کرمانشاه


اقوام‌ مهاجر "گوتي‌ يا كاسي‌" در هزاره‌ سوم‌ و چهارم‌ قبل‌ از ميلاد در كوهساران‌ زاگرس‌ سكونت‌داشتند و سرانجام‌ بين‌ النهرين‌ را تصرف‌ كردند. به‌ استناد كتيبه‌هاي‌ بابل‌، آشور و عيلام‌، طوايفي‌ به‌ نام‌هاي‌لولوبي‌، گوتي‌، فايري‌، آمودا و پارسِوا نيز در دامنه‌هاي‌ زاگرس‌ ساكن‌ بوده‌اند.
كرمانشاه‌ مركز استان كرمانشاه در فاصله‌ ۵۲۶ كيلومتري‌ تهران واقع‌ شده‌ و آب‌ و هواي‌ معتدل‌ دارد. كرمانشاه‌ يكي‌ از شهرهاي‌ باستاني‌ ايران‌ است‌ و گفته‌ مي‌شود كه‌ آن‌ را طهمورث‌ ديوبند، پادشاه‌ افسانه‌اي ‌پيشداديان‌ ساخته‌ است‌ و برخي‌ نيز بناي‌ آن‌ را به‌ بهرام‌ پادشاه‌ ساساني‌ نسبت‌ مي‌دهند. كرمانشاه‌ در زمان‌ قباداول‌ و انوشيروان‌ ساساني‌ در اوج‌ عظمت‌ بود و در حمله‌ عرب‌ها آسيب‌ فراوان‌ ديد. هم‌ زمان‌ با حمله‌ افغان‌ وسقوط‌ اصفهان، كرمانشاه‌ با تهاجم‌ عثماني‌ها تخريب‌ گرديد.
كرمانشاه‌ از آغاز قرن‌ ۱۱ هجري‌ قمري‌ روي‌ به‌ آباداني‌ نهاد. صفويه‌ به‌ منظور جلوگيري‌ از تجاوز احتمالي ‌طايفه‌ زنگنه‌ و نزديكي‌ آن‌ با امپراطوري‌ عثماني‌ اين‌ شهر را مورد توجه‌ قرار دادند. ولي‌ در زمان‌ زنديه‌ دستخوش ‌آشوب‌ شد. در دوره‌ قاجار از حملات‌ عثماني‌ها به‌ ناحيه‌ كرمانشاه‌ كاسته‌ شد. محمّد علي‌ ميرزا در سال‌ ۱۲۲۱ ه. ق‌ به‌ منظور پيشگيري‌ از تجاوز عثماني‌ها در كرمانشاه‌ استقرار يافت‌ و خوزستان‌ نيز در قلمرو حكومت‌ او قرار گرفت‌. نقشي‌ از محمّد علي‌ ميرزا در طاق‌ بستان به ‌جا مانده‌ است‌. در سال‌ ۱۲۶۷ ه.ق‌. امام‌ قلي‌ ميرزا از طرف ‌ناصرالدين‌ شاه‌ به‌ سرحدادي‌ كرمانشاه‌ منصوب‌ شد و در مدّت‌ ۲۵ سال‌ حكومت‌، بناهايي‌ را احداث‌ و به‌ يادگار گذاشت‌. اين‌ شهر در جنبش‌ مشروطه‌ نقش‌ بسزايي‌ داشت‌ و در جنگ‌ جهاني‌ اول‌ و دوم‌ به‌ تصرف‌ قواي‌ بيگانه ‌درآمد و پس‌ از پايان‌ جنگ‌ تخليه‌ شد. در نتيجه‌ جنگ‌ تحميلي‌ عراق‌، اين‌ شهر خسارت‌ فراواني‌ ديد و پس‌ ازجنگ‌ اقدامات‌ مؤثري‌ در جهت‌ بازسازي‌ آن‌ صورت‌ گرفت‌.
 

نقش‌ گودرز دوم‌ اشكاني‌ ، بيستون
در جهت‌ شرقي‌ نقش‌ برجسته‌ ميتريدات‌ بر روي‌ همان‌ صخره‌، نقش‌ يكي‌ ازجانشينان‌ او يعني‌ گودرز دوّم‌ (51 - 46 م‌) كنده‌ كاري‌ شده‌ است‌. در اين‌ نقش‌ پيروزي‌ گودرز دوم‌ بر رقيبش‌مهرداد نشان‌ داده‌ مي‌شود. اين‌ نقش‌ دو سوار مسلح‌ به‌ نيزه‌ را نشان‌ مي‌دهد. در دست‌ فرشته‌ حلقه‌ گل‌ پيروزي‌ديده‌ مي‌شود. در پشت‌ سر گودرز نقش‌ يكي‌ از نزديكانش‌ حكاكي‌ شده‌ است‌. كتيبه‌اي‌ به‌ خط‌ يوناني‌ قديم‌، نام‌اين‌ دو پادشاه‌ را در برداشته‌ كه‌ امروزه‌ به‌ جز نام‌ گودرز، بقيه‌ كتيبه‌ محو شده‌است‌.


