سمنان:


سمنان‌ در فاصله‌ ۲۲۱ كيلومتري‌ تهران بر سر راه‌ خراسان واقع‌ شده‌ است‌. اين‌ شهر محل‌ رفت‌ و آمد اقوام ‌مختلف‌ بود و در كتب‌ تاريخي‌ نيز به‌ كرات‌ از آن‌ نام‌ برده‌ شده‌ است‌. در آغاز قرن‌ چهارم‌ هجري‌ سمنان‌ جزو قلمرو آل‌ زيار بود. بعد از انقراض‌ اين‌ سلسله‌ به‌ تصرف‌ آل‌ بويه‌ درآمد. در آن‌ دوره‌ شهرهاي‌ قومس‌ جزو منطقه ‌ديلم‌ به‌ شمار مي‌آمد. در سال‌ ۴۲۷ ه.ق‌ تركان‌ غز خرابي‌هاي‌ زيادي‌ به‌ شهر وارد ساختند. سمنان‌ در سال‌ ۶۱۸ ه.ق‌ در اثر حمله‌ مغولان‌ ويران‌ گرديد ولي‌ در دوره‌هاي‌ بعد، از جمله‌ در دوره‌ صفوي‌ و قاجار آباداني‌هايي‌ در آن ‌صورت‌ گرفت‌ و آثار متعددي‌ از آن‌ دوره‌ها به‌ جا مانده‌ است‌. سمنان‌ امروزي‌ آباد و زيباست‌.
آتشكده‌ آبادي‌ صبح‌ - دامغان
اين‌ آتشكده‌ در پنج‌ كيلومتري‌ شمال‌ غربي‌ آبادي‌ قوشه‌ دامغان‌ واقع‌ شده‌ و در حال‌ حاضر فقط‌ ستونهاي‌ عظيم‌ و قطور آن‌ باقي‌ مانده ‌است‌.
آتشگاه‌ سمنان‌ - سمنان‌
اين‌ آتشگاه‌ در محله‌ اسفنجان‌ سمنان‌ قرار دارد. اين‌ آتشكده‌ و آتشگاه‌ به‌ دوره‌هاي‌ قبل‌ ازاسلام‌ مربوط‌ است‌ و در حال‌ حاضر، خرابه‌هايي‌ از آن‌ باقي‌ مانده‌ است‌.
عمارت‌ چشمه‌ علي‌ - دامغان‌
ايالت‌ قومس‌ و شهر دامغان‌ مورد توجه‌ اولين‌ پادشاه‌ قاجار بود و به‌ همين‌ جهت‌، آغامحمد خان‌ و فتحعلي‌ شاه‌ در چشمه‌ علي‌ دامغان‌ ساختمان‌هاي‌ زيبايي‌ بنا كردند كه‌ در سال‌هاي‌ اخير باز پيرايي‌و مرمت‌ شده‌اند.
عمارت‌ چشمه‌ علي‌ شامل‌ دو قسمت‌ است‌؛ يكي‌ عمارت‌ قراول‌ خانه‌ كه‌ بنايي‌ خشتي‌ است‌ و معماري‌صفوي‌ دارد و در زمان‌ آغا محمد خان‌ قاجار نيز مورد استفاده‌ بود و ديگري‌ بنايي‌ دو طبقه‌ و آجري‌ است‌ كه‌شالوده‌ سنگي‌ دارد و در داخل‌ يك‌ درياچه‌ طبيعي‌ قرار گرفته‌ است‌. اين‌ بنا به‌ دوره‌ فتحعلي‌ شاه‌ مربوط‌ است‌.
عمارت‌ ابراهيم‌ خان‌ (شكارگاه‌ ملاده‌) - سمنان‌
در روستاي‌ ملاده‌ سمنان‌ دو عمارت‌ بزرگ‌ و دو طبقه‌ زيبا به‌ فاصله‌حدوداً ۵۰ متري‌ از يكديگر قرار گرفته‌اند. مصالح‌ اصلي‌ بنا از خشت‌ و آجر و نماي‌ آن‌ آجري‌ است‌. معماري‌،نوع‌ گچبري‌ روي‌ ديوارهاي‌ اتاق‌ها، ايوانها و تاقنماها و نقاشي‌هاي‌ زيبا دارد كه‌ شومينه‌هاي‌ كوچك‌، زيبايي‌ آن‌ رادو چندان‌ كرده‌ است‌. سر در اصلي‌ اين‌ ساختمانها از جنس‌ چوب‌ است‌. بالاي‌ سردر ساختمان‌ غربي‌ سال‌ تعميربنا را (سال‌ ۱۳۱۰ ه. ق‌) نوشته‌اند. اين‌ بناها در سال‌ ۱۲۸۷ قمري‌ به‌ همت‌ ابراهيم‌ خان‌ حاكم‌ دو دانگه‌ و چهاردانگه‌ براي‌ سكونت‌ شخصي‌ احداث‌ شده‌اند.
