استان کردستان


استان‌ كردستان با وسعتي‌ معادل‌ 203/28 كيلومتر مربع‌ در غرب‌ ايران‌ و در مجاورت‌ كشور عراق‌ قراردارد. بر اساس‌ آخرين‌ تقسيمات‌ سياسي‌ و اداري‌ سال‌ 1375، شهرستان‌هاي‌ استان‌ كردستان‌ عبارتند از: بانه‌، بيجار، سنندج‌، ديواندره‌، سقز، قروه‌، كامياران و مريوان‌. شهر سنندج‌، مركز استان‌ كردستان‌ است‌.
اين‌ استان‌ كه‌ در دامنه‌ها و دشت‌هاي‌ پراكنده‌ سلسله‌ جبال‌ زاگرس‌ مياني‌ قرار گرفته‌ است‌، از شمال‌ به‌استانهاي‌ آذربايجان‌ غربي و زنجان‌، از شرق‌ به‌ همدان و زنجان‌، از جنوب‌ به‌ استان‌ كرمانشاه و از غرب‌ به‌ مرزبين‌المللي‌ ايران‌ با عراق‌ محدود است‌. اين‌ استان‌ در سال‌ 1375، حدود 383،346،1 نفر جمعيت‌ داشته‌ است‌ كه‌از اين‌ تعداد 42/52 درصد در نقاط‌ شهري‌ و 58/47 درصد در نقاط‌ روستايي‌ سكونت‌ داشته‌اند.
استان‌ كردستان‌ منطقه‌اي‌ كاملاً كوهستاني‌ است‌. ناهواريهاي‌ استان‌ شامل‌ دو بخش‌ غربي‌ و شرقي‌ است‌؛قسمت‌ وسيعي‌ از سنندج‌، مريوان‌ و سرزمين‌هاي‌ اطراف‌ آن‌ تا جنوب‌ كردستان‌ ناهمواريهاي‌ غربي‌ را تشكيل‌مي‌دهد. شرق‌ سنندج‌ را ناهمواريهاي‌ شرقي‌ در بر گرفته‌ است‌. اين‌ ناحيه‌ با يك‌ حصار كوهستاني‌ متشكل‌ ازسنگ‌هاي‌ دگرگوني‌ و رسوبي‌ احاطه‌ شده‌ است‌. بلندترين‌ كوه‌هاي‌ اين‌ ناحيه‌، شاه‌نشين‌ در شمال‌ بيجار، شيدا درمركز و پنجه‌ علي‌ بين‌ قروه‌ و سقز مي‌باشد.
استان‌ كردستان به‌ طور كلي‌ تحت‌ تأثير دو جريان‌ عمده‌ هواي‌ گرم‌ و سرد قرار دارد و اقليم‌هاي‌ گوناگوني‌را به‌ وجود مي‌آورد. بيشترين‌ ميزان‌ بارش‌ جوي‌ در ناحيه‌ غربي‌ استان‌ حدود 800 ميلي‌ متر در سال‌ و كمترين‌ميزان‌ بارندگي‌ آن‌ در ناحيه‌ شرقي‌ حدود 400 ميلميتر در سال‌ است‌. تمام‌ قلمرو استان‌ در بهار و تابستان‌، آب‌ وهوايي‌ خنك‌ و معتدل‌ دارد.
تاريخ و فرهنگ – كردستان
تاريخ‌ كردستان تا قبل‌ از اسلام‌ چندان‌ روشن‌ نيست‌. كردها اقوامي‌ آريايي‌ نژاد هستند كه‌ چندين‌هزار سال‌ قبل‌ از ميلاد به‌ اين‌ منطقه‌ مهاجرت‌ كرده‌اند. در سال‌هاي‌ 16 تا 20 هجري‌ قمري‌، قلعه‌ها واستحكامات‌ كردها به‌ تصرف‌ اعراب‌ درآمد. فتح‌ شهر "روز" و "ارادباذ" دو شهر كردنشين‌ در سال‌ 22 ه.ق‌ صورت‌گرفت‌. در سال‌ 23 ه.ق‌ كه‌ سپاه‌ عرب‌ در ايالات‌ فارس مشغول‌ فتوحات‌ بود، اكراد فارس‌ در دفاع‌ از شهر فسا شركت‌ داشتند. ابوموسي‌ اشعري‌ در سال‌ 25 ه.ق‌ شورش‌ اكراد را سركوب‌ كرد.
