شیراز

بناهای باستانی موجود در جلگه شیراز ، نقش برجسته های ساسانی دربرم دلک و گویو، ویرانه های قصر ابونصر نشان از اهمیت شهر شیراز از دوران باستان می باشد در الواح گلی عیلامی بدست آمده از تخت جمشید نام شیراز به صورت ((تی رازی ایش)) و در لوح دیگر به صورت ((شی رازی ایش)) نوشته شده است. همچنین درمهرهای گلی بدست آمده از قصر ابونصر، نام شیراز همراه با نام شهر اردشیر خورده ، یافت شده است.


شاهچراغ (ع):
آرامگاه سیدمیر احمد بین موسی کاظم (ع) براردر حضرت رضا (ع) معروف به شاهچراغ (ع) در شیراز روبروی مسجد نو قرار دارد. این آرامگاه در نزد مردم شیرازدارای شکوه و قداست خاصی است و به همین مناسبت همیشه زیارتگاه عاشقان اهل بیت و مؤمنان بوده است. بنای حرم مشتمل بر ایوانی در جلو وحرمی گسترده در پشت ایوان است، در چهار جانب حرم ، چهار شاه نشین قرارگرفته و مسجدی نیز در پشت حرم (سمت غرب) ساخته شده است. ضریح مطهر که در شاه نشین زیر گنبد قرار دارد از نقره ساخته شده است. بقعه دارای دو در است، در نقره ورودی از سمت ایوان که به در ظلل السلطانی معروف بود بعد ها به جای آن در میناکاری جدیدی گذاشته شد و در قدیمی به موزه آستانه منتقل گردید. آیینه کاری، نوشته ی ثلث، نسخ، نستعلیق و درهای نقره این آرامگاه بر شکوه وعظمت این بارگاه ملکوتی دوچندان افزوده است.

حضرت شاهچراغ (ع) ، دربین سال های 193 تا 210هجری قمری و در زمان خلافت مأمون عباسی ، برای دیدار برادرش حضرت امام رضا (ع) عازم خراسان بود که در شیراز او را شهید کردند و در همینجا مدفون گردید. به دستور آبش خاتون مادر شاه ابواسحاق اینجو گنبدی رفیع بر آن مرقد منور ساخته شد. طبق مدارک موجود از سال 912 هجری قمری تا زمان معاصر بهسازی های گسترده ای جهت این آستان مبارک صورت پذیرفته است. در حرم وصحنه مطهر شخصیت های مشهوری چون وصال شیرازی میرزا ابوالقاسم سکوت ، صادق خان و جعفر خان و روحانی عالی مقام ایت الله سید محمد رضی در جوار حضرت مدفون می باشند.

 

حافظیه :
خواجه شمس الدین محمد متخلص به حافظ از غزل سرایان بنام در حدود سال 726 هجری قمری در شیراز به دنیا آمد و پدرش بهاالدین قبل ازآنکه بتواند پسرش را تربیت وسرپرستی نماید دیده از جهان فروبست. حافظ علاقه زیادی به شیراز داشت و به همین جهت غیر از دوسفر کوتاه ، در تمام طول عمر در شیراز اقامت داشته است. حافظ درسال 791 هجری قمری دیده از جهان فروبست و اورا درمصلای به خاک سپردند. محل دفن حافظ شیرازی تنها با یک قبر ساده مشخص بود. در زمان شمس الدین محمد یغمایی وزیر میرزا ابوالقاسم حاکم گورکانی مقبر ای گنبد دار برتربت حافظ بنا نمود که در جلوی آن حوض بزرگی قرار داشت که از آب رکن آباد پرمی شد.