قصر عين‌الرشيد – گرمسار
اين‌ قصر در دو كيلومتري‌ شمال‌ قصر شاه‌ عباسي قرار گرفته‌ است‌. اين‌ بنا از خارج‌ ۸۶متر طول‌ و حداكثر ۴۷ متر عرض‌ دارد و مشتمل‌ بر دو حياط‌ بزرگ‌ است‌. معبر ورودي‌ به‌ شكل‌ ايواني‌ در جبهه‌جنوبي‌ حياط‌ اصلي‌ بنا شده‌ است‌. در دو طرف‌ ايوان‌ ورودي‌ دو تالار وجود دارد كه‌ از هر يك‌ پنج‌ در به‌ حياط‌قصر گشوده‌ مي‌شود در وسط‌ حياط‌ تالار غربي‌ ايوان‌ با ۵/۱۸ متر ظول‌ و ۱/۵ متر عرض‌ و ۲۵/۵ متر ارتفاع‌بزرگترين‌ تالار كاخ‌ است‌. تورفتگي‌هاي‌ ديوارهاي‌ تالار شرقي‌ تنگتر و هلال‌ تاق‌هاي‌ آن‌ نيز كوچكتر است‌. سه ‌اتاق‌ و يك‌ شبه‌ ايوان‌ در ضلع‌ شمالي‌ حياط‌ وجود دارد كه‌ مطبخ‌ و انبار مواد غذايي‌ بودند. اين‌ كاخ‌ از آثار دوره ‌صفوي‌ است‌.
قصر حرمسرا – گرمسار
اين‌ قصر در يك‌ كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ كاخ‌ شاه‌ عباسي قرار دارد و ظاهراً در هنگام‌مسافرت‌ خاندان‌ سلطنتي‌، حرمسرا و در ساير مواقع‌ محل‌ سكونت‌ شكارچيان‌ سلطنتي‌ بوده‌ است‌. اين‌ قصرمشتمل‌ بر ايوان‌ها، تالارها، حرمسرا و اتاق‌هاي‌ متعدد است‌.
قصر شاه‌ عباس‌ (قصر بهرام‌) – گرمسار
در دامنه‌ شمالي‌ ارتفاعات‌ سياه‌ كوه‌ در جنوب‌ گرمسار، بناهاي‌ متروكي ‌معروف‌ به‌ قصر به‌ جا مانده‌ است‌. قصر شاه‌ عباسي‌ معروف‌ترين‌ بناي‌ اين‌ مجموعه‌ است‌. اين‌ قصر چهار گوش‌،چند برج‌ و دو دروازه‌ شمالي‌ و جنوبي‌ دارد. روكار آن‌ از سنگ‌هاي‌ بزرگ‌ آهكي‌ صيقل‌ شده‌ سفيد رنگ‌ است‌. اين‌قصر شش‌ برج‌ دارد و سر درِ آن‌ از سنگ‌ بزرگ‌ يكپارچه‌ است‌. در دو طرف‌ سردر ساختمان‌ دو اتاق‌ كوچك‌ وجود دارد كه‌ قراولخانه‌ ناميده‌ مي‌شود. در درون‌ محوطه‌ بزرگ‌ بنا بيست‌ اتاق‌ كوچك‌ و در سمت‌ شرق‌ آن‌ صحن‌ بزرگ‌ساده‌اي‌ با تاق‌ بلند ضربي‌ احداث‌ شده‌ است‌. در بدنه‌ غربي‌ نيز تالاري‌ گشاده‌ با شاه‌نشين‌ و تاقچه‌هايي‌ در دور وايواني‌ در جلو وجود دارد كه‌ سردابي‌ كهنه‌ نيز در زير دارد. آب‌ مورد نياز قصر توسط‌ لوله‌ها سفالي‌ و سنگي‌ ازچشمه‌ شاه‌ در دامنه‌ سياه‌ كوه‌ تأمين‌ مي‌شد. ساختمان‌ اين‌ نهر آب‌، جالب‌ و شگفت‌انگيز است‌. سفال‌هاي ‌مكشوفه‌ اطراف‌ اين‌ بنا به‌ دوره‌ تيموري‌ تعلق‌ دارد كه‌ در دوره‌ صفوي‌ تعمير و مورد استفاده‌ قرار گرفته‌ است‌.
