامه بدهیم. سر راه‌مان می‌توانیم مسجد نصیرالملک را هم ببینیم.

در اطراف این باغ جای پارک سخت پیدا می‌شود، بنابراین بهتر است با ماشین شخصی نرویم.
تاریخ پرفراز و نشب باغ

خاندان قوام در دوره قاجار مدت زیادی بر فارس حکومت می‌کردند و بناهای زیادی از آن دوره آنها به‌جا مانده، مثل باغ عفیف‌آباد، باغ کلانتر، باغ بیگلربیگی و همین مجموعه قوام.

این مجموعه در طول سال‌های ۱۲۵۷ تا ۱۲۶۷ خورشیدی ساخته شده و کم‌کم بناهای دیگری به آن اضافه شده و آخرین مرحله آن یعنی آینه‌کاری و گچ‌کاری آن هم در ۱۲۹۸ به‌پایان رسیده.

در دوران حکمرانی محمدرضا خان قوام‌الملک سوم، باغ قوام و عمارتش، بیرونی نامیده می‌شدند و کاربرد اداری داشتند؛ خانه زینت‌الملک اندرونی بود و خانواده قوام در آن زندگی می‌کردند. عمارت بیرونی محلی بود برای انجام کارهای سیاسی و نظامی یا برگزاری جلسه با نمایندگان دولت‌های خارجی.

این دو بخش با تونلی به هم وصل می‌شدند و عمارت نارنجستان کنونی، همان «بیرونی» دوران قاجار محسوب میشد. سال‌ها زندگی در این خانه جریان داشت، تا اینکه بالاخره در سال ۱۳۴۵ وقف دانشگاه شیراز شد.
جزییات کاشی‌کاری، گچ‌بری، آینه‌کاری و طرح و رنگ‌های به‌کار رفته در این بنا آنقدر زیادند که آدم را میخکوب می‌کنند. اینطور معروف است که هفت هنر سنتی ایرانی یعنی آینه‌کاری، گچ‌بری، نقاشی‌های سنتی، معرق، منبت، حجاری و آجرکاری در عمارت قوام استفاده شده و همین هم دلیلی‌ست برای تماشایی بودنش.

از فروشگاه سوغات و صنایع دستی که رد شویم، به محوطه‌‌ای زیبا می‌رسیم. در اینجا همانطور که از اسمش هم پیداست، درخت‌های نارنج زیادی وجود دارد و فصل شکوفه‌ها که بشود، عطر شکوفه‌های نارنج گردشگران را مست می‌کند. گذشته از گلهای زیادی که در باغ قوام می‌بینیم، دو درخت نخل هم به‌صورت قرینه در اینجا کاشته‌اند.

بعد ساختمان اصلی یا شمالی را می‌بینیم که دو طبقه است و زیرزمین هم دارد. ایوان باشکوه و پله‌های دو طرف ایوان، ما را به داخل ایوان و ساختمان راهنمایی می‌کنند و اتاق‌ها به‌صورت متقارن در دو طرف ایوان قرار گرفته‌‌اند.

سقف ایوان آینه‌کاری‌های چشمگیری دارد و به هر کدام از اتاق‌ها که سر بزنیم، آینه‌کاری و گچ‌بری‌های زیادی می‌بینیم.

در سمت چپ این ساختمان، قهوه‌خانه و شربت‌خانه قرار گرفته و حیف است خودمان را از عرقیجات شیراز بی‌نصیب بگذاریم.

یکی از قشنگ‌ترین قسمت‌های دیگر نارنجستان قوام، شاه‌نشین یا تالار آینه است با دیوار و سقفی پر شده از نقاشی و آینه‌کاری.

یکی از آثار تاریخی شیراز، ارگ کریم خان است که درست در قلب این شهر قرار گرفته است. این بنا متعلق به دوران زندیه است و یکی از بهترین جاذبه های گردشگری شیراز محسوب می شود.
ارگ کریم خان شیراز یکی از بناهای تاریخی دوران زندیه است که به دستور کریم خان زند در سال ۱۱۰۸ قمری ساخته شد. این ارگ در شهر شیراز و در خیابان کریم خان زند قرار گرفته است و سالانه گردشگران زیادی را جذب می کند.

همانطور که گفته شد معماری این بنا به سال ۱۱۰۸ قمری می رسد که در هر دوره، کابردهای خاص خود را داشته است. برای مثال در دوران زندیان محل زندگی پادشاه بود در صورتی که در زمان پهلوی به زندان تبدیل شد.