اما بنای عظیم و باشکوه آرامگاه حافظ درسال 1186 هجری قمری درعصرکریمخان زند ساخته گردید. این بنا شامل ایوانی باچهار ستون ضخیم سنگی یک پارچه بود. قسمت شمال وجنوب آن باز بود ودواتاق کوچک در دوگوشه آن قرار داشت. مقبره در قسمت شمالی آن قرارداشت، درحالی که در بخش جنوبی این باغی بنا نهاده شد. بر روی تربت حافظ سنگی مرمرین به دستور کریمخان زند نهاده شد که دوغزل از غزل های حافظ به خط حاج آقاسی بیگ افشار بر آن نوشته شده است.
آرامگاه حافظ در عصر زمامداران قاجاریه بارها مرمت وبازسازی گردید. بنای امروزی آرامگاه حافظ به دستور علی اصغر حکمت وزیر فرهنگ و علی ریاضی رئیس فرهنگ فارس با بهره گیری از عناصر معماری زندیه و یادمان های حافظ توسط آندره گدار معمار فرانسوی ، نخستین رئیس انجمن باستان شناسی ایران طراحی وبه اجرا درآمد.
ایوان ستون دار آرامگاه در عصر زندیه از دوطرف توسعه یافت و کل محوطه به دوبخش شمالی وجنوبی تقسیم گردید. این ایوان دارای 20ستون است که چهار عدد از این ستون ها یادگار عصر زندیه است. بنای اصلی به صورت سکویی باهشت ستون سنگی یک پارچه و سقف مزین به تزئینات کاشی کاری شده و اشعار در محل مزار به طرز زیبایی توجه بینندگان را به خود جلب می نماید.

مزار خواجه حافظ در وسط این بنا قرار دارد که حدود یک متر از زمین بلند تر است. در جوار آرامگاه حافظ بزرگانی چون اهلی شیرازی (شاعر) ، فرصت الدوله شیرازی (تاریخ نگار) ، فریدون توللی (شاعر) ، حمید دیرین(خطاط) ، دکتر شاهپور شهبازی (باستان شناس) ، آرمیده اند.
آرامگاه حافظ زیارتگاه عاشقان و صاحب دلانی است که بر سر مزار او می آیند وپس از قرائت فاتحه، تفالی بر دیوانش می زنند.
نا امید از این در مرو بزن فالی شاید که قرعه دولت به نام ما افتد

سعدیه :
نخستین جهانگردی که از آرامگاه سعدی نام می برد، ابن بطوطه جهانگرد مراکشی است که در سال 748 هجری قمری از آرامگاه وی بازدید کرده است:
((از تکایای خارج ازشیراز ، قبر شیخ صالح معروف به سعدی است که از بزرگترین شعرای زبان فارسی است وی خانقاهی داشته که آخر عمرش را در آنجا صرف می نموده. داخل این بقعه باغ زیبایی است که در جوار آن نهر بزرگی جاری است. مردم این شهر به زیارت قبر می آیند)) .
طبق مدارک موجود آرامگاه سعدی درقرون گذشته تعمیر وبازسازی گردیده است. در زمان کریمخان زند، در پی اقدامات عمرانی، آن شهریار دادگستر، آرامگاه این شاعر بزرگ در سال 1187 هجری قمری تجدید بنا نمود، که بارها توسط امرای محلی و دوستداران شیرازی ترمیم ومرمت می گردد. این عمارت عبارت بود از بنای دوطبقه آجری که دو اتاق در طرفین آن بوده ومزار سعدی در اتاق شرقی در طبقه زیرین آن قرار داشت و دور آن نرده های چوبی و منبت کاری شده قرار گرفته بود. اتاق غربی بعد ها مدفن شوریده یکی از شعرای قرن سیزدهم هجری قمری در شیراز گردید. این بنا تا سال 1327 هجری شمسی برپابود.
باپیشنهاد انجمن آثار ملی فارس و مساعی علی سامی و کوشش علی اصغر حکمت بنای درخور و مقام شامخ ساخته گردید. آرامگاه جدید درمیان باغی به وسعت تقریبی 10000متر مربع قرار گرفته است. این بنا دارای گنبدی زیباست که در جلوی آن ایوانی تالار مانند قرار دارد که توسط هشت ستون سنگی نگهداری می شود. دربنای جدید قبرسعدی در میان عمارتی هشت ضلعی با سقفی بلند و کاشیکاری شده قرار دارد.