در سال‌ 90 ه.ق‌ اكراد فارس‌ سر به‌ شورش‌ برداشتند ولي‌ توسط‌ حجاج‌ بن‌ يوسف‌ ثقفي‌ سركوب‌ شدند. درسال‌ 224 ه.ق‌ يكي‌ از رهبران‌ كرد در شهر موصل‌ بر ضد خليفه‌ معتصم‌ سر به‌ شورش‌ برداشت‌ و خليفه‌ سردارمعروف‌ "آيتاخ‌" را به‌ جنگ‌ او فرستاد. "آيتاخ‌" در اين‌ جنگ‌ پيروز شد و بسياري‌ از اكراد را نيز به‌ قتل‌ رساند. درسال‌ 281 ه.ق‌ در زمان‌ خلافت‌ المقتدر بالله‌، بار ديگر اكراد سر به‌ شورش‌ برداشتند. در قرون‌ چهارم‌، پنجم‌هجري‌ خاندان‌ "شداديا" كه‌ كرد بودند، در دبيل‌ و گنجه‌ حكومت‌هاي‌ مستقلي‌ تشكيل‌ دادند. در سال‌ 359 ه.ق ‌عضد الدوله‌ ديلمي‌ با كردهاي‌ موصل‌ درگير شد و پس‌ از غلبه‌، قلاع‌ آن‌ها را ويران‌ كرد و سران‌ كرد را به‌ قتل‌رسانيد.
يكي‌ از رويدادهاي‌ مهم‌ دوره‌ زمامداري‌ شرف‌الدوله‌ ديلمي‌ (379-372 ه.ق‌) پيكار او در سال‌ 377 ه.ق‌ با"بدربن‌ حسنويه‌ "در كرمانشاه است‌ كه‌ منجر به‌ پيروزي‌ بدر شد. "بدربن‌ حسنويه‌" در سال‌ 405 ه.ق‌ به‌ دست‌يكي‌ از طايفه‌هاي‌ كرد كشته‌ شد و شمس‌الدوله‌ پسر فخرالدوله‌ ديلمي‌ تمامي‌ متصرفات‌ وي‌ را ضميمه‌ قلمروخود گردانيد.
شهرهاي‌ كردستان در زمان‌ حمله‌ مغول‌ از قتل‌ و غارت‌ مصون‌ نماند و در زمان‌ تيمور و تركمانان‌ قره‌ قويونلوو آق‌ قويونلو، كردستان‌ و ديار بكر ميدان‌ تاخت‌ و تاز سپاهيان‌ تيمور شد.
شاه‌ اسماعيل‌ اول‌ مؤسس‌ سلسله‌ صفوي‌ به‌ علت‌ پيروي‌ اكراد از مذهب‌ تسنن‌ روابط‌ حسنه‌اي‌ با آن‌هانداشت‌، در مقابل‌ سلاطين‌ عثماني‌ در تقويت‌ هرچه‌ بيشتر كردها مي‌كوشيدند.
با تشكيل‌ سلسله‌ زنديه‌ براي‌ نخستين‌ بار در تاريخ‌ ايران‌ سلسله‌اي‌ كرد نژاد به‌ سلطنت‌ رسيد. در سال‌ 1964ميلادي‌، قاضي‌ محمد همزمان‌ با اشغال‌ ايران‌ توسط‌ قواي‌ متفقين‌ و حمايت‌ دولت‌ روسيه‌ از او، جمهوري‌ خلق‌كردستان‌ را تشكيل‌ داد ولي‌ پس‌ از تخليه‌ كامل‌ ايران‌ از قواي‌ متفقين‌ و اعزام‌ سپاه‌ دولت‌ مركزي‌ به‌ آذربايجان‌ وكردستان‌، اين‌ جمهوري‌ از هم‌ پاشيد.
كردستان‌ امروزي‌ يكي‌ از نواحي‌ و استان‌هاي‌ مهم‌ و استراتژيك‌ سرزمين‌ ايران‌ به‌ شمار مي‌رود و همچنان‌ رو به‌توسعه‌ و رشد است‌.
استان‌ كردستان از لحاظ‌ فرهنگي‌ جذابيت‌هاي‌ بسيار جالب‌ توجهي‌ دارد كه‌ نظير آن‌ در ساير نقاط‌ ايران‌ كمترديده‌ مي‌شود. زبان‌، شعر، رقص‌، موسيقي‌ و آداب‌ و رسوم‌ به‌ جاي‌ مانده‌ در اين‌ پهنه‌ از سرزمين‌ ايران‌، قدمتي‌ديرينه‌ دارد. زبان‌ كردي‌ يكي‌ از زبان‌هاي‌ گروه‌ هندي‌- اروپايي‌ است‌ و دستور زبان‌ ويژه‌اي‌ دارد. اين‌ زبان‌ در ايران‌چند شاخه‌ مشخص‌ دارد كه‌ عبارتند از: شاخه‌ اورامي‌ كه‌ يك‌ لهجه‌ بسيار قديمي‌ با اصالت‌ تاريخي‌ است‌، شاخه‌سوراني‌ كه‌ مهم‌ترين‌ و رايج‌ترين‌ شاخه‌ زبان‌ كردي‌ به‌ شمار مي‌رود، شاخه‌ كرمانشاهي‌ كه‌ در كرمانشاه رايج‌ است‌.