معماری ارگ کریم خان شیراز

ارگ کریم خان ۴۰۰۰ متر مربع وسعت دارد و دارای دیوارهای بسیار بلندی که به ۱۲ متر می رسد، است. نمای این بنا، آجر بوده و در واقع طراحی آن هم مسکونی و هم نظامی است. بطور کلی این ارگ به شکل یک ذوزنقه ی ناقص است که گفته می شود علت آن، این بوه که در زمان ساخت، معماران به این نتیجه رسیده اند که قسمتی از خاک شمال غربی برای چنین بنای با عظمتی نامناسب است و در صورت ساخت امکان نشست دارد و در نتیجه تصمیم گرفته شد تا بنا به سمت غرب متمایل شود.

بخش مسکونی ارگ در ضلع شمالی، جنوبی و غربی آن واقع شده است. هر کدام از این بخش ها دارای ۶ اتاق مسکونی و یک ایوان هستند. جالب است بدانید همه ی اتاق ها از داخل به هم وصلند. همه ی اتاق ها و ایوان های با تزیینات خاص آن دوره ومقرنس تزیین شده اند.

ضلع شرقی از بقیه ی ضلع ها به مراتب پر طرفدارتر است. در ورودی ارگ در ضلع شرقی قرار دارد که با یک تابلوی بسیار بزرگ از صحنه ی رزرم رستم و دیو سفید تزیین شده است. این تابلو که کاشیکاری است، در دوران قارجاریه به ارگ اضافه شده است. یکی دیگر از دیدنی های ضلع شرقی، حمام خصوصی پادشاه است که سعی شده بصورت دست نخورده باقی بماند.

جاذبه های تاریخی زیادی در گوشه و کنار ایران عزیزمان به چشم می خورند که هر یک نشانی از تاریخ و فرهنگ غنی این سرزمین کهن دارند و علاقه مندان را از راه های دور و نزدیک به سوی خود می کشانند. تمرکز این جاذبه ها در برخی شهرها بیشتر است و جلوه ه ای خاص به آنها بخشیده اند. شیراز یکی از همین شهرهاست؛ دیاری خوش آب و رنگ که با آمدن نامش عطر بهارنارج معروفش به مشام می رسد و حال و هوای متفاوتش شوق را در جان و تن جاری می سازد. در قدم به قدم این شهر می توان ردپایی از تاریخ یافت و سازه ای تماشایی را دید. باغ های زیبای شیراز از جمله دیدنی های پرطرفدار آن هستند؛ مکان هایی که حال و هوایی خوش را برای مهمانان شان به ارمغان می آورند و آنها را برای لحظاتی از دغدغه ها و روزمرگی ها دور می سازند. حتا اگر دوستدار تاریخ هم نباشید نمی توانید دست رد به این جاذبه ها بزنید. آنچه که پیش روی تان قرار می گیرد گوشه ای از هنر باغ سازی ایرانی است که دهان هر کس را به تحسین می گشاید.
آشنایی با باغ عفیف آباد | نمونه عالی گل آرایی ایرانی

اگر راه تان به سمت خیابان عفیف آباد شیراز کج شود، در میان همهمه آن، دری را می بینید که بر سردرش نام باغ عفیف آباد نقش بسته است. اینجا همان جایی است که حال و هوای شما را تازه می کند و سفری متفاوت در تاریخ را برای تان رقم می زند؛ باغی قاجاری و متعلق به دوران ناصرالدین شاه که ساختمانی مجلل و دو طبقه در میان خود دارد و با همت ارتش، موزه نظامی نیز در آن برپا شده است. همچنین در این گشت و گذار یکی از باغ های کهن و زیبای شیراز را می بینید که آن را میزبان نمونه ای عالی از گُل کاری ایرانی می دانند و ظرافت نقش و نگارهایش را در کمتر جایی می توان دید. وسعتش به حدود ۱۲۷۰۰۰ متر مربع می رسد و می توانید لحظاتی به یادماندنی را در قهوه خانه اش بگذرانید و یا قدمی در کنار درختان تنومندش بزنید. زیبایی ها و ارزش بالای این باغ باعث شد تا در تاریخ 10 خرداد 1351 نامش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت برسد و بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
حال خوب باغ عفیف آباد

وقتی از باغ عفیف آباد سخن می گوییم، در واقع فقط از یک جاذبه تاریخی حرف نمی زنیم. در این باغ حال و هوایی جریان دارد که حسابی سرحال تان می آورد و انرژی تازه ای به شما می بخشد. وقتی قدم به درون آن می گذارید، از همهمه شهر فاصله می گیرید و گوش می سپارید به نغمه پرندگان و صدای خوش جریان آب. بر روی سنگفرش ها قدم می زنید و در هر قدم جلوه ای تازه کشف می کنید. درختان سربلند و قدبرافراشته، گل ها و چمن سرسبز، چیزهایی هستند که در قاب چشمان تان جای می گیرند. اگر بهار را برای رفتن به شهر بهارنارنج برگزینید و جلوه بهشتی اردیبهشت را در عفیف آباد به تماشا بنشینید که نور علی نور می شود.