مسجد نو
این مسجد از قدیمی ترین و بزرگترین بناهای شیراز ، وبه گواهی اسنادابتدا مقر اتابک سعدبن زنگی بوده که در بین سال های 597 تا614 ه.ق ساخته شد وبه شکرانه بهبودی فرزندش از بیماری این مکان را به مسجد تبدیل می نماید.
این مسجد در جریان زلزله های متعدد ویران می گردد، اما هربار از نو ساخته می شود. این مسجد از لحاظ معماری به ویژه طاق ها و رواق های آن قابل توجه و تحسین برانگیز است. امروزه مسجد نو محل برپایی نماز جمعه شیراز است و به عنوان مسجد شهدا شناخته می شود.


مسجد وکیل
این مسجد در شرق عمارت کلاه فرنگی بین حمام و بازار وکیل واقع شده است.این مسجد از شاهکارهای دوره زندیه به شمار می آید. مسجد وکیل به دستور کریم خان زند وبه سال 1187 ه.ق ساخته شده است. بنای مسجد با مساحتی حدود11هزار متر مربع مشتمل بر سر در مجلل، صحن، ایوان های شمالی و جنوبی ، شبستان شرقی وغربی و حیاط کوچک کناری است. شبستان مسجد وکیل با کاشی کاری های زیبا، حجاری های ستون دار چهل وهشت گانه و منبر چهارده پله یکارچه مرمرین آن ، از شاهکارهای دوران زندیه به شمار می آید. این منبر به نشانه چهارده معصوم ، چهارده پله دارد و سنگ آن از مراغه تبریز به شیراز حمل شده است.
طاق شمالی صحن مسجد وکیل معروف به طاق مروارید، دوازده متر عرض و بیست متر طول دارد. بر بالای طاق مروارید دومناره زیبا و کاشیکاری شده قرار دارد.


سید علاءالدین حسین(ع)
آستانه سید علاء الدین حسین (ع) برادر شاهچراغ (ع) درمیدان آستانه شیراز واقع شده است. بنای اولیه این مقبره در زمان قلتغ خان والی فارس ساخته شد. در زمان صفویه حکم ران فارس سلطان خلیل ذوالقدر بقعه را تعمیر ومرمت نمود. در زمان قاجاریه (مشیرالملک) گنبد آرامگاه را از نو ساخت و محمد رضا خان قوام الملک درون حرم را آینه کاری نمود. در سال 1331 ه.ق گنبد جدیدی با اسکلت فلزی بر روی آرامگاه نصب گردید. در جنوب شرقی آرامگاه مقبره سید عبدالله حجاب ضیاء السلطان قرار دارد.
مردم شیراز در روز های یک شنبه بعداز ظهر هر هفته ،جهت قرائت فاتحه و گرفتن حاجات خود به زیارت آن بزرگوار می شتابند.


علی بن حمزه(ع)
علی بن حمزه (ع) از امام زاده های معروف در شیراز است که در نزدیک دروازه اصفهان در جنب پل علی بن حمزه (ع) و در خیابانی که به نام حافظ موسوم است قرار گرفته است. در زمان عضدالدوله دیلمی بقعه وسیع وگنبدی بر فراز این امام زاده بارها در طول دوران تعمیر وبازسازی گردیده است. ضریح مطهر در زیر گنبد اصلی قرار گرفته و تزئینات و کاشی کار وشیشه های رنگی و آینه کاری آن بر عظمت و شکوه این بنا افزوده است. در صحن این آرامگاه ، چند تن از امرای آل بویه از جمله عمادالدوله ، علی ورکن الدوله مدفون بوده اند که اکنون اثری از قبر آنان نیست.