عمارت‌ امجدالاشراف‌ - سنندج‌
اين‌ عمارت‌ در شهر سنندج‌ واقع‌ شده‌ و از بناهاي‌ معروف‌ دوره‌ قاجار است‌. اين‌ بنادر دوره‌ امان‌اللّه‌ خان‌ بزرگ‌ ساخته‌ شده‌ و داراي‌ حياط‌ سنگفرش‌ شده‌، حوض‌، حمام‌، تالار و حسينيه‌ است‌.حسينيه‌ كه‌ از جالب‌ترين‌ قسمت‌هاي‌ بنا مي‌باشد، كاشي‌ كاري‌هاي‌ بي‌نظير و ظريف‌، گچبري‌هاي‌ زيبا بر روي‌ديوار دارد و تمام‌ تزئينات‌ آن‌ به‌ دست‌ استادكاران‌ اصفهاني‌ انجام‌ شده‌ است‌. مصالح‌ بكار رفته‌ در بنا، گچ‌، آهك‌، كاهگل‌ و ملات‌ ساروج‌ مي‌باشد.
عمارت‌ خسرو آباد - سنندج‌
اين‌ بنا كه‌ در سه‌ كيلومتري‌ سنندج‌ واقع‌ شده‌، يادگار امان‌ الله‌ خان‌ بزرگ‌ است‌ كه‌ساخت‌ آن‌ به‌ اوايل‌ دوره‌ حكومت‌ سلسله‌ قاجار مربوط‌ مي‌شود و مركز حكومتي‌ بوده‌ است‌. اين‌ مجموعه‌ به‌صورت‌ بيروني‌ و اندروني‌ احداث‌ شده‌ و حدفاصل‌ آن‌ را يك‌ باغ‌ بسيار زيبا با محوطه‌ سازي‌ بديعي‌ پوشانده‌است‌. عمارت‌ بيروني‌ دو اشكوبه‌ و مدخل‌ ورودي‌ آن‌ به‌ صورت‌ كريدور هشتي‌ است‌ كه‌ در طرفين‌ آن‌ دو اتاق‌جهت‌ نگهباني‌ وجود دارد. مصالح‌ اين‌ عمارت‌ از آجر و سنگ‌ است‌ و گچ‌ كاري‌ و آيينه‌ كاري‌ زيبايي‌ دارد.
عمارت‌ مشير - سنندج‌
عمارت‌ مشير در خيابان‌ شهداي‌ سنندج‌ واقع‌ شده‌ و از بناهاي‌ مشهور دوره‌ قاجاري‌ است‌.اين‌ بنا هفت‌ حياط‌ و هفت‌ آب‌ نما دارد و همچنين‌ شامل‌ بخش‌هاي‌ خصوصي‌، عمومي‌ تشريفاتي‌ و بهداشتي‌است‌. در و پنجره‌هاي‌ اُرسي‌ آن‌ از تلفيق‌ گره‌ چيني‌ چوب‌ و شيشه‌ رنگي‌، اتاق‌ها را زينت‌ داده‌ است‌.
عمارت‌ سالار سعيد - سنندج‌
يكي‌ از بناهاي‌ تاريخي‌ استان‌ كردستان با جاذبه‌هاي‌ جهانگردي‌، عمارت‌ سالارسعيد است‌ كه‌ در حال‌ حاضر به‌ موزه‌ سنندج‌ تبديل‌ شده‌ است‌. اين‌ بنا در اواخر حكومت‌ ناصرالدين‌ شاه‌ قاجاربه‌ به وسيله‌ يكي‌ از علماي‌ بنام‌ اهل‌ سنت‌، احداث‌ شده‌ بود. شيوه‌ و سبك‌ ساخت‌ اين‌ عمارت‌ از معماري‌ دوره‌قاجار تأثير گرفته‌ است‌. زيرزمين‌ عمارت‌ به‌ شكل‌ حوض‌ خانه‌ است‌ و سقف‌ گنبدي‌ شكل‌ با تزئينات‌ بسيار زيبادارد. كليه‌ قسمت‌هاي‌ عمارت‌ از سنگ‌، آجر و چوب‌ ساخته‌ شده‌ است‌ و پوشش‌ بام‌ آن‌ از شيرواني‌ است‌.جالب‌ترين‌ و زيباترين‌ قسمت‌ بنا، ارسي‌ بزرگ‌ تالار است‌ كه‌ هفت‌ لنگه‌ دارد و شاهكاري‌ از هنرهاي‌ چوبي‌ است‌.