گنبد چهل‌ دختر - دامغان‌
اين‌ برج‌ در خيابان‌ فلاحي‌ دامغان‌ قرار دارد و از بناهاي‌ دوره‌ سلجوقي‌ است‌ كه‌ در سال‌۴۴۶ هجري‌ قمري‌ به‌ دستور ابوشجاع‌ (موسوم‌ با اسفارنكي‌ بن‌ اصفهاني‌) از آجر ساخته‌ شده‌ است‌. نزديك‌ گنبد اين‌ برج‌، كتيبه‌اي‌ به‌ خط‌ كوفي‌ با تزئينات‌ زيباي‌ آجري‌ و قطار بندي‌هاي‌ جالب‌ كار شده‌ است‌. بر بالاي‌ در چوبي‌اين‌ برج‌ كتيبه‌ ديگري‌ به‌ خط‌ كوفي‌ وجود دارد.
برج‌ چهل‌ دختران‌ - سمنان‌
اين‌ برج‌ در خيابان‌ حكيم‌ الهي‌ سمنان‌ قرار دارد. مردم‌ سمنان‌ معتقدند برج‌ مذكور راچهل‌ دختر تارك‌ دنيا، با گل‌ و خشت‌ ساخته‌اند. تاريخ‌ بناي‌ برج‌ به‌ زمان‌ قبل‌ از اسلام‌ مربوط‌ است‌. اين‌ برج‌هشت‌ ضلعي‌ بين‌ ۱۲-۱۰ متر ارتفاع‌ دارد. ضخامت‌ ديوار تقريباً ۵۰ تا ۶۰ سانتي‌متر است‌. برج‌ مذكور به‌ دليل ‌توسعه‌ شهري‌ در داخل‌ حياط‌ مدرسه‌ قرار گرفته‌ است‌.
برج‌ كاشانه‌ بسطام‌ - شاهرود
اين‌ برج‌ در جنوب‌ شرقي‌ مسجد جامع‌ بسطام‌ از توابع‌ شاهرود قرار دارد. ارتفاع‌ اين‌برج‌ از داخل‌ ۲۴ متر و از بيرون‌ ۲۰ متر است‌. پلان‌ خارجي‌ آن‌ كثيرالاضلاع‌ منتظم‌ سي‌ ضلعي‌ است‌. در ضلع‌جنوب‌ غربي‌ اين‌ برج‌ كلمه‌ "الرحمن‌ الرحيم‌" با خط‌ ثلث‌ بسيار زيبايي‌ نوشته‌ شده‌ است‌. برخي‌ از خاور شناسان‌ بر اين‌ عقيده‌اند كه‌ اين‌ بنا از آثار غازان‌ خان‌ مغول‌ است‌ و اسم‌ اصلي‌ آن‌ غازانه‌ بوده‌ كه‌ به‌ مرور زمان‌(بدون‌ توجه‌ به‌ اصل‌ آن‌) به‌ كاشانه‌ تبديل‌ شده‌ است‌.
برج‌ پيرعلمدار - دامغان‌
اين‌ برج‌ نزديك‌ مسجد جامع‌ و مدرسه‌ فتحعلي‌ بيگ‌ دامغان‌ قرار دارد. اين‌ مقبره‌ در سال‌
۴۱۷ ه.ق‌ بصورت‌ برح‌ مدور آجري‌ با گنبد مخروطي‌ پيازي‌ ساخته‌ شده‌ است‌. اين‌ بنا كه‌ ۱۳ متر ارتفاع‌ دارد، به‌دليل‌ كتيبه‌ خط‌ كوفي‌ مشبك‌ بسيار معروف‌ است‌. ساختمان‌ مذكور مقبره‌ محمد بن‌ ابراهيم‌، پدر ابوحرب‌بختيار، ممدوح‌ منوچهري‌ دامغاني‌ (شاعر) است‌.
رباط‌ شاه‌ عباسي‌ - دامغان‌
اين‌ بنا در خيابان‌ شهيد فلاحي‌ دامغان‌ قرار دارد و از آثار دوره‌ صفوي‌ است‌. اين‌ بناسردري‌ مرتفع‌، تالاري‌ وسيع‌ با اتاق‌هاي‌ متعدد و ايواني‌ بر بالاي‌ در ورودي‌ دارد. ديوارهاي‌ آن‌ ۵ متر ارتفاع‌ داردو از آجر ساخته‌ شده‌ است‌ و در حال‌ حاضر، جايگاه‌ نيروي‌ انتظامي‌ است‌.