كتيبه‌ بيستون‌ ، بيستون
اوّلين‌ تحقيقات‌ علمي‌ درباره‌ نقوش‌ و كتيبه‌هاي‌ بيستون‌ در سال‌ 1835 ميلادي‌ توسط‌هنري‌ راولينسون‌ افسر جوان‌ انگليسي‌ به‌ انجام‌ رسيد و پس‌ از آن‌ دانشمندان‌ بسياري‌ هر يك‌ به‌ كشف‌ گوشه‌اي‌ ازاين‌ گنجينه‌ تاريخي‌ نايل‌ آمدند. متن‌ اين‌ كتيبه‌ كه‌ در سال‌ 522 پيش‌ از ميلاد به‌ دستور وي‌ بر دل‌ كوه‌ حجاري‌شده‌به‌ شرح‌ جنگ‌هاي‌ 5/2 ساله‌ داريوش‌ و مبارزات‌ او براي‌ رسيدن‌ به‌ سلطنت‌ را تشريح‌ مي‌كند.
بر گرداگرد نقوش‌ بيستون‌، كتيبه‌اي‌ به‌ سه‌ خط‌ و زبان‌ پارسي‌ باستان‌، ايلامي‌ و آكدي‌ به‌ گويش‌ بابلي‌ نو كه‌متداول‌ آن‌ زمان‌ بود، نگاشته‌ شده‌ است‌. ترجمه‌ ايلامي‌ كتيبه‌ در سمت‌ راست‌ نقوش‌ و نسخه‌ دوم‌ آن‌ در سمت‌چپ‌ به‌ موازات‌ كتيبه‌ پارسي‌ باستان‌ و متن‌ بابلي‌ آن‌ در بالاي‌ نسخه‌ دوم‌ ايلامي‌ بر سينه‌ كوه‌ كنده‌ شده‌ است‌.كتيبه‌ها و ترجمه‌هاي‌ تكميلي‌ اضافي‌ نيز در اطراف‌ ديواره‌ تراشيده‌ سمت‌ راست‌ ديده‌ مي‌شود. متن‌ پارسي‌باستان‌ كتيبه‌ در 44 سطر به‌ خط‌ ميخي‌ زيبايي‌ بر سطحي‌ صيقل‌ خورده‌، كنده‌ شده‌ است‌.
داريوش‌ هخامنشي‌ در تمام‌ كتيبه‌ها هر بند را با اين‌ جمله‌ آغاز مي‌كند: "داريوش‌ شاه‌ مي‌گويد" تكرار و بيان‌اين‌ جمله‌ عظمت‌ و قدرتي‌ خاص‌ به‌ سبك‌ نگارش‌ كتيبه‌ داده‌ است‌. داريوش‌ در سراسر كتيبه‌، پيروزي‌ خود راخواست‌ اهورامزدا دانسته‌ و به‌ اين‌ ترتيب‌ تا حدي‌ كتيبه‌ رنگ‌ ديني‌ به‌ خود گرفته‌ است‌. اين‌ مطلب‌ به‌ ويژه‌ درستون‌ چهارم‌ كتيبه‌ كاملاً چشمگير است‌.
 

نقوش‌ داريوش‌ ، صخره بيستون
اين‌ نقوش‌ بر صخره‌ بيستون‌ به‌ صورت‌ برجسته‌ كنده‌ شده‌ است‌. چهره‌ اصلي‌اين‌ مجموعه‌، داريوش‌ است‌ كه‌ تاجي‌ كنگره‌ دار بر سر دارد و پاي‌ چپ‌ خود را بر سينه‌ گئومات‌ گذارده‌ است‌.پشت‌ سر او دو نفر از نگهبانان‌ مخصوص‌ ايستاده‌اند. بر بالاي‌ سر داريوش‌، نقش‌ فَروَهر در پرواز است‌. فروهر دردست‌ چپ‌ حلقه‌اي‌ را كه‌ نشان‌ پادشاهي‌ است‌ به‌ داريوش‌ هديه‌ مي‌كند.
در برابر داريوش‌ 90 تن‌ از شورشگران‌كشورهاي‌ تابعه‌ دست‌ بسته‌ و طناب‌ برگردن‌، ايستاده‌اند. نقش‌ داريوش‌ در كوه‌ بيستون‌، چون‌ ديگر نقوش‌ عهدهخامنشي‌، نشانه‌اي‌ از نفوذ هنر بابلي‌ و آشوري‌ در تمدن‌ هخامنشي‌ است‌.