عمارت‌ وكيل‌الملك‌ - سنندج‌
عمارت‌ وكيل‌ از جمله‌ بناهاي‌ ديدني‌ و قديمي‌ شهر سنندج‌ است‌. اين‌ عمارت‌ موروثي‌ و شخصي‌ خانواده‌ وكيل‌ است‌ كه‌ در تاريخ‌ كردستان‌ همواره‌ از صاحب‌ منصبان‌ حكومتي‌ بوده‌اند. اصل‌بناي‌ اين‌ عمارت‌ به‌ دوره‌ زنديه‌ مربوط‌ است‌ و در دوره‌هاي‌ بعدي‌ به‌ تدريج‌ تكميل‌ شده‌ است‌. اولين‌ تعمير درسال‌ 1310 ه.ق‌ و توسط‌ امان‌اللّه‌ خان‌ وكيل‌ الملك‌ صورت‌ گرفت‌ و عمارت‌ را به‌ مجموعه‌اي‌ از چندين‌ بنا،حياط‌ و باغ‌ كنوني‌ تبديل‌ كرد. اين‌ عمارت‌ ديدني‌ هنوز هم‌ در نهايت‌ پايداري‌ و استحكام‌ پابرجاست‌.
قلعه حسن آباد – سنندج
قلعه‌ حسن‌ آباد در 5 كيلومتري‌ سنندج واقع‌ شده‌ و يك‌ مقر حكومتي‌ بوده‌ است‌. اين‌ قلعه‌در دوره‌ صفويه‌ توسط‌ «هِه‌لوخان‌» حاكم‌ مقتدر ساخته‌ شده‌ است‌. در حال‌ حاضر ويرانه‌هاي‌ اين‌ قلعه‌ مشهوداست‌.
قلعه قمچقاي – بيجار
قلعه‌ قمچقاي‌ در 12 كيلومتري‌ روستاي‌ قمچقاي‌ بيجار واقع‌ شده‌ است‌. اين‌ قلعه‌ بي‌نظير ازدژهاي‌ باستاني‌ و بسيار كهن‌ كردستان‌ است‌. بناي‌ اين‌ قلعه‌ به‌ سده‌هاي‌ 9-8 پيش‌ از ميلاد مي‌رسد. در جهت‌غربي‌ دژ، مكاني‌ به‌ عمق‌ 100 متر وجود دارد كه‌ با راهي‌ سخت‌ به‌ صفه‌ غربي‌ قلعه‌ منتهي‌ مي‌شود. سازندگان‌ وبنيان‌ گذاران‌ اوليه‌ در اين‌ قسمت‌ از بنا به‌ بزرگترين‌ و دشوارترين‌ كار، يعني‌ احداث‌ ديواري‌ به‌ طول‌ تقريبي‌ 100متر و بلندي‌ 15 تا 20 متر با استفاده‌ از سنگ‌هاي‌ عظيم‌ دست‌ زده‌اند و استحكامات‌ اصلي‌ آن‌ را بنا نهاده‌اند.
اين‌شيوه‌ ساخت‌، رايج‌ترين‌ شيوه‌ معماري‌ دوره‌ هزاره‌ اول‌ قبل‌ از ميلاد بشمار مي‌رود. در حاشيه‌ شمالي‌ دژ،حفره‌اي‌ به‌ زيبايي‌ تمام‌ تراشيده‌ شده‌ است‌. در شمال‌ غربي‌، پلكان‌ طويلي‌ وجود دارد كه‌ سه‌ دوره‌ سكونت‌مادها، پارت‌ها و اشكانيان‌ را مسلم‌ مي‌دارد. در عصر مغول‌، محراب‌ كوچكي‌ با چهار پلكان‌ ساخته‌ شده‌ است‌ كه‌در نوع‌ خود جالب‌ توجه‌ است‌. احداث‌ خانه‌هاي‌ خشتي‌ و آجري‌ در حد شرقي‌ و بر روي‌ بناهاي‌ ساساني‌ يكي‌ ازكارهاي‌ خاص‌ مغولان‌ است‌.
قلعه‌ زيويه‌ - سقز
اين‌ قلعه‌ در 42 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ سقز قرار گرفته‌ و در سال‌ 1947 ميلادي‌ بطور اتفاقي‌كشف‌ شده‌ است‌. آثاري‌ كه‌ در اين‌ قلعه‌ بدست‌ آمده‌، نشانه‌هايي‌ از يك‌ تمدن‌ پيشرفته‌ در اين‌ ناحيه‌ است‌. از جمله‌معروفترين‌ اين‌ آثار، سينه‌ بند بزرگ‌ طلايي‌ است‌ كه‌ روي‌ آن‌ تصوير حيوانات‌ افسانه‌اي‌ نقش‌ گرديده‌ است‌. اين‌آثار به‌ 900 سال‌ پيش‌ از ميلاد تعلّق‌ دارند.
