همدان

استان‌ همدان يكي‌ از مناطق‌ تاريخي‌ ايران‌ و قديمي‌ترين‌ كانون‌هاي‌ تمدن‌ به‌ شمار مي‌رود. آثار تاريخي‌ موجود در اين‌ استان‌ قدمت‌ آنرا نشان‌ مي‌دهد.
شهرستان‌ همدان‌ مركز استان‌ همدان‌ است‌ و در فاصله‌ ۳۳۷ كيلومتري‌ تهران‌ واقع‌ شده‌ و آب‌ و هواي ‌كوهستاني‌ سردسيري‌ دارد. زمستان‌هاي‌ پر برف‌ و تابستان‌هاي‌ كوتاه‌ و ملايم‌ دارد. بناهاي‌ شهر همدان‌ را به ‌دياآكو پادشاه‌ ماد (حدود ۷۰۰ سال‌ قبل‌ از ميلاد) نسبت‌ مي‌دهند. هرودوت‌ مي‌گويد: پادشاه‌ ماد اين‌ محل‌ را كه ‌اكباتان‌ و هگمتانه‌ ناميده‌ مي‌شد به‌ پايتختي‌ برگزيد و بعدها داريوش‌ بزرگ‌ آنرا مرمت‌ كرد.


آرامگاه‌ (گنبد) علويان‌ - همدان‌
اين‌ بناي‌ چهار ضلعي‌ محل‌ آرامگاه‌ دو نفر از اعضاي‌ خاندان‌ علويان‌ است‌ و به ‌اواخر دوران‌ سلجوقي‌ تعلق‌ دارد. داخل‌ گنبد گچبريهاي‌ زيبا و فراوان‌ دارد. گنبد اين‌ بنا طي‌ قرون‌ گذشته‌ فروريخته‌ و فعلاً بدون‌ گنبد است‌. قبرها زير گنبد سردابي‌ قرار گرفته‌اند كه‌ با كاشي‌هاي‌ فيروزه‌اي‌ رنگ‌ در ابعاد خشتي‌ پوشيده‌ شده‌اند. جبهه‌ بيروني‌ بنا طاقنماهايي‌ در طرفين‌ دارد كه‌ به‌ اشكال‌ منظم‌ بصورت‌ لوزي‌هاي‌ بزرگ ‌و كوچك‌ و با آجر، برجسته‌ كاري‌ شده‌اند. بقاياي‌ كتيبه‌ آجري‌ زيبايي‌ به‌ خط‌ كوفي‌ برجسته‌، مشتمل‌ بر چند آيه‌از قرآن‌ كريم‌ بر بالاي‌ ديوارهاي‌ خارجي‌ و ستون‌هاي‌ جانبي‌ جلو خان‌، به‌ چشم‌ مي‌خورد. دروازه‌ ورودي‌ اين‌ آرامگاه‌ بسيار جالب‌ توجه‌ است‌.