نقش دكان‌ داود ، سرپل‌ ذهاب
دكان‌ داود دخمه‌اي‌ در سينه‌ كوه‌ است‌ كه‌ در 3 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ سرپل‌ ذهاب قراردارد. در اين‌ محل‌ صورت‌ مردي‌ بر سنگ‌ تراشيده‌ شده‌ كه‌ برگ‌ درخت‌ خرما در دو دست‌ دارد و گويي‌ در حال‌نيايش‌ است‌. اين‌ دخمه‌ و حجاري‌ آن‌ را به‌ دوره‌ مادها نسبت‌ مي‌دهند


فراتاش‌ (فرهاد تراش‌) ، بيستون
در جهت‌ جنوب‌ حجاري‌ داريوش‌ بزرگ‌ در كوه‌ بيستون‌، ديواره‌ حجاري‌ شده‌عظيمي‌ قرار دارد كه‌ در بين‌ مردم‌ به‌ «فراتاش‌» و «تخت‌ فرهاد» معروف‌ است‌ و گفته‌ مي‌شود كه‌ در حدود هزارسال‌ بعد از داريوش‌، به‌ فرمان‌ خسرو دوم‌ ساساني‌ در كوه‌ بيستون‌ تراشيده‌ شده‌ است‌. اهالي‌ منطقه‌ حجاري‌هاي‌فوق‌ را كار فرهاد كوه‌ كن‌ مي‌دانند و معتقدند كه‌ فرهاد در عشق‌ شيرين‌ زن‌ خسرو پرويز، بدين‌ كار سنگين‌ تن‌ درداده‌ است‌.
داستان‌ شيرين‌ و فرهاد الهام‌ بخش‌ شاعران‌ زيادي‌ در اين‌ مرز و بوم‌ شده‌ كه‌ از جمله‌ آن‌ مي‌توان‌ به‌مثنوي‌ عاشقانه‌ خسرو و شيرين‌ نظامي‌ گنجوي‌ اشاره‌ كرد. طول‌ ديواره‌ فراتاش‌ 180 متر است‌ و در هيچ‌ نقطه‌اي‌از ايران‌ هيچ‌ كوهي‌ به‌ اين‌ اندازه‌ تراشيده‌ نشده‌ است‌.
 

مجسمه هركول‌ ، بيستون
در حاشيه‌ جاده‌ بيستون‌ به‌ كرمانشاه‌، نقش‌ برجسته‌ مرد نيرومندي‌ پهلو داده‌ بر پوست‌شير نمايان‌ است‌. اين‌ نقش‌ برجسته‌ شخصي‌ نيرومند و كاملاً عرياني‌ را نشان‌ مي‌دهد كه‌ موي‌ و ريش‌ مجعددارد و بر پهلوي‌ چپ‌ بر روي‌ نقش‌ شيري‌ در زير سايه‌ درختي‌ لميده‌ است‌. در سمت‌ چپ‌ آن‌ پياله‌اي‌ ديده‌مي‌شود. اين‌ نقش‌ دست‌ راستش‌ را بر روي‌ پاي‌ راست‌ قرار داده‌ و پاي‌ چپش‌ را تكيه‌گاه‌ پاي‌ ديگر كرده‌ است‌.طول‌ مجسمه‌ 147 سانتي‌ متر است‌.
در پشت‌ سر مجسمه‌، كتيبه‌ و نقوشي‌ ديده‌ مي‌شود كه‌ به‌ خط‌ يوناني‌ قديم‌ نوشته‌ شده‌ است‌. نماي‌ كلي‌ كتيبه‌به‌ كتيبه‌هاي‌ معابد يوناني‌ شباهت‌ دارد. نقوش‌ كنار كتيبه‌ عبارت‌ است‌ از نقش‌ يك‌ درخت‌ كه‌ بر شاخه‌ آن‌ كماني‌زده‌ شده‌ و دو سر آن‌ نوك‌ اردكي‌ است‌. همچنين‌ تيرداني‌ پر از تير بر شاخه‌ درخت‌ آويخته‌ شده‌ است‌. در دو طرف‌سكويي‌ كه‌ مجسمه‌ بر روي‌ آن‌ قرار دارد، ديوارهاي‌ سنگي‌ ديده‌ مي‌شود. ديوارها از سنگ‌ نتراشيده‌ چيده‌ شده‌ وبا اندود گچ‌، روي‌ آن‌ را پوشانده‌اند.
 

سنگ‌هايي‌ با خطوط‌ پهلوي‌ ، بيستون
در سرتاسر بيستون‌ و اراضي‌ اطراف‌ آن‌، هر جا كه‌ بنا و يا چند سنگ‌تراشيده‌ شده‌ ديده‌ مي‌شود، يك‌ يا چند علامت‌ و يا خط‌ مربوط‌ به‌ دوره‌ ساساني‌ را بر آن‌ها مي‌توان‌ ديد. مانند427 علامت‌ حجاري‌ شده‌ بر روي‌ سنگ‌هاي‌ به‌ كار رفته‌ در كاروانسراي‌ صفوي‌ بيستون‌، پل‌ صفوي‌ بر روي‌دينور آب‌، پل‌ خسروي بر روي‌ گاماسياب‌، بناي‌ كاروانسراي‌ كهن‌ بيستون‌ و سنگ‌هاي‌ پراكنده‌اي‌ كه‌ در نقاط‌مختلف‌ بيستون‌ ديده‌ مي‌شود. اين‌ علايم‌ به‌ صورت‌ علايم‌ خانوادگي‌ است‌ و يا به‌ صورت‌ اسم‌ افراد يا كارگاهي‌است‌ كه‌ اين‌ سنگ‌ها را تراش‌ داده‌اند.
 