سید تاج الدین غریب (ع)
بقعه امام زاده سید تاج الدین غریب (ع) در محله در وازه کازرون شیراز قرار دارد. نام آن حضرت جعفربن فضل بن علی بن ابی طالب (ع) و دارای دولقب تاج الدین و غریب بوده است. مقبره او در عصر قاجار ساخته شد وبه طور خاص به خاطر کاشی کاری های زیبای ورودی آن مشهور است.
این کاشی کاری مزین به تصاویری از وقایع کربلا، ابوالفضل العباس، گل و بوته وتمثال مبارک علی (ع) است، که تاریخ آن مربوط به سال 1310 ه.ق می باشد. این بقعه دارای یک هشتی ورودی و حیاطی مربع شکل است که دروسط آن حوض سنگی قرار دارد. تزئینات آئینه کاری ها و مقرنس کاری های زیبایی در این حرم دیده می شود و بر روی مقبره ، ضریح نقره ای قرار دارد.


دروازه قرآن
دروازه قرآن در تنگ الله اکبر و در میان کوههای باباکوهی و چهل مقام واقع شده است. پیشینه این بنا به دوره عضدالدوله دیلمی باز می گردد که از سنگ وگچ ساخته شده بود. در قسمت فوقانی این دروازه دو نسخه قرآن دستنویس مربوط به دوران تیموری به خط ثلث عالی منسوب به (( ابراهیم سلطان)) قرار داشته و به همین جهت این دروازه را دروازه قرآن نامیده اند. درزمان زندیه این دروازه بازسازی و مرمت گردید. بنای قدیمی در سال 1315ه.ش در جریان توسعه راهها تخریب شد. بنای فعلی دروازه قرآن در سال 1327 ه.ش به اهتمام یکی از بازرگانان نیکوکار شیرازی به نام حسین ایلگار معروف به اعتماد التجار مجدداً ساخته شد. آرامگاه بانی این دروازه در قسمت شرقی آن واقع شده است.

باغ ارم
باغ ارم از مشهور ترین باغ های شیراز است که در شمال شیراز و در خیابان ارم واقع شده است.
طبق اسناد مکتوب پیشینه این باغ به دوران سلجوقی بازمیگردد، که در دوره های متعدد مرمت وتوسعه یافته است.
در اواخر دوره ی زندیه ، سران ایل قشقایی این باغ را محل استقرار خود قرار دادند. ساخت نخستین عمارت این باغ در زمان ناصرالدین شاه قاجار صورت گرفته است. نصیر الملک باغ را خریداری و ساخت عمارت را به حاج محمد حسن، معمار برجسته دوره قاجاریه محول نمود. ساخت این بنای سه طبقه سرانجام در سال 1310 ه.ق تحت نظر ابوالقاسم نصیر الملک کامل گردید. این باغ به علت بدهی مالکان به تصرف دولت در آمد و به دانشگاه شیراز واگذار گردید. در سال 1359 ه.ش پس از باز سازی این باغ تبدیل به باغ گیاه شناسی گردید. عمارت باغ ارم، شاهکار معماری دوران قاجاریه است. برجسته ترین ویژگی این بنا ایوان مرکزی دوطبقه آن است.
قسمت فوقانی این بنا، هلالی وجود دارد که بر روی آن نقوشی کاشی کاری شده شامل شخصیت های تاریخی ، ادبی و اسطوره ای است که به طرز زیبایی به نمایش گذارده اند. در میان این شخصیت ها می توان به ناصرالدین شاه قاجار، حضرت سلیمان، بوسف وزلیخا و ... اشاره نمود. بر روی ازاره های عمارت اشعاری از سعدی ، حافظ وشوریده شیرازی به خط نستعلیق( میرزا علی نقی خطاط دوره قاجاریه ) کارشده است