وقتی به عمارت میان باغ می رسید کمی سر به هوا می شوید؛ کمتر کسی می تواند از خیر تماشای نقاشی های ظریف در سقف این ساختمان بگذرد و آنها را ندیده بگیرد. ستون های برافراشته این سازه، بهانه خوبی برای ثبت عکس های زیبا به شما می دهند. کافیست به سراغ بخش اجاره لباس های سنتی در باغ بروید و تن پوش سنتی شیراز را بر تن کنید؛ حالا همه چیز آماده است تا خاطره بسازید و کلی عکس های قجری و شاهانه ثبت کنید.

در کنار عمارت توپ و تانک ها را می بینید؛ شاید کمی برای تان عجیب باشد اما باید باور کنید که حتا حضور این آلات جنگی نیز چیزی از دلنشینی باغ کم نمی کند. بلکه کنجکاوتان می کند تا در کنار لذت بردن از این همه زیبایی در یک باغ ایرانی، گشتی هم در موزه ارتش بزنید و با اسلحه ها و توپ و چیزهای دیگر آشنا شوید.

از هیچ چیز سرسری گذر نکنید و همه چیز را با دقت بنگرید تا وقتی از در باغ عبور می کنید و دوباره به خیابان باز می گردید تا مدت ها تصاویر شیرینی در ذهن تان داشته باشید.

باغ جهان‌نما بهشت کوچک زمینی شهر شیراز است که شکوه و زیبایی‌ آن جلوه‌ای دیگر از باغ‌های سرسبز و پر گل شیراز را برای ‌بازدیدکنند‌گان به نمایش می‌گذارد. ویژگی‌های منحصر به فرد جهان‌نما هر بیننده‌ای را شگفت‌زده می‌کند.
شیراز شهر تمدن و ادب فارسی پر از باغ‌های معروف و بوستان است. از این رو شاید وقتی به این شهر سفر می‌کنید به دیدن یک یا دو باغ معروف بسنده کرده و با خودتان فکر کنید که همه‌ی این مکان‌ها شبیه به هم هستند. اما در واقع هر کدام از این اماکن ویژگی‌ و زیبایی خود را دارند و به هیچ وجه با هم قابل قیاس نیستند. باغ جهان‌نما نیز مانند سه باغ دیگر معروف شهر شیراز شکوه و جلال خاص خود را دارد. جهان‌نما که هنگام اقامت تیمور کورگانی درشیراز، در اوج شکوه خود بود، به قدری این فرد را شیفته و حیران زیبایی‌ خود کرد که وی باغی را در اطراف زادگاه خود یعنی سمرقند به همین نام ساخت.

در کتاب عجایب ‌المقدور از این باغ با نام زینت‌ الدنیا یاد شده است. لرد کرزن سیاست‌مدار انگلیسی در دوران قاجاریه از جمله‌ی افرادی است که باغ جهان نما را در کتاب “ایران و قضیه‌ی ایران” به تصویر کشیده است. او در توصیف باغ می گوید: «در سمت دیگر جاده اصفهان به شیراز، قدری بالاتر از حافظیه، باغ جهان‌نما است که در زمان کریم خان باغ وکیل نام داشت و در عهد فتحعلی شاه هنگامی که او والی فارس بود اسمش را تغییر دادند و عمارتی تابستانی در آنجا ساختند، شامل محوطه محصور در حدود ۲۰۰ یارد که حالا چند درخت دارد و رو به خرابی است. در اوایل این قرن، عمارت مرکزی آن یا کلاه فرنگی وضع مرتبی داشت و مختص اقامتگاه افراد عالی رتبه انگلیس بود از جمله و.سی.جی.ریچ مأمور مقیم بریتانیا در بغداد که در کردستان اکتشافاتی کرده بود و در۵ اکتبر ۱۸۲۱ میلادی از مرض وبا درگذشت و در باغ همان جا مدفون شد». جهان‌گرد و جواهر فروش فرانسوی : «شاردن» در دوره‌ی صفویه، و فرصت الدوله‌ی شیرازی از دیگر افراد مشهوری هستند که به توصیف این باغ پرداخته‌اند.