مسجد جامع‌ دامغان ‌- دامغان‌چ
اين‌ مسجد در روبروي‌ مدرسه‌ حاج‌ فتحعلي ‌بيگ‌ دامغان‌ قرار دارد. اين‌ بنا داراي‌ دورديف‌ ستون‌ آجري‌ است‌ كه‌ روي‌ ستونها سقف‌هاي‌ مدور آجري‌ كار گذاشته‌ شده‌ و فواصل‌ آجرها نيز با گچ‌ بندكشي‌ شده‌است‌. محراب‌ مسجد از گچ‌ ساخته‌ شده ‌است‌. در ضلع‌ جنوب‌ صحن‌ مسجد سه‌ ايوان‌ ساخته‌ شده‌ كه‌محراب‌ در ايوان‌ وسطي‌ قرار دارد. اين‌ مسجد دو شبستان‌ دارد يكي‌ در ضلع‌ غربي‌ و ديگري‌ در ضلع‌ شرقي‌.شبستان‌ شرقي‌ چند دهه‌ پيش‌ تعمير و ترميم‌ شد و شبستان‌ غربي‌ متصل‌ به‌ مناره‌ را خراب‌ كرده‌ و از نوساخته‌اند. اين‌ مسجد را ميرزا محمد خان‌ سپهسالار دامغاني‌ بنا كرده‌ است‌.
مسجد جامع‌ سمنان – سمنان
اين‌ مسجد در قرن‌ اول‌ هجري‌ روي‌ خرابه‌هاي‌ يك‌ آتشكده‌ بنا شده‌است‌. در حال‌ حاضر دراين‌ بنا آثاري‌ از دوره‌ مغول‌ و تيموري‌ ديده‌ مي‌شود. ايوان‌ آجري‌ بلند آن‌ در قسمت‌ غربي‌ صحن‌، در زمان‌سلطنت‌ شاهرخ‌ تيموري‌ و به‌ همت‌ وزير خواجه‌ شمس‌ الدين‌ علي‌ باليجه‌ سمناني‌ و گنبد آن‌ بوسيله‌ خواجه‌ابوسعيد در عهد سلطنت‌ سلطان‌ سنجر احداث‌ شده‌ است‌. در قسمت‌ فوقاني‌ ايوان‌ و برسه‌ بدنه‌ آن‌، كتيبه‌اي‌ ازكاشي‌ وجود دارد. در پائين‌ اين‌ كتيبه‌ چند لوحه‌ سنگي‌ بزرگ‌ ديده‌ مي‌شود. مهم‌ترين‌ آنها دو لوح‌ مشتمل‌ برفرمانهاي‌ پادشاه‌ صفوي‌ است‌ كه‌ براي‌ اطلاع‌ مردم‌ سمنان‌ در ايوان‌ نصب‌ شده‌است‌. شبستان‌ جنوبي‌ مسجدمشتمل‌ بر ۱۶ ستون‌ مدور در وسط‌ و هشت‌ و نيم‌ ستون‌ در طرف‌ ديوار شرقي‌ است‌ كه‌ پايه‌هاي‌ ۲۷ تاق‌ شبستان‌را تشكيل‌ مي‌دهد. اين‌ شبستان‌ در زمان‌ ارغون‌ خان‌ و به‌ همت‌ وزيرش‌ شيخ‌علاءالدوله‌ سمناني‌ احداث‌ شده‌ ودر عهد سلطنت‌ فتحعلي‌شاه‌ قاجار توسط‌ ذوالفقار سمناني‌ تعمير شده‌ است‌. در گوشه‌ شمال‌ شرقي‌ شبستان‌،منار سلجوقي‌ قرار دارد. ارتفاع‌ كنوني‌ منار از سطح‌ قاعده‌ ۲۰/۳۱ متر و از روي‌ بام‌ ۷۵/۲۵ متر و محيط‌ آن‌ ۵/۵متر است‌. در بالاي‌ تزئينات‌ آجري‌ زيباي‌ منار كتيبه‌اي‌ به‌ خط‌ كوفي‌ و جود دارد كه‌ نام‌ ابوحرب‌ بختيار و تاريخ‌بناي‌ منار بر آن‌ نقش‌ بسته‌ است‌. تاج‌ يا كلاهك‌ منار كه‌ بصورت‌ هشت‌ ضلعي‌ است‌، مقرنس‌هاي‌ آجري‌ با پشت‌بغل‌هاي‌ كوچك‌ كاشيكاري‌ شده‌ به‌ رنگ‌ فيروزه‌اي‌ دارد، در اطراف‌ مأذنه‌ منار، نرده‌هاي‌ مشبك‌ چوبين‌ زيبايي‌ به‌رنگ‌ سبز نصب‌ شده‌است‌.
 

 

  © IRAN GASHT TOUR 2004 - ALL RIGHT RESERVED