پل قشلاق – سنندج
پل‌ قشلاق‌ بر روي‌ رودخانه‌ قشلاق‌ در 3 كيلومتري‌ سنندج احداث‌ شده‌ و از بناهاي‌ دوره‌صفويه‌ است‌. اين‌ پل‌ تماماً با آجر ساخته‌ شده‌ و ملاط‌ آن‌ ساروج‌ است‌. پل‌ از دو دهانه‌ بزرگ‌ و چهار چشمه‌كوچك‌ تشكيل‌ شده‌ است‌. عرض‌ پل‌ 80/5 متر و طول‌ آن‌ در حدود 90 متر است‌. در دو طرف‌ پايه‌هاي‌ پل‌موج‌گيرهايي‌ از نوع‌ مثلثي‌ و مدور تعبيه‌ شده‌ است‌. دو كتيبه‌ قديمي‌ قاجاري‌ در بدنه‌ پل‌ وجود دارد كه‌ تاريخ‌احداث‌ (1148 ه.ق‌) و دومي‌ تاريخ‌ تعمير پل‌ (1334 ه.ق‌) را نشان‌ مي‌دهند.
پل شيخ – سنندج
پل‌ شيخ‌ بر روي‌ رودخانه‌ قشلاق‌ در 8 كيلومتري‌ شمال‌ سنندج احداث‌ شده‌ و از آثار دوره‌صفوي‌ است‌. طول‌ پل‌ 5/53 متر و عرض‌ آن‌ 3/5 متر است‌. پل‌ 6 دهانه‌ دارد كه‌ سه‌ دهانه‌ آن‌ داراي‌ طاق‌ جناغي‌و سه‌ دهانه‌ ديگر داراي‌ طاق‌هاي‌ قوسي‌ است‌.
تپه باستاني بابا گرگر – قروه
تپه‌ باباگرگر در يكي‌ از روستاهاي‌ قروه واقع‌ شده‌ است‌ و آرامگاه‌ امام‌ زاده‌اي‌ به‌ نام‌ سيدجمال‌الدين‌ در بالاي‌ آن‌ قرار دارد كه‌ اكنون‌ زيارتگاه‌ مردم‌ است‌. در اين‌ مكان‌ چند چشمه‌ آب‌ معدني‌ نيز وجوددارد.
تپه باستاني زيويه – سقز
اين‌ تپه‌ كه‌ در اصل‌ قلعه‌ بود، در فاصله‌ 42 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ سقز واقع‌ شده‌ است‌. در سال‌1325، شخصي‌ به‌ نام‌ "ايوب‌ رنبو" با امتياز رسمي‌ حفاري‌ زيويه‌ را شروع‌ كرد. طي‌ دوازده‌ سال‌ حفاري‌ در زيويه‌علاوه‌ بر شش‌ قبر از پادشاهان‌ و امراي‌ ماد، ساختمان‌ سه‌ طبقه‌ زيبا و باستاني‌ زيويه‌ را كه‌ از شاهكارهاي‌معماري‌ عهد باستان‌ بود، در هم‌ ريخت‌ و از بيخ‌ و بن‌ ويران‌ كرد. ساختمان‌ باشكوه‌ و سه‌ طبقه‌ زيويه‌ يكي‌ ازعجائب‌ معماري‌ باستان‌ بود كه‌ با استحكامي‌ بي‌نظير بر بالاي‌ كوه‌ و بر روي‌ غار وسيع‌ زيويه‌ كه‌ ارتفاع‌ آن‌ ازسطح‌ دريا 1835 متر است‌، بنا شده‌ بود. اين‌ ساختمان‌ مركز اولين‌ دادگستري‌ ايران‌ باستان‌ بوده‌ است‌ كه‌ مادهابراي‌ "دياکو" ساختند. ديوارهاي‌ بنا با سنگ‌هاي‌ مخصوص‌ تراشيده‌ شده‌ بود و ديوار خشتي‌ بر روي‌ پي‌ها بامقياس‌هاي‌ دقيق‌ هندسي‌ و رياضي‌ ساخته‌ شده‌ بود. اين‌ ساختمان‌ داراي‌ ايواني‌ زيبا و 12 سرستون‌ سنگي‌ و دودروازه‌ سنگي‌ بود و آب‌ لازم‌ آن‌ از چشمه‌اي‌ بر بالاي‌ كوهي‌ در جوار زيويه‌ تأمين‌ مي‌شده‌ است‌.