معرفی

باغ جهان‌نما قدیمی‌ترین باغ، شهر شیراز محسوب می‌شود. این باغ با مساحت ۲/۸ هکتار دارای ۳۵۰۰ متر مربع فضای سبز است. عمده‌ی فضای سبز جهان‌نما را درخت‌های تنومند و کهن سرو و نارنج، شمشاد سبز، رزهفت‌رنگ، بنفشه، اطلسی و گل‌های داوودی تشکیل می‌دهد. این عمارت هشت ضلعی دارای چهار شاه‌نشین و اتاق‌های دو طبقه‌ای است که در میان شاه نشین‌ها واقع شده است. پنجره‌های چوبی این باغ بعد از مرمت و بازسازی توسط مالک خصوصی آن جای خود را به پنجره‌های آهنی داده است. عمارت وسط این باغ مربوط به دوره‌ی زند است. خیابان کشی‌های اطراف عمارت ذکر شده به همراه درختکاری‌های زیبا در سال ۱۱۸۵ هجری قمری به دستور کریم خان زند انجام گرفت. نمای عمارت کلاه فرنگی این باغ باشکوه بدون هیچ نقاشی و کاشی‌کاری بنا شده است. به گفته‌ی برخی این نما دارای زینت‌هایی بوده که به مرور زمان از بین رفته است. غالبا معماری و نقشه‌ی ساخت ‌باغ‌های ایرانی به گونه‌ای طراحی می‌شد که در مسیر عبور جوی آب باشد. عبور آب معروف‌رکن آباد از وسط این باغ نشان‌دهنده‌ی این ویژگی است.

 

مسجد نصیرالملک یکی از آثار تاریخی شیراز است که می توانیم آن را در زمره آثار هنری این شهر هم به حساب بیاوریم. بی راه نیست اگر بگوییم که ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند تا مسجد نصیرالملک را به یکی از دیدنی ترین آثار تاریخی شیراز تبدیل کنند. معماری بی نظیر مسجد نصیرالملک با آفتابی که خورشید آسمان شیراز به در و دیوار و پنجره های آن هدیه می کند، چنان رقصی را در شبستان های این مسجد شیرازی به وجود می آورند که پای انسان را شل می کند و چشمش را خیره!

مسجد نصیرالملک را می توان یک شاهکار و زیبایی تمام عیار دانست.

تاریخچه مسجد نصیرالملک شیراز

پیش از این درباره باغ نارنجستان قوام شیراز و خانواده مشهور قوام که ساکنان و مالکان آن بودند، توضیحاتی داده ایم. این بار هم باید از میرزا حسن علی خان، ملقب به نصیر الملک به عنوان سازنده مسجد نصیرالملک یاد کنیم. در سال 1255 که نصیر الملک حاکمیت استان فارس را به عهده داشت، دستور ساخت مسجد نصیرالملک را صادر کرد و پس از 12 سال، یعنی در سال 1267 ساخت آن به اتمام رسید. البته مسجد نصیرالملک در آن زمان زیبایی الانش را نداشت و هنوز مزین به پنجره های شگفت انگیز رنگارنگش نشده بود.

مسجد نصیرالملک در آغاز مجموعه ای متشکل از خانه، مسجد، انبار و یک حمام بود، که به لطف خیابان سازی و شهرسازی مدرن، خانه و انبار و حمام، همه بر باد رفت و خود مسجد به لطف و نظر پروردگار سالم ماند و از زیر پروژه تخریب آثار باستانی و تاریخی و ارزشمند، که ما درآن تخصص زیادی داریم، قسر در رفت.

بر اساس مستندات تاریخی، گفتنی است که نصیرالملک خان مردی بسیار وارسته بوده و تمام دار و ندارش را وقف امور خیریه و کمک به نیازمندان می کرده است و جالب است بدانید که هنوز هم این دارایی ها برقرار هستند و درآمد آنها صرف امور خیریه می شود.
معماری مسجد نصیرالملک شیراز

شاید بهتر باشد به جای توصیفات خشک و رسمی از معماری و هنرها و صنایع به کار رفته در مسجد نصیرالملک شیراز، به سفری رویایی (البته با چشمان باز) در این مسجد برویم.

تصور کنید که در شیراز هستید و به ورودی اصلی مسجد نصیرالملک رسیده اید. دری بزرگ روبروی شماست، دری از جنس چوب که چارچوبش را از سنگ های مزین به نقش های اسلیمی، ساخته اند و بر پیشانی آن تکه سنگی از جنس مرمر، با شعری از یک شاعر شیرازی بر آن، قرار دارد. یک گام به جلو بر می دارید و طاقی بزرگ را بالای سرتان می بینید که می خواهد شما را به مد های هنری 150 سال پیش ببرد. یعنی سقف هایی مقرنس کاری شده، با طرح و نقوشی از گل های سرخ.