آرامگاه‌ ابوعلي‌ سينا - همدان‌
آرامگاه‌ حجت‌ الحق‌ شيخ‌ الرئيس‌ شرف‌ الملك‌ ابوعلي‌ حسين‌ بن‌ عبدالله‌ بن‌ سينا، فيلسوف‌، دانشمند و طبيب‌ مشهور ايران‌ (۴۲۸-۳۷۰ ه.ق‌) در ميدان‌ بوعلي‌ سيناي‌ همدان‌ واقع‌ شده‌ است‌.ساختمان‌ فعلي‌ بنا از سال‌ ۱۳۲۵ شروع‌ شد و در سال‌ ۱۳۳۰ خاتمه‌ يافت‌. اين‌ بنا تاكنون‌ سه‌ بار نوسازي‌ وتعمير شده‌ است‌. اين‌ آرامگاه‌ در زميني‌ به‌ مساحت‌ ۳۰۹۰ متر مربع‌ احداث‌ گرديده‌ و زير بناي‌ آن‌ حدود ۱۷۹۲متر مربع‌ است‌. نماي‌ آرامگاه‌ از سنگ‌ خاراست‌. سطح‌ حياط‌ با سه‌ پله‌ سرتاسري‌ به‌ ايوان‌ ساختمان‌ متصل‌مي‌گردد كه‌ در اين‌ ايوان‌ ۱۰ ستون‌ از سنگ‌ خارا تعبيه‌ شده‌ كه‌ هر يك‌ از اين‌ ستون‌ها نمودار گذشت‌ يك‌ قرن‌ اززمان‌ تولد بوعلي‌ سينا تا روزگار ماست‌. درِ چوبي‌ ايوان‌ به‌ سرسراي‌ بنا باز مي‌شود كه‌ ديوارهاي‌ آن‌ با سنگ‌ تراورتن‌ و كف‌ آن‌ با سنگ‌ خاراي‌ چكشي‌ پوشيده‌ شده‌ است‌. محوطه‌ اصلي‌ چهارگوش‌ است‌ و دوازده‌ پايه‌ برج‌آرامگاه‌ بر روي‌ آن‌ قرار گرفته‌ است‌. قبر بوعلي‌ در ميان‌ برج‌ و قبر ابوسعيد (يار قديمي‌ ابو علي‌ سينا) در كنار آن‌است‌. بر روي‌ هر دو قبر، لوحه‌اي‌ از سنگ‌ مرمر و كتيبه‌اي‌ در ۹ سطر به‌ خط‌ ثلث‌ نوشته‌ شده‌ است‌. در دو طرف‌ سرسرا دو تالار قرار دارد كه‌ يكي‌ تالار اجتماعات‌ و ديگري‌ كتابخانه‌ آرامگاه‌ است‌. مصالح‌ بكار رفته‌ در برج‌آرامگاه‌ سيمان‌ و ريزه‌هاي‌ سنگ‌ خاراست‌. در ميان‌ ترك‌هاي‌ دوازده‌گانه‌ برج‌ و در بالاي‌ آرامگاه‌، صندوقي‌ مفرغي‌مكعب‌ شكل‌ قرار دارد كه‌ سطح‌ فوقاني‌ آن‌ هرمي‌ شكل‌ است‌ و در چهار طرف‌ آن‌ كتيبه‌اي‌ به‌ خط‌ ثلث‌ نوشته‌ شده‌است‌. در سال‌ ۱۳۲۸ شمسي‌ تصوير بوعلي‌ توسط‌ استاد ابوالحسن‌ صديقي‌ ترسيم‌ شد كه‌ بر اساس‌ آن‌ مجسمه ‌تمام‌ رخ‌ ايستاده‌اي‌ از سنگ‌ مرمر سفيد تهيه‌ شد و در ميدان‌ بوعلي‌ همدان‌ نصب‌ گرديد.


آرامگاه‌ بابا پير (نعمان‌ بن‌ مقرن‌) – نهاوند
اين‌ آرامگاه‌ در هشت‌ كيلومتري‌ جنوب‌ غربي‌ شهرستان‌ نهاوند در روستاي‌ دهقان‌ قشلاق‌ واقع‌ شده‌ است‌. پي‌ آن‌ بر روي‌ صخره‌هاي‌ طبيعي‌ استوار شده‌ و از يك‌ بقعه‌ چهار ضلعي ‌و ايوان‌ مقصوره‌ به‌ شكل‌ بسيار ابتدايي‌ و كوچك‌ ساخته‌ شده‌ است‌. تمام‌ مصالح‌ بكار رفته‌ در بنا را آجرهاي ‌چهار ضلعي‌ تشكيل‌ مي‌دهد. طول‌ بناي‌ مقبره‌ ۷ متر، عرض‌ آن‌ ۸/۵ متر و ارتفاع‌ آن‌ در حدود ۷ متر است‌ كه‌ باگنبد مدور به‌ ۹ متر مي‌رسد. داخل‌ گنبد هشت‌ ضلعي‌ و هر ضلع‌ آن‌ به‌ شكل‌ طاقنمايي‌ گچبري‌ شده‌ است‌. سقف ‌گنبد آجري‌ و طراحي‌ موزوني‌ دارد. گروهي‌ عقيده‌ دارند كه‌ نعمان‌ بن‌ مقرن‌ يكي‌ از سرداران‌ اسلام‌ در زمان‌حضرت‌ علي‌ (ع‌) بود و عده‌اي‌ هم‌ بر اين‌ عقيده‌اند كه‌ اين‌ آرامگاه‌ به‌ يكي‌ از سرداران‌ عرب‌ كه‌ در جنگ‌ نهاوند كشته‌ شده‌ تعلق‌ دارد.