نقش‌ ميتريدات‌ اشكاني‌ ، بيستون
در زير كتيبه‌ هخامنشي‌ بيستون‌، كهن‌ترين‌ نقش‌ برجسته‌ پارتي‌ كه‌ تا امروزشناخته‌ شده‌، بر جاي‌ مانده‌ است‌. اين‌ نقش‌ در سال‌ 100 قبل‌ از ميلاد كنده‌ كاري‌ شده‌ است‌ و به‌ نظر مي‌رسد كه‌شاه‌ اشكاني‌ با انتخاب‌ اين‌ مكان‌ قصد داشت‌ خود را از اعقاب‌ هخامنشي‌ قلمداد كند. اين‌ نقش‌ از نظر هنري‌ فاقدهر گونه‌ حركت‌ و از لحاظ‌ تكنيك‌ كودكانه‌ است‌. نام‌ كساني‌ كه‌ در نقش‌ ديده‌ مي‌شوند به‌ خط‌ يوناني‌ نوشته‌ شده‌است‌
 

نقوش‌ طاق‌ بستان‌ ، كرمانشاه
طاق‌ بستان‌ يا «طاق‌ وستان‌» در سمت‌ راست‌ ورودي‌ شهر كرمانشاه‌، در شمال‌شرقي‌ اين‌ شهر، مجموعه‌اي‌ از سنگ‌ نگاره‌ها و سنگ‌ نبشته‌هاي‌ دوره‌ ساساني‌ است‌ كه‌ با فضاي‌ مركبي‌ از كوه‌،چشمه‌ و آب‌ به‌ گردشگاهي‌ مصفا و چشم‌ اندازي‌ دل‌انگيز بدل‌ شده‌ است‌
پس‌ از ورود به‌ مدخل‌ طاق‌ بستان‌، اوّلين‌ سنگ‌ نگاره‌ به‌ اردشير دوّم‌ مربوط‌ است‌. اردشير بين‌ اهورامزدا وميترا قرار گرفته‌، روي‌ خود را به‌ سوي‌ اهورامزدا برگردانده‌ و با دست‌ چپ‌ حلقه‌ مودت‌ را از وي‌ دريافت‌ مي‌كند.زير پاي‌ شاه‌ و اهورامزدا دشمن‌ يا «اهريمن‌» بر زمين‌ افكنده‌ شده‌ است‌. بعد از اين‌ نقش‌، طاق‌ كوچكي‌ قرار داردكه‌ پيكره‌ شاپور دوم‌ و پسرش‌ شاپور سوم‌ بر آن‌ ديده‌ مي‌شود. بالاي‌ هر كدام‌ از اين‌ سنگ‌ نگاره‌ها در سطوري‌ به‌خط‌ پهلوي‌ ساساني‌ صاحب‌ نقش‌ معرفي‌ شده‌ است‌.
در سوّمين‌ بخش‌ از اين‌ مجموعه‌، مدخل‌ طاق‌ از بالا تاپايين‌ سنگ‌ نگاره‌ زيبايي‌ از نقش‌ فرشتگان‌ بالدار، درخت‌ زندگي‌، مجالس‌ شكار گراز در بيشه‌زار و شكار مرغان‌و... به‌جامانده‌ است‌ كه‌ همراه‌ با نوازندگان‌، يك‌ مجلس‌ شادماني‌ را حكايت‌ مي‌كند. در پايين‌ اين‌ نقش‌، سواري‌ براسب‌، زره‌ پوش‌ و مسلح‌ است‌ كه‌ برخي‌ آن‌ را «نقش‌ پيروز ساساني‌» و برخي‌ ديگر نقش‌ خسرو پرويز مي‌دانند.


كاروانسراي‌ بيستون‌ (شيخ‌ عليخان‌) ، بيستون
اين‌ كاروانسرا در بيستون‌ واقع‌ شده‌ و در زمره‌ كاروانسراهاي‌ چهارايواني‌ است‌ كه‌ توسط‌ شيخ‌ عليخان‌ زنگنه‌ (والي‌ كرمانشاه‌) ساخته‌ شده‌ است‌. شكل‌ ساختمان‌ آن‌ مستطيل‌ است‌.در اطراف‌ حياط‌ مستطيل‌ شكل‌ آن‌ 47 اطاق‌ براي‌ مسافران‌ ساخته‌ شده‌ است‌. كاروانسرا چهار برج‌ دايره‌اي‌ شكل‌در چهار گوشه‌ و 14 اطاق‌ در طرفين‌ ورودي‌ دارد. با توجه‌ به‌ نوع‌ مصالح‌ و آجر كاري‌ بنا قدمت‌ كاروانسرا به‌ دوره‌صفوي‌ مي‌رسد، ولي‌ در پي‌ بنا از سنگ‌هاي‌ حجاري‌ شده‌ دوره‌ ساسانيان‌ استفاده‌ شده‌ است‌. در بيستون‌ بقاياي‌كاروانسراي‌ ديگري‌ با پلان‌ متفرقه‌ به‌جامانده‌ كه‌ به‌ دوره‌ اواخر ساساني‌ و اوايل‌ اسلام‌ مربوط‌ است‌.