حال چند گام دیگر بر می دارید و به هشتی مسجد نصیرالملک می رسید، یک تاریکْ روشن رازآلود که اگر عجله نکنید و سریع از آن عبور نکنید می تواند یکی از جذابیت های مسجد نصیرالملک محسوب شود. در گذشته بیشتر خانه ها یک هشتی و دالان داشتند که معماران از قصد آن را طوری طراحی می کرده اند که نور کمتری از داخل خانه به آن برسد. این کار دو دلیل داشت: یکی اینکه مانع از دید غریبه ها به داخل خانه می شد و دوم اینکه پس از چند لحظه ای که شما در تاریکی گام بر می داشتید، یکدفعه به حیاط خانه می رسیدید و نور خانه به یکباره بر چشمان شما می نشست و از لحاظ روانی با انرژی بهتری وارد خانه می شدید.

پس، در هشتی و دالان مسجد نصیرالملک کمی تامل کنید و نقش و نگار های پدید آمده بر کاشی های آن را مشاهده کنید. پس از آن به حیاط اصلی مسجد نصیرالملک وارد خواهید شد. حوضی بزرگ به مساحت 75 متر مربع روبروی شماست و تمام مسجد و آسمان را با تصویری که بر آب درون آن افتاده، در خود خلاصه می کند. در دو طرف شما حجره هایی با طاق های کاشی کاری شده قرار گرفته، که به مثابه خوشامد گویی به شما برای ورود به ایوان ها و شبستان های مسجد نصیرالملک، طراحی شده اند.

مسجد نصیرالملک دارای دو ایوان است که یکی در جنوب بنا و دیگری در شمال آن واقع شده است.

ایوان اصلی را شاید بتوان ایوان یا همان طاق نمای شمالی دانست و ایوان جنوبی تنها برای رعایت اصول قرینه سازی که در معماری آن زمان از اهمیت زیادی برخوردار بوده، ساخته شده است.

اما ایوان شمالی مسجد نصیرالملک، که به آن شاه نشین و طاق مروارید هم گفته می شود، نه تنها طاق نمای اصلی، که جذاب ترین سازه کل مسجد نصیرالملک محسوب می شود.

از مقرنس کاری در سقف آن تا کاشی کاری های بسیار ظریف با رنگ های متنوع و بسیاری دیگر از 7 صنعت مورد استفاده در آن زمان، همه در طاق نمای شمالی یا همان طاق مروارید مسجد نصیرالملک به کار رفته است. علت اینکه به این طاق، طاق مروارید گفته می شود هم، حجم هایی است که در سقف آن ایجاد شده و صدف های مروارید دار را در ذهن انسان تداعی می کند.

شیراز، شهر باغ‌هاست، اما عکس‌های شیراز را که نگاه کنید، باغی هست که یک پای ثابت همه عکس‌هاست و آن باغی نیست جز باغ ارم. باغ ارم شیراز، با درخت‌های سرو و نارنجش، زمانی تنها محل رفت و آمد بزرگان و اعیان بود، ولی حالا سال‌هاست که درهایش به روی گردشگران باز شده، می‌توان در آن راه رفت و از آنهمه زیبایی به وجد آمد.

می‌روید خیابان ارم شیراز و می‌رسید به باغ ارم، یکی از دل‌انگیزترین باغ‌های شیراز. وارد باغ که بشوید باید از بین دارو درخت‌های زیادی بگذرید تا برسید به جلوی حوض و عمارت حیرت‌انگیز باغ که میخکوبتان می‌کند. جای تعجب هم ندارد، چون در یکی از تماشایی‌ترین باغ‌های ایران هستید که همراه هشت باغ دیگر در فهرست آثار جهانی به ثبت رسیده.

تاریخ دقیقی برای ساخت باغ ارم در دست نیست، ولی گفته می‌شود که در دوره سلجوقیان و آل اینجو هم بوده و کریم خان زند بیشترین بازسازی‌ها را روی آن انجام داده، از بهسازی گوشه و کنار تا افزودن جوی های وسط.

بنا به اسناد در دست، بیشترین تحولات با ظهور قاجارها در اینجا اتفاق افتاده. در دوره ناصرالدین شاه در این مکان عمارتی ساخته شد و بعد از آن، باغ، ۷۵ سال در دست سران ایل قشقاقی بود. قشقایی‌ها نیز در این باغ عمارتی ساختند تا اینکه پهلوی‌ها آن را باز پس گرفتند، تعمیرش کردند و باغ را به دانشگاه شیراز اهدا کردند. اتفاقی که هنوز هم پابرجاست، باغ گیاه شناسی در اختیار دانشکده کشاورزی شیراز است و ساختمان باغ در اختیار دانشکده حقوق شیراز.

یکی از اصلی‌ترین قسمت‌های باغ ارم که هر بیننده‌ای را مجذوب می‌کند، جدا از درختکاری‌ها و باغچه‌ها و گل و گیاه‌هایی که در هر کجای آن به چشم می‌خوردند و آن را به صورت نمایشگاه دائمی گل و گیاه درآورده‌اند، یکی، سرو هزار ساله اینجا و دیگری عمارت وسط باغ است. عمارتی که یکی از شاهکارهای دوره قاجار محسوب می‌شود.