آرامگاه‌ باباطاهر عريان‌ - همدان‌
آرامگاه‌ باباطاهر از عرفا و شعراي‌ بزرگ‌ اواخر قرن‌ چهارم‌ و اوايل‌ قرن‌ پنجم‌ برفراز تپه‌اي‌ در شمال‌ غربي‌ همدان‌ قرار دارد. ساختمان‌ بنا در سال‌ ۱۳۴۶ آغاز و در سال‌ ۱۳۴۹ به‌ پايان‌ رسيد. برج‌آرامگاه‌ بر قاعده‌ هشت‌ ضلعي‌ قرار گرفته‌ است‌. ستون‌هاي‌ هشت‌ گانه‌ برج‌، قطعه‌ سنگ‌ مزار و كف‌، پله‌ها و فرش ‌اطراف‌ آرامگاه‌ از سنگ‌ گرانيت‌ حجاري‌ شده‌ است‌ و بناي‌ اصلي‌ نيز به‌ ابعاد ۱۰*۱۰ متر با مجموعه‌اي‌ از منشورها پوشيده‌ شده‌ و داراي‌ مدخل‌هاي‌ ورودي‌ و منفذهاي‌ نور است‌. نما و كف‌ بنا عمدتاً از سنگ‌ است‌ و در داخل‌ آن‌ كتيبه‌هايي‌ از كاشي‌ وجود دارد. در محوطه‌ داخلي‌ آرامگاه‌ ۲۴ دو بيتي‌ از سروده‌هاي‌ باباطاهر كه‌ بر روي‌ ۲۴ قطعه‌ سنگ‌ مرمريت‌ نوشته‌ شده‌، نصب‌ گرديده‌ است‌.


آرامگاه‌ در شيخ‌ (ابوالعباس‌ نهاوندي‌) – نهاوند
اين‌ آرامگاه‌ در محله‌اي‌ قديمي‌ به‌ همين‌ نام‌ در شهرستان‌ نهاوند قرار دارد. ابوالعباس‌ نهاوندي‌ از عرفاي‌ سده‌ چهارم‌ هجري‌ و معاصر عضدالدوله‌ ديلمي‌ بود. ساختمان‌ آرامگاه‌ ازجبهه‌ بيروني‌ داراي‌ پلان‌ چهار ضلعي‌ است‌. سنگ‌ قبرهاي‌ موجود در اين‌ آرامگاه‌ حاكي‌ از آن‌ است‌ كه‌ ساختمان ‌كنوني‌ آرامگاه‌ در دوره‌ قاجاريه‌ احداث‌ شده‌ است‌.


آرامگاه‌ اِستر و مُردخاي‌ - همدان‌
اين‌ بنا كه‌ از سنگ‌ و آجر ساخته‌ شده‌، در مركز شهر همدان‌ قرار دارد. اين‌ محل ‌آرامگاه‌ اِستر ملكه‌ شوش‌ و بانوي‌ پادشاه‌ ايران‌، خشايار شاه‌ و مردخاي‌ عموي‌ آن‌ ملكه‌ است‌. اين‌ بنا نخستين‌ باردر حدود ۱۱ قرن‌ پيش‌ به‌ دست‌ كليميان‌ و به‌ ياد اين‌ دو شخصيت‌ ساخته‌ شده‌ است‌. احتمالاً اين‌ ساختمان‌ درقرن‌ هفتم‌ هجري‌ بر روي‌ ساختماني‌ قديمي‌تر بنا شده‌ است‌. بر بالاي‌ قبرهاي‌ استر و مردخاي‌ صندوق‌هاي ‌عتيقه‌ نفيسي‌ نصب‌ شده‌ است‌. در قسمت‌ بالاي‌ ديوار حرم‌ كتيبه‌اي‌ عبري‌ بصورت‌ برجسته‌ گچبري‌ شده‌ است‌. اين‌ آرامگاه‌ يكي‌ از زيارتگاه‌هاي‌ يهوديان‌ است‌ و مورد احترام‌ مسلمانان‌ مي‌باشد.