پل‌ خسروي‌ ، صحنه
بر سر راه‌ قديمي‌ دينور به‌ صحنه ميان‌ روستاهاي‌ بابا كمال‌ و احمد آقا، بر روي‌ مسيرقديمي‌ رودخانه‌ كنگرشه‌ (كنگرشاه‌) پايه‌هاي‌ قديمي‌ پلي‌ باقي‌ مانده‌ است‌. طول‌ پل‌ در حدود 100 متر است‌ وپنج‌ چشمه‌ دارد. با توجه‌ به‌ مصالح‌ قلوه‌ سنگ‌ و تخته‌ سنگ‌ و ملاط‌ كه‌ در اين‌ پل‌ و پل‌ خسروي‌ بيستون‌ بكاررفته‌، اين‌ پل‌ نيز به‌ دوره‌ ساساني‌ تعلّق‌ دارد
 

پل‌ خسرو ، بيستون
بر سر راه‌ قديمي بيستون‌ به‌ تخت‌ شيرين‌ و سرماج‌، پايه‌هاي‌ عظيم‌ پلي‌ معروف‌ به‌ پل‌خسرو به‌ جا مانده‌ است‌. بناي‌ پل‌ خسرو را به‌ خسرو شاهنشاه‌ ساساني‌ نسبت‌ مي‌دهند. پل‌ خسرو تنها پلي‌ است‌كه‌ عرب‌ها از آن‌ گذشته‌ و پس‌ از عبور از تخت‌ شيرين‌ و سرماج‌ به‌ نهاوند رفته‌ و يزدگرد سوم‌ آخرين‌ شهريارساساني‌ را در آن‌ شهر مغلوب‌ كرده‌اند. پل‌ خسرو با گذشت‌ زمان‌، آسيب‌ فراوان‌ ديده‌ است‌، به‌ طوري‌ كه‌ درروزگار صفويه‌ اين‌ پل‌ غير قابل‌ استفاده‌ بوده‌ است‌. به همين‌ دليل‌ در اين‌ زمان‌ پل‌ ديگري‌ بر روي‌ دينور آب‌ درحدود يك‌ كيلومتر بالاتر آن‌ احداث‌ شده‌ است‌.
 

پل‌ آجري‌ كوچه‌ ، كنگاور
در شمال‌ روستاي‌ كوچه‌ از توابع‌ دهستان‌ گودين‌ شهر كنگاور پل‌ آجري‌ از بناهاي‌ دوره‌شاه‌ عباس‌ ديده‌ مي‌شود. اين‌ پل‌ محكم‌ بر روي‌ آب‌ خرم‌ كه‌ از غرب‌ به‌ شرق‌ جريان‌ دارد احداث‌ شده‌ است‌. طول‌پل‌ حدود 80/68 متر است‌. پايه‌هاي‌ پل‌ تا ابتداي‌ طاق‌ هر دهانه‌ با سنگ‌ لاشه‌ بالا آورده‌ شده‌ و ميان‌ پايه‌ها را باقلوه‌ سنگ‌ و سنگ‌ لاشه‌ پركرده‌ و با آجر روي‌ آن‌ را پوشانده‌اند. هر پنج‌ چشمه‌ پل‌ طاق‌ جناغي‌ دارد. طاق‌ چشمه‌شمالي‌ از سمت‌ غرب‌ جناغي‌ و از سمت‌ شرق‌ هلالي‌ شكل‌ است‌. در طرفين‌ پل‌ سيل‌ برگردان‌هايي‌ با سنگ‌ لاشه‌و ملاط‌ گل‌ و گچ‌ ساخته‌ شده‌ است‌.
 

كاروانسراي‌ سرپل‌ ذهاب‌ ، سرپل‌ ذهاب
در محدوده‌ سرپل‌ ذهاب‌ بقاياي‌ دو كاروانسرا مشهود است‌. اوّلي‌ از نوع‌كاروانسراهاي‌ چهار ايواني‌ با مصالح‌ آجر است‌ كه‌ قدمت‌ آن‌ به‌ دوره‌ صفوي‌ مي‌رسد. دوّمين‌ كاروانسرا از نوع‌كاروانسراهاي‌ باپلان‌ متفرقه‌ است‌ كه‌ از سنگ‌ ساخته‌ شده‌ و به‌ دوره‌ ساسانيان‌ مربوط‌ است‌.
 