نقاشی‌هایی از شاهنامه فردوسی و نبرد قاجارها، کاشیکاری و گچ‌بری‌ها، در کنار کاشی‌کاری‌های ایوان مرکزی که نمونه‌اش در دیگر بناهای دوره قاجار دیده نمی‌شود، باعث زیبایی هرچه بیشتر این بنای سه طبقه شده است. ستون‌های این عمارت را از تخت جمشید الهام گرفته‌اند و کتیبه‌های سنگی در گوشه و کنار باغ هم یادگاریست که از نصیرالملک، معمار بنا، باقی مانده است.

ینطور می گویند که اگر می خواهید قشنگی این باغ و آب زلال و آبی حوضش را به خوبی حس کنید، صبح را برای رفتن به اینجا انتخاب کنید که آفتاب باعث شده تلالو آب و آنهمه رنگ بیشتر به چشم بیایند. می‌‌توانید در باغ چرخی بزنید و بعد روی یکی از نیمکت‌هایش بنشینید و غرق آنهمه زیبایی اطراف بشوید یا خودتان را به یک بستنی یا فالوده شیرازی، شربت سکنجبین و بهار نارنج که در گوشه‌ای از باغ می‌فروشند، مهمان کنید.

اکثریت ایرانیان شیفته اشعار لسان‌الغیب، حافظ شیرازی هستند. خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی معروف به لسان‌الغیب، ترجمان الاسرار، لسان‌العرفا شاعر بزرگ قرن هشتم ایران یکی از سخنوران نامی جهان است که غزل‌های او شهره عام و خاص است.

حافظ به دلیل اشعار عرفانی‌اش نزد ما ایرانی‌ها جایگاه خاصی دارد و همه ما به‌وقت دلتنگی یا در بسیاری از مناسبت‌های باستانی مثل شب یلدا به حافظ رجوع می‌کنیم.

حافظیه از مهمترین جاذبه‌های گردشگری شیراز است که حتی در بعضی از سال‌ها بیشترین آمار بازدیدکنندگان را به خود اختصاص داده است تمامی مسافران و گردشگران داخلی و خارجی در سفر به شیراز حتما از آرامگاه حافظ بازدید می‌کنند. از این رو در برنامه تورهای مسافرتی به شیراز بازدید از حافظیه و لذت بردن از فضای مصفای آرامگاه این شاعر و ادیب بزرگ جهانی در اولویت قرار دارد.

طراح حافظیه، معمار فرانسوی به نام آندره گدار است، گدار از شرق‌شناسان بزرگ است که علاقه خاصی به فرهنگ و هنر ایران دارد. گدار ۳۲ سال در ایران اقامت داشت و خدمت زیادی به فرهنگ و هنر این مملکت کرد.

علاقه به ایران و معماری شرق باعث شد این باستان‌شناس در سال ۱۹۲۸ به استخدام دولت ایران دربیاید و در ساختمان موزه‌ی ایران باستان و موزه‌ی دانشگاه تهران، مشغول به فعالیت شود. او در دوره‌ای که مدیریت اداره‌ی باستان‌شناسی ایران را بر عهده داشت، موفق شد آثار تاریخی بسیاری را از مناطق مختلف جمع‌آوری و ترمیم و فهرستی از آثار ملی ایرانی را تنظیم کند. سه تپه‌ی تاریخی «سلیمان تپه»، «زیرز» و «مازیر» از نخستین آثار ملی ایران بودند که توسط این معمار فرانسوی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدند.

طراحی اولیه مقبره حافظ به سال ۸۵۶ هجری قمری بازمی‌گردد. حدود ۶۵ سال پس از فوت حافظ، شمس‌الدین محمد یغمایی، وزیر میرزا ابوالقاسم گورکانی، حاکم فارس امارتی گنبدی شکل بر فراز مقبره حافظ بنا کرد و حوض بزرگی در روبه روی مقبره بنا کرد.

مساحت کل این مجموعه بنا حدود ۲ هکتار است و از ۲ صحن شمالی و جنوبی تشکیل شده است.

 

تخت جمشید یکی از شناخته‌‌شده‌ترین و پرافتخارترین آثار باستانی ایران است که همه به چنین اثر باشکوه و زیبایی به عنوان مظهر فرهنگ ایرانیان در عصر هخامنشیان می‎‌بالند. هرساله گردشگران داخلی و خارجی بسیاری، از این مجموعه که در سال ۱۹۷۹ در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید، بازدید می‌کنند. اگر هنوز تخت جمشید را از نزدیک ندیده‌اید، یا دوست دارید بیشتر درباره آن بدانید، با من در نابرو همراه باشید.