آرامگاه‌ حافظ‌ ابوالعلاء (برج‌ قربان‌) - همدان‌
اين‌ بنا در شهر همدان‌ نزديك‌ دبيرستان‌ ابن‌ سينا قرار گرفته‌ است‌. اين‌بنا مدفن‌ شيخ‌الاسلام‌ حسن‌ بن‌ عطار حافظ‌ ابوالعلاء و جمعي‌ از امراي‌ سلجوقي‌ است‌ كه‌ در قرن‌ هفتم‌ و هشتم ‌هجري‌ ساخته‌ شده‌ است‌. بنا از يك‌ برج‌ دوازده‌ ضلعي‌ آجري‌ با گنبد هرمي‌ شكل‌ دوازده‌ ترك‌ آجري‌ تشكيل‌ شده‌است‌. جبهه‌ خارجي‌ بنا را طاق‌ نماهايي‌ تشكيل‌ مي‌دهند كه‌ هر يك‌ بوسيله‌ يك‌ گوشواره‌ از سطح‌ خارجي ‌جرزهاي‌ دوازده‌ گوشه‌ به‌ عقب‌ نشسته‌ است‌. در جبهه‌ داخلي‌ برج‌ نيز طاقنماهايي‌ وجود دارد. در وسط‌ برج‌ برروي‌ طاق‌ سردابه‌ سنگ‌ قبري‌ ساده‌ قرار دارد. اين‌ سنگ‌ به‌ دوره‌ صفويه‌ تعلق‌ دارد. برج‌ قربان‌ در فهرست‌ آثار تاريخي‌ ثبت‌ شده‌ است‌. در وجه‌ تسميه‌ اين‌ بنا از شخصي‌ بنام‌ قربان‌ نام‌ مي‌برند كه‌ اين‌ محل‌ را در حمله‌ افاغنه ‌سنگرگاه‌ خود قرار داد و از اهل‌ محل‌ دفاع‌ كرد.


بناي‌ يادبود سيد جمال‌الدين‌ اسد آبادي‌ - اسد آباد
سيد جمال‌الدين‌ اسد آبادي‌، متفكر و مصلح‌ اجتماعي‌ شرقي‌ در سال‌ ۱۲۵۴ ه. ق‌ در اسد آباد همدان‌ بدنيا آمد و در پنجم‌ شوال‌ ۱۳۱۴ ه.ق‌ در استانبول‌ تركيه‌ مسموم‌ و مقتول ‌شد. به‌ يادبود سيد جمال‌ در منزل‌ مسكوني‌ قديمي‌ او در محله‌ اسد آباد كه‌ در نزديكي‌ امام‌زاده‌ احمد واقع‌ شده‌بنايي‌ ساخته‌اند تا خاطره‌اش‌ همواره‌ محفوظ‌ باشد
 

قلعه‌ خرابه‌ (قلعه‌ يزدگرد)- ملاير
اين‌ قلعه‌ كه‌ از آثار دوره‌ ساسانيان‌ است‌ در كوه‌ يزدگرد در شهرستان‌ ملاير قراردارد و احتمالاً مدتي‌ پناهگاه‌ يزدگرد سوم‌ بوده‌ است‌. در حال‌ حاضر فقط‌ آثار ديوارهاي‌ خراب‌ شده‌ آن‌ قابل ‌مشاهده‌ است‌.


قلعه‌ نوشيجان‌ (دژ آتشكده‌) – ملاير
تپه‌ قلعه‌ نوشيجان‌ در ۲۰ كيلومتري‌ غرب‌ ملاير در منطقه‌ شوركات‌ واقع‌شده‌ است‌. در اين‌ محل‌ سه‌ دوره‌ فرهنگي‌ شناسايي‌ شده‌ است‌. دوره‌ اول‌ به‌ مادها مربوط‌ است‌ كه‌ نيمه‌ دوم‌ قرن‌هشتم‌ تا نيمه‌ اول‌ قرن‌ ششم‌ قبل‌ از ميلاد را در بر مي‌گيرد. معماري‌ اين‌ دوره‌ شامل‌ قسمت‌هاي‌ زير است‌: بناي‌قديمي‌ جبهه‌ غربي‌ تپه‌ كه‌ آتشگاه‌ است‌، تالار ستون‌دار يا آپادانا، تالار مركزي‌ يا معبد مركزي‌ (نيايشگاه‌)، اتاق‌هاو انبارها، تونل‌، حصار دژ نوشيجان‌. دوره‌ دوم‌ و سوم‌ اين‌ قلعه‌ به‌ تمدن‌هاي‌ ديگر تعلق‌ دارد كه‌ مورد بررسي‌ قرارنگرفته‌اند.
 