پرستشگاه‌ پارتي‌ ، بيستون
در شمال‌ حجاري‌ داريوش‌ در بيستون‌، آثار بنايي‌ از دوره‌ پارتي‌ باقيمانده‌ است‌. اين‌بنا پرستشگاهي‌ است‌ كه‌ در زمان‌ اشكانيان‌ و همزمان‌ با آثار ديگر اين‌ دوره‌ در بيستون‌ ساخته‌ شده‌ است‌. اين‌پرستشگاه‌ دوره‌ پارتي‌ كه‌ روبروي‌ تخته‌ سنگ‌ نقوش‌ اشكاني‌ قرار دارد، از دو صفه‌ تشكيل‌ شده‌ كه‌ بوسيله‌ 10 پله‌بهم‌ مربوط‌ مي‌شوند. اين‌ پله‌ها به‌ طور نامنظم‌ تا نقش‌ ولگش‌ ادامه‌ دارد. در ميان‌ صفه‌ بالايي‌، آتشداني‌ از سنگ‌كنده‌كاري‌ شده‌ است‌. سفالينه‌هايي‌ از دوره‌ پارتي‌ در پيرامون‌ دامنه‌ كوه‌ بيستون‌ ديده‌ مي‌شود
 

مسجد دولتشاه‌ ، كرمانشاه
اين‌ مسجد در ميدان‌ جوانشير شهر كرمانشاه واقع‌ شده‌ و از آثار دوره‌ قاجاري‌ است‌ كه‌توسط‌ محمّد علي‌ ميرزاي‌ دولتشاه‌ (حاكم‌ كرمانشاه‌ در سال‌هاي‌ 1221 تا 1237 ه . ق‌ و سرحد دار عراقين‌) بناشده‌ است‌. بناي‌ مسجد دولتشاه‌ در دوره‌ اخير تعمير شده‌ و سردر، صحن‌ و شبستان‌ زنانه‌ و مردانه‌ دارد. اين‌مسجد به‌ مسجد حاج‌ ابوتراب‌ معروف‌ است‌ و نام‌ آن‌ بر كتيبه‌ كاشي‌ سردر مسجد خوانده‌ مي‌شود
 

مسجد عمادالدوله‌ ، كرمانشاه
اين‌ مسجد در شهر كرمانشاه واقع‌ شده‌ و از آثار دوره‌ قاجاري‌ است‌. ساختمان‌ اوّليه‌مسجد عمادالدوله‌ در سال‌ 1285 ه . ق‌ احداث‌ شده‌ است‌. اين‌ بنا كه‌ در دوره‌هاي‌ بعدي‌ مرمت‌ و بازسازي‌ شده‌به‌ عنوان‌ مدرسه‌ علوم‌ ديني‌ مورد استفاده‌ است‌. مسجد عمادالدوله‌ به‌ صورت‌ چهار ايواني‌ بنا شده‌ و مشتمل‌ برسردر، صحن‌، ايوان‌، شبستان‌ ستوندار و حجره‌هاي‌ متعدد است‌.
بر كاشي‌ كاري‌ ايوان‌ مسجد، كتيبه‌اي‌ مشتمل‌ برقصيده‌اي‌ در ذكر نام‌ پادشاه‌ - ناصرالدين‌شاه‌ - نام‌ باني‌ و تاريخ‌ آن‌ 1285 ه . ق‌ نوشته‌ شده‌ است‌. بر روي‌ ايوان‌شرقي‌ صحن‌ مسجد، اتاقكي‌ چوبين‌ ساخته‌اند. ورودي‌ مسجد از طريق‌ اين‌ ايوان‌ شرقي‌ است‌ كه‌ با در چوبي‌بزرگي‌ به‌ راسته‌ زرگرها مرتبط‌ مي‌شود. براساس‌ روايت‌هاي‌ موجود، در چوبي‌ مزبور از حرم‌ حضرت‌ علي‌ (ع‌) به‌اين‌ مسجد منتقل‌ شده‌ و بدين‌ جهت‌ به‌ «بقايي‌ شاه‌ نجف‌» مشهور شده‌ و ظاهراً از آثار دوره‌ صفويه‌ است‌.
 

مسجد جامع‌ كنگاور ، كنگاور
بناي‌ اصلي‌ اين‌ مسجد بر اثر زلزله‌ سال‌ 1336 ه . ش‌ به‌ كلي‌ از بين‌ رفته‌ و به‌ جاي‌آن‌ بناي‌ جديدي‌ ساخته‌ شده‌ است‌. مسجد جامع‌ امروز كنگاور، بنايي‌ مستطيل‌ شكل‌ است‌ بناي‌ قديمي‌ نيزمستطيل‌ شكل‌ بود كه‌ بعد از تجديد بنا به‌ طول‌ آن‌ اضافه‌ شده‌ است‌. در بناي‌ جديد از ضلع‌ شمالي‌ به‌ شبستان‌اضافه‌ شده‌ و ايواني‌ نيز در طول‌ شبستان‌ ايجاد شده‌ است‌. سنگ‌ مرمري‌ در ديوار كفش‌ كن‌ قرار داده‌ شده‌ است‌ كه‌متن‌ آن‌ در خصوص‌ وقف‌ مدرسه‌ كنگاور به‌ تاريخ‌ 1243ه . ق‌ است‌.
 