تپه هاي باستاني ديگر – كردستان
ساير تپه‌هاي‌ استان‌ كردستان‌ عبارتند از: تپه‌هاي‌ تاريخي‌ كره‌سي‌، ارندان‌ و چنو در شهرستان‌ سنندج‌. تپه‌هاي‌باستاني‌ عيني‌ سور و نجف‌ آباد در شهرستان‌ سقز. تپه‌هاي‌ معروف‌ سروآباد، نگل‌ و دوتپه‌ شرقي‌ و عربي‌ در شهرستان‌ مريوان. شهر تاريخي‌ صلوات‌ آباد در حاشيه‌ رودخانه‌ قزل‌ اوزن‌.
كتيبه اورامان – مريوان
اين‌ سنگ‌ نبشته‌ در كوه‌ "زينانه‌" اورامانات‌ مريوان قرار دارد كه‌ به‌ صورت‌ هلالي‌حجاري‌ و كنده كاري‌ شده‌ است‌. درون‌ طاقنما نقش‌ برجسته‌ انساني‌ با بلندي‌ 5/2 متر و پهناي‌ 30 متر حجاري‌شده‌ است‌. نقوش‌ مخصوصي‌ نيز بر روي‌ قسمت‌ فوقاني‌ اين‌ نقش‌ برجسته‌ حك‌ شده‌ است‌. همچنين‌ كتيبه‌ديگري‌ با خط‌ ميخي‌ در همين‌ محل‌ وجود دارد كه‌ احتمالاً به‌ اواخر هزاره‌ دوم‌ و اوايل‌ هزاره‌ اول‌ پيش‌ از ميلاد مربوط‌ است‌.
غار تاريخي كرفتو - ديواندره و سقز
غار كرفتو در قلعه‌اي‌ به‌ همين‌ نام‌ بين‌ ديواندره و سقز واقع‌ شده‌ و از معروفترين‌ و مهم‌ترين ‌آثار باستاني‌ كردستان به‌ شمار مي‌رود. ساختمان‌ غار به‌ دوره‌ اشكاني‌ و حدود قرن‌ سوم‌ پيش‌ از ميلاد مربوط‌است‌. خانه‌هاي‌ اين‌ غار در 2000 سال‌ قبل‌ معبد معروف‌ "هراكليس‌" (خداي‌ يوناني‌) بود و اهميت‌ و اعتباري‌ داشت‌. روي‌ يكي‌ از اطاق‌هاي‌ آن‌ نام‌ هراكليتوس‌ با حروف‌ يوناني‌ منقوش‌ و حك‌ شده‌ است‌ و بر روي‌ ديوار اتاق‌ سوم‌ نقش‌ اسب‌ سواري‌ كه‌ آهو شكار مي‌كند ديده‌ مي‌شود. اين‌ شكل‌ يادگار فتوحات‌ گودرز اشكاني‌ و تسلط‌ اين‌ پادشاه‌ بر مهرداد پادشاه‌ ارمنستان‌ است‌. دسترسي‌ به‌ اين‌ معبد قديمي‌ اكنون‌ به‌ دليل‌ سراشيبي‌ تند مشكل‌ است‌. پس‌ از ورود به‌ غار و عبور از اتاق‌هاي‌ سنگي‌، محوطه‌ وسيعي‌ وجود دارد كه‌ توسط‌ دالان‌ تنگ‌تاريكي‌ به‌ دو حوضچه‌ سنگي‌ مرتبط‌ مي‌شود. نقوش‌ اتاق‌هاي‌ سوم‌ و چهارم‌ و جايگاه‌ مشعل‌هايي‌ كه‌ به‌ وسيله‌كانال‌هايي‌ به‌ مخزن‌ مرتبط‌ مي‌شوند، از قسمت‌هاي‌ جالب‌ و ديدني‌ غار است‌. در بقاياي‌ ساختمان‌هاي‌ غار، آثاردالان‌، رواق‌، اتاق‌هاي‌ سنگي‌، در و پنجره‌ و روزنه‌هايي‌ ديده‌ مي‌شود. از شواهد و قرائن‌ پيداست‌ كه‌ ساخت‌ غاربايد به‌ دوره‌ ميترائيسم‌ و مهرپرستي‌ مربوط‌ باشد.