كتيبه‌هاي‌ گنج‌ نامه‌ - همدان‌
كتيبه‌هاي‌ گنج‌نامه‌ كه‌ يادگاري‌ از دوران‌ داريوش‌ و خشايار شاه‌ هخامنشي‌ است‌ درفاصله‌ ۵ كيلومتري‌ غرب‌ همدان‌ و در انتهاي‌ دره‌ عباس‌ آباد حكاكي‌ شده‌ است‌. كتيبه‌ها هر كدام‌ در سه‌ ستون‌ ۲۰سطري‌ به‌ زبان‌هاي‌ پارسي‌ قديم‌، بابلي‌ و عيلامي‌ قديم‌ نوشته‌ شده‌اند. متن‌ پارسي‌ در دست‌ چپ‌ هر دو لوح‌ قرارگرفته‌ است‌. متن‌ بابلي‌ در وسط‌ هر دو كتيبه‌ نوشته‌ شده‌ و متن‌ عيلامي‌ نيز در ستون‌ سوم‌ قرار دارد. لوح‌ طرف‌چپ‌ مربوط‌ به‌ داريوش‌ بزرگ‌ هخامنشي‌ است‌. كتيبه‌ خشايار شاه‌ نيز در قسمت‌ پايين‌ همين‌ كتيبه‌ است‌.
 

تپه‌ هگمتانه‌ - همدان‌
تپه‌ باستاني‌ هگمتانه‌ در ورودي‌ شهر همدان‌ واقع‌ شده‌ است‌. آثار كشف‌ شده‌ از اين‌ تپه‌عبارتند از: لوح‌ زرين‌ آريامنه‌ پدر آرشام‌، جام‌ زرين‌ منسوب‌ به‌ خشايار شاه‌ (پسر داريوش‌) قرن‌ پنجم‌ پيش‌ از ميلاد، خنجر و ساغر حدود دوران‌ هخامنشي‌ و نقش‌ برجسته‌ شيربال‌ دار در حال‌ جهش‌، مربوط‌ به‌ دوران‌ هخامنشي‌. اين‌آثار نشان‌ مي‌دهند كه‌ تپه‌ هگمتانه‌ احتمالاً محل‌ خزانه‌ پادشاهان‌ هخامنشي‌ بوده‌ است‌.
 

كاخ‌ باستاني‌ هگمتانه‌ - همدان‌
اين‌ كاخ‌ كه‌ از آثار قرن‌ هشتم‌ قبل‌ از ميلاد است‌، در شهر همدان‌ قرار دارد. اين‌ بنا دردوران‌ اقتدار نظام‌ سياسي‌ مادها، پس‌ از تشكيل‌ دولت‌ مركزي‌ و تسخيرا´ شور، در سال‌ ۶۱۴ قبل‌ از ميلاد توسط ‌كياكسار مادي‌ و با همدستي‌ نابوپولاسار بابلي‌ ساخته‌ شد. درتزيين‌ و ساخت‌ آن‌ از غنايم‌ بدست‌ آمده‌ از فتح‌ نينوااستفاده‌ شده‌ است‌. هرودوت‌ يوناني‌ در آثار خود به‌ اين‌ كاخ‌ اشاره‌ كرده‌ است‌. در كاوش‌هاي‌ باستان‌ شناختي‌ صدساله‌ اخير در اطراف‌ آن‌ آثار متعددي‌ از دوره‌ هخامنشي‌ و نياكان‌ آنها كشف‌ شده‌ است‌.
 

شير سنگي‌ - همدان‌
اين‌ مجسمه‌ در پارك‌ و ميدان‌ سنگ‌ شير واقع‌ شده‌ است‌. ظاهراً اين‌ مجسمه‌ در زمان‌ اشكانيان‌ ساخته‌ شده‌ است‌. در مورد زمان‌ ساخت‌ آن‌ نظرات‌ گوناگوني‌ وجود دارد. از مادها تا پارتيان‌ را سازنده ‌آن‌ مي‌دانند، اما اين‌ نظر بيشتر مطرح‌ است‌ كه‌ اسكندر مقدوني‌ به‌ ياد سردار بزرگ‌ خود هفاسيتون‌، دستور ساخت ‌آنرا داده‌ است‌. اين‌ مجسمه‌ مورد احترام‌ مردم‌ است‌.

 

  © IRAN GASHT TOUR 2004 - ALL RIGHT RESERVED