مسجد جامع‌ كرمانشاه‌ ، كرمانشاه
اين‌ مسجد در شهر كرمانشاه واقع‌ شده‌ و از آثار قابل‌ توجه‌ اواخر دوره‌ زنديه‌است‌ كه‌ در سال‌ 1196 ه . ق‌ توسط‌ حاج‌ علي‌ خان‌ زنگنه‌ حاكم‌ كرمانشاه‌ (ظاهراً) به‌ جاي‌ مسجد قديمي‌تري‌ بناشده‌ است‌. آنچه‌ از بناي‌ قديمي‌ مسجد باقي‌ مانده‌، بخشي‌ از شبستان‌ ستوندار و هشتي‌ ورودي‌ است‌. شبستان‌كنوني‌ به‌ غير از محراب‌ تزئينات‌ خاصي‌ ندارد. در گوشه‌ جنوب‌ غربي‌ بنا، پلكاني‌ براي‌ دسترسي‌ به‌ بالاخانه‌اي‌كه‌ گويا زماني‌ قسمتي‌ از مدرسه‌ بود، ساخته‌ شده‌ است‌
در اول‌ قسمت‌ راست‌ ورودي‌، سه‌ كتيبه‌ متضمن‌ تاريخ‌1200 ه . ق‌ و مطالبي‌ مربوط‌ به‌ خريد و فروش‌ و موقوفات‌ مسجد نصب‌ شده‌ است‌.
 

تكيه‌ معاون‌ الملك‌ ، كرمانشاه
تكيه‌ حسينيه‌ معاون‌ الملك‌ مشتمل‌ بر سه‌ بناي‌ عباسيه‌، حسينيه‌ و زينبيه‌ است‌، كه‌در مركز شهر كرمانشاه واقع‌ شده‌ است‌. تكيه‌ 2 حياط‌ و يك‌ عمارت‌ در ميان‌ دارد و ديوارهاي‌ حسينيه‌ به‌ طوركلي‌ از كاشي‌هاي‌ گوناگون‌ با رنگ‌هاي‌ متنوع‌ و زيبا پوشيده‌ شده‌ است‌. صورت‌ رجال‌ و بزرگان‌ دوره‌ قاجار به‌ويژه‌ بزرگان‌ مذهبي‌ و عشاير كرمانشاه‌ را با قلمي‌ ظريف‌ و رنگ‌هاي‌ جذاب‌ بر كاشي‌ها نقش‌ كرده‌اند. موضوع‌بعضي‌ از كاشي‌ كاري‌ها به‌ روايات‌، قصه‌ها و داستان‌هاي‌ تاريخي‌ و اساطيري‌ و اخبار ديني‌ و مذهبي‌ مانند:بارگاه‌ حضرت‌ سليمان‌، وقايع‌ صحراي‌ كربلا و عاشورا و رستم‌ و سهراب‌ مربوط‌ است‌.
 

مسجد جامع‌ پاوه‌ ، پاوه
بناي‌ مسجد جامع‌ پاوه‌ به‌ قرن‌ سيزدهم‌ هجري‌ قمري‌ مربوط‌ است‌ و فاقد صحن‌مي‌باشد. اين‌ مسجد از يك‌ شبستان‌ مستطيل‌ شكل‌ تشكيل‌ شده‌ و پوشش‌ مسطح‌ تير چوبي‌ آن‌ بر روي‌ 15ستون‌ چوبي‌ قرار گرفته‌ است‌. محراب‌ در ضلع‌ جنوبي‌ مسجد قرار دارد. مصالح‌ اين‌ مسجد از تخته‌ سنگ‌ و ملاط‌ گل‌ است‌. در جنب‌ مسجد جامع‌، مسجد ديگري‌ است‌ كه‌ به‌ عنوان‌ مسجد زمستاني‌ مورد استفاده‌ قرار مي‌گيرد وحاوي‌ درِ چوبي‌ بسيار قديمي‌ با كتيبه‌اي‌ به‌ خط‌ كوفي‌ است‌.
 

غار آسنگران ، کرمانشاه
غار آسنگران‌ در شمال‌ غربي‌ كوه‌هاي‌ پررو در تنگه‌اي‌ به‌ نام‌ "تنگ‌ كوه‌" در 22كيلومتري‌ جاده‌ كرمانشاه - سنندج قرار گرفته‌ است‌. غار آسنگران‌ چهارچاه‌ به‌ عمق‌هاي‌ 4،8،16 و36 متري‌ داردكه‌ چاه‌هاي‌ سوم‌ و چهارم‌ آن‌ به‌ هم‌ راه‌ دارند. در پايان‌ غار، فضاي‌ استخر مانندي‌ وجود دارد اين‌ غار يكي‌ ازغارهاي‌ زيباي‌ استان‌ و ايران‌ است‌.
 