تاریخچه تخت جمشید یا پارسه

تخت جمشید که با نام پارسه، پرسه‌پولیس و پرسپولیس هم شناخته می‌شود، آیینه‌ای از تاریخ و فرهنگ کهن ایران زمین به شمار می‌رود که به دستور داریوش بزرگ در سال ۵۱۸ ق.م و با حدود ۱۲۵۰۰۰ مترمربع وسعت، به‌عنوان یکی از شاهکارهای معماری زمان خود در سطح جهان ساخته شد. علاوه‌بر آن یکی از جاهای دیدنی شیراز به شمار می‌رود. تخت جمشید درواقع اوج ظرافت و خلاقیت هنرمندان ایرانی در به‌کارگیری فرهنگ مردمان مختلفی چون مصری‌ها، بابلیان، یونانی‌ها، مادها و ارمنی‌هاست که تحت‌سلطه و فرمان هخامنشیان بوده‌اند. هدف داریوش از ساخت این بنا آن بود که پایتختی در امپراطوری خود احداث کند که نظیر نداشته باشد و برای این کار، جلگه وسیع مرودشت با پیشینه تاریخی کهن را انتخاب کرد.
علت نام‌گذاری تخت جمشید به «پارسه»، قوم پارس بوده‌اند که هخامنشیان رهبری آنان را بر عهده داشتند. آنان به اقامتگاه خود پارس می‌گفتند، جایی که یونانیان آن را پرسیس (persis) می‌نامیدند و امروزه آن را فارس خطاب می‌کنیم. در سنگ‌نوشته‌ای که از خشایارشا بر جرز درگاه‌ ورودی دروازه ملل باقی‌ مانده و همین‌طور طبق برخی لوحه‌های عیلامی، نام اصلی تخت جمشید باعنوان «شهر پارسه» یاد شده است. گفته می‌شود در زمان ساسانیان هم این بنا را صد ستون و در دوره اسلامی آن را «چهل ستون»، «چهل منار» و «تخت حضرت سلیمان» می‌نامیده‌اند؛ اما بعدها به‌دلیل آن که مردم اطلاعی از سازنده این مجموعه نداشتند، آن را به جمشید، پادشاه باستانی نسبت داده و نام «تخت جمشید» را بر آن نهادند.

در زمان هخامنشیان، برای هر فصلی اقامتگاهی وجود داشت. اقامتگاه تابستانی در هگمتانه (همدان امروزی)، اقامتگاه زمستانی در شوش (پایتخت عیلام) و تخت جمشید هم به‌عنوان اقامتگاه بهاری برای برگزاری مراسم جشن‌های ملی ایرانیان (نوروز) بود. پس از داریوش بزرگ، پسرش خشیارشاه و همین‌طور نوه‌اش اردشیر یکم، بناهای باشکوهی به این مجموعه هنری افزودند. در کل، ساخت کاخ‌های تخت جمشید حدود ۱۸۰ سال به طول انجامید، ۲۰۰ سال مورد استفاده قرار گرفت و پس از نابودی به دست اسکندر مقدونی، ویرانه و متروک شد.

علت سوزاندن تخت جمشید توسط اسکندر مقدونی

روایات مختلفی درباره به آتش کشیدن تخت جمشید وجود دارد. بعضی بر این باور هستند که اسکندر مقدونی به قصد انتقام‌جویی شکست قبلی یونان و تحقیر ایرانیان، اقدام به این کار کرد. برخی دیگر می‌گویند معشوقه اسکندر در حالت مستی در بزمی که به مناسبت پیروزی یونانیان در تخت جمشید برگزار شده بود، به اشتباه پرده‌ای را به آتش می‌کشد که سبب ویرانی این یادگار کهن می‌شود.
بخش‌های مختلف مجموعه تخت جمشید

برای بازدید از همه بخش‌های مجموعه تخت جمشید به بیش از یک تا دو ساعت زمان نیاز خواهید داشت. در ادامه، اطلاعات هر بخش به تفکیک در اختیار شما گذاشته می‌شود.
پلکان ورودی

در قسمت ورودی تخت جمشید، پلکان دو طرفه‌ای وجود دارد که زمان خشیارشا در ضلع غربی این بنا ساخته شده است. هر طرف این پلکان ۱۱۱ پله دارد که به‌دلیل قرینه بودن، از شاهکارهای بزرگ معماری قدیم به‌شمار می‌روند. پس از ۶۳ پله، به یک پاگرد می‌رسیم و پس از آن ۴۸ پله دیگر در جهت مخالف ادامه پیدا می‌کنند. هر پله ۶٫۹۰ متر طول، ۳۸ سانتی‌متر عرض و ۱۰ سانتی‌متر پاخیز دارد. دور تا دور پله‌ها هم به نحو شگفت‌انگیزی با جان‌پناهی از کنگره‌های چهار پله‌ای تزیین شده است.
دروازه ملل