مسجد دارالاحسان (مسجد جامع) – سنندج
مسجد دارالاحسان‌ كه‌ مسجد جامع‌ نيز ناميده‌ مي‌شود، از بناهاي‌ مرحوم‌ امان‌ اللّه‌خان‌ بزرگ‌ و در سال‌ 1227 هجري‌ قمري‌ است‌. اين‌ مسجد مستحكم‌، شبستان‌ بزرگي‌ دارد. در كتيبه‌ چهار ديوار اين‌ شبستان‌ و كتيبه‌ اطراف‌ ستون‌ها تخميناً سه‌ ثلث‌ قرآن‌ مجيد با كاشي‌ به‌ خط‌ جلي‌ خيلي‌زيبا نوشته‌ شده‌ است‌. اين‌ مسجد دو ايوان‌ بزرگ‌ عالي‌ دارد. دور سنگ‌ مرمر ايوان‌ رو به‌ قبله‌ آن‌، با خط‌ نستعليق‌بسيار خوبي‌ زينت‌ يافته‌ است‌. قصيده‌ مرحوم‌ ميرزا فتح‌الله‌ خرم‌ نيز در كتيبه‌ سنگ‌ مرمر ايوان‌ شرقي‌ آن‌ منقوش ‌است‌. حياط‌ مسجد 12 حجره‌ و 2 بالاخانه‌ دارد. در وسط‌ حياط‌، حوضي‌ از هشت‌ تخته‌ سنگ‌ ساخته‌ شده‌ است‌. پس‌ از اتمام‌ بناي‌ مسجد، قصيده‌ ناطق‌ اصفهاني‌ در ايوان‌ آن‌ نقر شده‌ است‌.
دشت هاي بانه‚بانه
در محدوده‌ شهرستان‌ بانه دو دشت‌ تال‌ وشوي‌ واقع‌ شده‌اند. مساحت‌ گسترده‌ دشت‌ تال‌1800 هكتار و مساحت‌ دشت‌ شوي‌ حدود 2000 هكتار است‌. در گستره‌ دشت‌ تال‌ رودخانه‌هاي‌ سيد سارم‌ وزروار جاري‌اند كه‌ در نهايت‌ به‌ رودخانه‌ گلوي‌ سرازير مي‌شوند. در دشت‌ شوي‌، رودخانه‌هاي‌ شوي‌ و نژو جريان‌دارند كه‌ در نهايت‌ به‌ رودخانه‌ گلوي‌ ملحق‌ مي‌شوند. در اين‌ دشت‌ انواع‌ گياهان‌ مرتفع‌زي‌ يافت‌ مي‌شود و به‌همين‌ دليل‌ در بهار و تابستان‌ چشم‌اندازي‌ سبز و با طراوت‌ دارد و پاييز آن‌ نيز بسيار زيباست‌.
جنگل هاي منطقه اي بانه – بانه
مساحت‌ جنگل‌هاي‌ اين‌ منطقه‌ در حدود 50000 هكتار برآورده‌ شده‌ است‌. دامنه‌هاي‌غربي‌ كوه‌هاي‌ گردنه‌ خان‌، مرز شرقي‌ جنگل‌هاي‌ شهرستان‌ بانه است‌ و از اين‌ ناحيه‌ به‌ طرف‌ غرب‌ جنگل‌هاي‌ آن‌همانند جنگل‌هاي‌ مريوان‌ با درختان‌ فراوان‌ و متراكم‌، سرسبزتر مي‌شوند.
دشت كامياران – كامياران
اين‌ دشت‌ در شهرستان‌ كامياران واقع‌ شده‌ است‌ و دو قسمت‌ دارد. قسمت‌ جنوبي‌ آن‌ دراستان‌ كرمانشاه و حوزه‌ شمالي‌ آن‌ نيز در آبادي‌ ورله‌ در استان‌ كردستان‌ واقع‌ شده‌ است‌. مساحت‌ اين‌ دشت‌17370 هكتار و ارتفاع‌ آن‌ از سطح‌ دريا 1400 متر است‌ و يكي‌ از زيباترين‌ و جذاب‌ترين‌ دشت‌هاي‌ استان‌ كردستان به‌ ويژه‌ از نظر چشم‌اندازهاي‌ زيبا محسوب‌ مي‌شود.
روستاي دركي – مريوان
روستاي‌ دركي‌ در فاصله‌ 42 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ مريوان در يك‌ منطقه‌ پايكوهي‌ واقع ‌شده‌ است‌. كوه‌ "تخت‌ اورامان‌" در جنوب‌، كوه‌ "مهدي‌" در شمال‌ و كوه‌ "دالاني‌" در شمال‌ غربي‌ آن‌ قرار دارند.دره‌ "كليم‌" در شمال‌ شرق‌ روستا قرار گرفته‌ است‌. آب‌ و هواي‌ منطقه‌ سرد و نيمه‌ مرطوب‌ است‌. زبان‌ مردم‌ آن‌ كردي‌ است‌. كوه‌ها، دره‌ها، پوشش‌ گياهي‌ و حيات‌ وحش‌ متنوع‌ از جاذبه‌ها و عناصر طبيعي‌ آن‌ محسوب‌مي‌شود.