غار کاوات ، جوانرود
غار كاوات‌ از جمله‌ غارهاي‌ ديدني‌ و معروف‌ استان‌هاي‌ كرمانشاه است‌ كه‌ در سلسله‌ جبال‌شاهو در شمال‌ دره‌ باصفاي‌ قوري‌ قلعه‌ از توابع‌ جوانرود واقع‌ شده‌ است‌. دهانه‌ غار در ارتفاع‌ 1660 متري‌ ازسطح‌ دريا قرار دارد و با شيب‌ تندي‌، يك‌ محفظه‌ بزرگ‌ را تشكيل‌ مي‌دهد. در انتهاي‌ اين‌ محوطه‌ بزرگ‌، شاخه‌اصلي‌ غار، با دهانه‌ كوچكتري‌ شروع‌ مي‌شود از قسمت‌ چپ‌ شاخه‌ اصلي‌ غار، نهر كوچكي‌ به‌ اعماق‌ سنگها فرومي‌ريزد. در اين‌ قسمت‌، غار به‌ دو شاخه‌ تقسيم‌ مي‌شود. شاخه‌ سمت‌ چپ‌، بيش‌ از 8 متر عمق‌ ندارد ولي‌ شاخه‌سمت‌ راست‌ حفره‌ و مخزن‌ آب‌ زيرزميني‌ بزرگي‌ دارد. پس‌ از گذشتن‌ از اين‌ بركه‌، بركه‌ آب‌ ديگري‌ وجود دارد كه‌60 متر طول‌ دارد و سقف‌ آن‌ در انتهاي‌ آب‌ محو مي‌شود.
 

غار پراو ، کرمانشاه
اين‌ غار در كوه‌ پراو از سلسله‌ جبال‌ زاگرس‌ در شمال‌ شهرستان‌ كرمانشاه‌ واقع‌ شده‌ است‌. غارپُراو بزرگترين‌ غار آهكي‌ دنياست‌ و ساختمان‌ آن‌ به‌ دوران‌ سوم‌ زمين‌شناسي‌ مربوط‌ است‌. در داخل‌ اين‌ غار 26حلقه‌ چاه‌ به‌ عمق‌هاي‌ مختلف‌ 5 تا 42 متر وجود دارد. دهانه‌ غار به‌ صورت‌ سوراخ‌ نسبتاً كوچكي‌ است‌ كه‌ به‌فضاهاي‌ كوچك‌ و بزرگ‌ و شعب‌ متعدد و سنگ‌هاي‌ عظيم‌ كه‌ در بين‌ هر كدام‌ از آن‌ها حفره‌ها و پرتگاه‌هايي‌ به‌وجود آمده‌، منتهي‌ مي‌شود. در آذرماه‌ غار به‌ وسيله‌ «چكيده‌» و«چكنده‌»هاي‌ يخي‌ پوشيده‌ مي‌شود و زيبايي‌خاصي‌ به‌ آن‌ مي‌بخشد. صعود به‌ اين‌ غار به‌ تجهيزات‌ پيشرفته‌ غار نوردي‌ نياز دارد و افراد عادي‌ غير ماهر امكان‌پيشروي‌ در درون‌ آن‌ را ندارند
 

غار قوري قلعه ، پاوه
در ميان‌ جنگل‌هاي‌ بلوط‌ اورامانات‌ و پاوه‌، در فاصله‌ 90 كيلومتري‌ كرمانشاه‌، غار"قوري‌ قلعه‌ " كه‌ بزرگترين‌ غار آبي‌ آسيا شمرده‌ مي‌شود، واقع‌ شده‌ است‌. اين‌ غار از روستاي‌ قوري‌ قلعه‌ شروع‌مي‌شود و به‌ گفته‌ بوميان‌ منطقه‌، تاخاك‌ عراق‌ ادامه‌ مي‌يابد. در سال‌ 1368، يك‌ گروه‌ از غارنوردان‌ كانون‌كوهنوردي‌ كرمانشاه‌ موفق‌ شدند درون‌ غار و دالان‌هاي‌ متعدد آن‌ را كشف‌ كنند. اين‌ گروه‌ علاوه‌ بر نفوذ به‌ اعماق‌غار در حدود 12 مسير پرپيچ‌ و خم‌ و تاريك‌ غار را پيموده‌ و نقشه‌برداري‌ كردند.
غار "قوري‌ قلعه‌ " با حدود3140 متر طول‌، بزرگترين‌ غار آبي‌ آسيا نام‌ گرفته‌ است‌. در اين‌ غار، گونه‌ نادري‌ خفّاش‌ «گوش‌ موشي‌» ديده‌ شده‌است‌. از بقاياي‌ يك‌ قلعه‌ باستاني‌ مربوط‌ به‌ دوران‌ ساسانيان‌ در نزديكي‌ غار چند قطعه‌ شي‌ء تاريخي‌ و باستاني‌كشف‌ شده‌ است‌. تالارهاي‌ زيبا با رنگ‌هاي‌ الوان‌ و متنوع‌ و ستون‌هاي‌ مورب‌ و آبشارهاي‌ متعدد از ويژگي‌هاي‌منحصر بفرد غار «قوري‌قلعه‌» است‌.
 

 

  © IRAN GASHT TOUR 2004 - ALL RIGHT RESERVED