پس از گذر از پلکان ورودی، به دروازه باشکوه ملل یا دروازه خشایارشا می‌رسید که به‌دلیل ظاهر خاص خود، شهرت جهانی دارد. هر ضلع از این تالار مربعی، ۲۴٫۷۵ متر طول دارد و مساحت آن ۶۱۲٫۵ مترمربع است. درگذشته وسط این تالار چهار ستون وجود داشت که هم‌اکنون سه ستون آن باقی است. ارتفاع هر ستون، بیش از ۱۶٫۵ متر و ارتفاع هر کدام از درگاه‌های شرقی و غربی ۱۰ متر و عرض آن ۳٫۸۲ متر است.

در درگاه غربی، دو گاو بسیار بزرگ و بر دروازه شرقی، دو گاو عظیم‌الجثه بالدار با سر انسان به چشم‌ می‌خورند. این موجودات، نشانگر افسانه‌های متاثر از آشوریان است و عظمت امپراطوری هخامنشی را نشان می‌دهد. اگر به چهره این گاوها دقت کنید، متوجه ریش‌های بلند و مستطیل‌ شکلی می‌شوید که با غنچه نیلوفر آبی و گل‌های دوازده‌پر تزیین شده‌اند. بالای این درگاه‌ها هم کتیبه‌ای به زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی حکاکی شده که ترجمه آن به این قرار است: «خدای بزرگ اهورامزدا است، که این زمین را آفرید، که آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که خوشبختی مردمان را آفرید، که خشایارشا را شاه کرد، یکی را شاه بسیاری، یکی را سرور بسیاری، من (هستم) خشایارشا، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورهایی که مردم گوناگون دارند، شاه این جهان فراخ و دور، پس داریوش شاه، (از تخمه) هخامنشیان…»

کاخ آپادانا

یکی از زیباترین کاخ‌های مجموعه تخت جمشید، کاخ آپادانا است که ستون‌ها و پلکان شگفت و بی‌نظیر آن هنوز پابرجا هستند. ساخت کاخ آپادانا زمان داریوش بزرگ آغاز شد و پس از ۳۰ سال و در دوره فرمانروایی خشایارشا به پایان رسید. این بنا درگذشته یک تالار مرکزی، سه ایوان در شمال، غرب و شرق، چهار برج در چهارگوشه بیرونی تالار و چند اتاق نگهبانی داشت. تالار مرکزی بیش از ۳۶۰۰ مترمربع وسعت داشته و در هر ضلع آن ۶ ردیف ستون و در مجموع ۳۶ ستون قرار می‌گرفت. ۱۲ ستون نیز در هریک از سه ایوان وجود داشت. متاسفانه از مجموع ۷۲ ستون این کاخ، تنها ۱۴ ستون باقی است.

کاخ G

در قسمت غربی کاخ G که آثار چندانی از آن باقی نیست، بقایایی از یک بنای بلند قرار دارد که روی سنگ خارای کوه ساخته شده است. روی دیوار جنوبی این بنا، می‌توان تصاویری از سربازان و خدمه حامل ظروف و خوراکی‌ها دید که به جنوب حیاط کاخ داریوش برده شده‌اند. پلکان دو طرفه قسمت جنوب شرقی این کاخ هم به حیاط شرقی کاخ هدیش راه پیدا می‌کرد.
کاخ اختصاصی داریوش

کاخ تچر یا کاخ اختصاصی داریوش، در جنوب‌غربی کاخ آپادانا قرار گرفته و از نخستین بناهای مجموعه تخت جمشید است. واژه تچر یا «طَرَز» در زبان پارسی باستان به معنای منزل زمستانی بود، هرچند مدرکی برای اثبات این که این کاخ محل اقامت زمستانی داریوش بود، در دسترس نیست. این کاخ حدود ۳۰ متر عرض و ۴۰ متر طول دارد. تالار مرکزی آن هم که به تالار آیینه شهرت دارد، دارای ۱۲ ستون در سه ردیف چهارتایی است. گفته می‌شود قسمت جنوبی کاخ تچر زمان خشایارشا به اتمام می‌رسد. البته پلکان و نگاره‌های غرب آن متعلق به دوره اردشیر سوم است. بر درگاه‌های کاخ اختصاصی داریوش، می‌توان تصاویری از سربازان، داریوش با خدمه و همچنین نبرد شاه و شیر دید. تزییناتی از تاج، دستبند و… با فلزات گران‌بها در حجاری‌های این کاخ به کار رفته بود که توسط اسکندر مقدونی و همراهانش به یغما برده می‌شود.