روستاي نگل – مريوان
روستاي‌ نگل‌ در 60 كيلومتري‌ جاده‌ سنندج ‌- مريوان واقع‌ شده‌ است‌. معروفيت‌ روستاي‌نگل‌ به‌ مناسبت‌ وجود يك‌ جلد قرآن‌ به‌ خط‌ كوفي‌ است‌ كه‌ در گاو صندوق‌ مسجد روستا نگهداري‌ مي‌شود. قدمت‌ كتابت‌ اين‌ قرآن‌ به‌ بيش‌ از هزار سال‌ مي‌رسد. اين‌ اثر حيرت‌انگيز مذهبي‌ - هنري‌، روستا و مسجد آن‌ را به ‌يك‌ موزه‌ معروف‌ تبديل‌ كرده‌ است‌.
روستاي اورامانات تخت – مريوان
روستاي‌ اورامانات‌ تخت‌ در دره‌اي‌ شرقي‌ - غربي‌ در شيب‌ تندي‌ رو به‌ روي‌ يال‌ِ شمالي‌كوه‌ "تخت‌" در جنوب‌ غربي مريوان واقع‌ شده‌ است‌. خانه‌هاي‌ روستا از سنگ‌ و اغلب‌ به‌ صورت‌ خشكه‌ چيني‌و پلكاني‌ است‌ و سقف‌ آن‌ها را با تير پوشانده‌اند. خانه‌ها به‌ گونه‌اي‌ روي‌ هم‌ قرار گرفته‌اند كه‌ پشت‌ بام‌ خانه‌اي‌،حياط‌ خانه‌ ديگري‌ است‌. آب‌ و هواي‌ اين‌ منطقه‌ در فصول‌ بهار و تابستان‌ بسيار مطبوع‌ و در زمستان‌ بسيار سرداست‌.
روستاي‌ اورامانات‌ تخت‌ از جمله‌ فضاهاي‌ جذاب‌ روستايي‌ كردستان است‌ كه‌ علاوه‌ بر زيبايي‌ چشمگيرچشم‌اندازها، به‌ دليل‌ اجراي‌ همه‌ ساله‌ مراسم‌ باستاني‌ و حيرت‌انگيز «پير شهريار» قابليت‌هاي‌ ارزشمندجهانگردي‌ دارد. مردم‌ اين‌ سامان‌ را "هه‌ورامي‌" و زبان‌ آنان‌ را نيز به‌ همين‌ نام‌ مي‌خوانند. لهجه‌ "اورامي‌" ازشاخه‌هاي‌ معروف‌ زبان‌ كردي‌ گوران‌ است‌. آتشگاه‌هاي‌ باستاني‌ باقيمانده‌ منطقه‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ مردم‌ اين‌ ناحيه‌پيش‌ از گرويدن‌ به‌ دين‌ اسلام‌، زرتشتي‌ بوده‌اند.
رودخانه‌ "سيروان‌" از دره‌هاي‌ عميق‌ اين‌ ناحيه‌ عبور كرده‌ و وارد خاك‌ عراق‌ مي‌شود. مناطق‌ كرانه‌اي‌ رودخانه‌"سيروان‌" را "روار" گويند كه‌ زمين‌هاي‌ مشجر و پوشيده‌اي‌ از درختان‌ گردو، انار انجير، توت‌ و...دارد. آداب‌ ورسوم‌ مردم‌ اين‌ ناحيه‌ به‌ موجب‌ موقعيت‌ سخت‌ اقليمي‌ تقريباً دست‌ نخورده‌ باقي‌ مانده‌ است‌. آرامگاه‌ "پيرشهريار اورامي‌" صاحب‌ كتاب‌ "معرفت‌ پير شهريار" از زيارتگاه‌هاي‌ معتبر مردم‌ است‌ كه‌ به‌ روايتي‌ از قدسين‌زرتشتي‌ پيش‌ از اسلام‌ است‌. مردم‌ اورامان‌ تخت‌ مسلمان‌ سني‌ و شافعي‌ مذهب‌ هستند. از ديگر اماكن‌ مقدس‌،مساجد "اويهنگ‌"، عبدالهي‌ و مقبره‌ پيري‌ به‌ نام‌ "لوسكه‌هي‌ جيج‌" است‌ كه‌ مورد احترام‌ و زيارت‌ مردم‌ منطقه‌ وساير مردم‌ كردستان مي‌باشد.
 

 

  © IRAN GASHT TOUR 2004 - ALL RIGHT RESERVED