باغ عفیف آباد
از باغ های تاریخی است که باوجود سال های متمادی، هم چنان سادگی و اصالت خود را حفظ نموده است. مساحت این باغ بیش از 127 هزار متر مربع است. این باغ در دوران صفویه از باغ های آباد بوده و در روزگار بعد رونق و آبادی شایان توجهی داشته است.
در سال 1284 ه.ق قوام الملک دوم اقدام به نوسازی باغ و ساختن عمارتی زیبا در آن نمود و برای آب یاری باغ ، کاریز(قنات) لیمک را به آن اختصاص داد. در واپسین روزهای قاجاریه ، این باغ به دست خواهرزاده بانی باغ ، عفیفه خانم همسر فرمان فرما می رسد و چون بهسازی های گسترده ای در این باغ پدید می آورد، پس از آن (باغ گلشن) به باغ عفیف آباد مشهور می گردد. عمارت این باغ از شاهکارهای معماری دوره زندیه و قاجاریه به شمار می آید. ازاره های این عمارت با کنده کاری های سنگی از سربازان مختلف و ایوان شرقی این عمارت با گچ بری های رنگی تزیین شده کخ در آن نقش هایی به تقلید از نقوش دوره هخامنشی و ساسانی گچ بری شده اند. در داخل عمارت نیز اتاق ها و تالارها نیز گچ بری و مقرنس کاری شده و با نقوش گل و بوته ، صحنه شکار و مجالس بزم و رزم تزیین شده اند. این باغ دارای ساختمان دیگری شامل قهوه خانه سنتی و حمام و خزینه می باشد. اکنون از این عمارت به عنوان موزه نظامی ارتش و موزه عبرت استفاده می شود.


باغ دلگشا
باغ دلگشا در نزدیکی آرامگاه سعدی واقع شده است. نزدیک بودن این باغ به کوه قلعه بندر و حریم قلعه ای بسیر قدیمی مشهور به کهندژ، فهندژ، یا پهندژباعث گردیده که برخی از پژوهشگران قدمت این باغ را به دوران قدیم نسبت می دهند. این باغ با مساحت 5/7 هکتار از زیباترین تفرجگاه های شیراز است و هوای همیشه بهاری آن و غروب زیبای آن زبانزد مردم شیراز است. این باغ در زمان صفویه بسیار آباد و باشکوه بوده است. درپایان زمامداری فتح علی شاه قاجار در سال 1236 ه.ق شاهزاده رضا قلی میرزا ،حاکم فارس این باغ را از مالکش خریداری و شروع به بهسازی و ساختن عمارتی باشکوه در آن نمود. پس از وی میرزا علی اکبر خان قوام الملک و فرزندش میرزا فتح علی خان صاحب دیوان این باغ و ساختمان آن را مرمت نمودند. این باغ از زمان صاحب دیوان در دست خاندان قوام الملک شیرازی قرار داشته و آخرین صاحب باغ لقاء الدوله دختر قوام الملک بوده است.

باغ نظر(موزه پارس)
باغ نظر در بین سالهای 1179 تا 1193 ه.ق ساخته شده است. این باغ در دوران کریمخان زند از مراکز عمده تشریفات سیاسی به شمار می آمده است. این مکان به نام های باغ موزه ، باغ حکومتی ، عمارت کلاه فرنگی و مقبره کریم خان زند نیز مشهور است. عمارت کلاه فرنگی این باغ به صورت هشت ضلعی که در زمان کریمخان زند محل پذیرایی مهمانان داخلی وخارجی بوده، شامل یک تالار مرکزی و چهار شاه نشین جانبی است. جسد کریمخان در دوره آقامحمدخان قاجار به تهران منتقل گردید. اکنون جسد کریمخان زند در شاه نشین شرقی قرار دارد. نمای بیرونی عمارت با کاشی کاری های زیبایی تزیین شده است. تزئینات عمارت کلاه فرنگی با کتیبه ها و لچک ها و کاشی کاری بدیع از شاهکارهای هنرمندان دوران زندیه است. باغ نظر در اویل دوره قاجاریه نیز از باغ های مشهور و مورد توجه فرمان روایان قاجار بوده است.
در سال 1315 ه.ق این مجموعه به موزه پارس تبدیل گردید. وجود نقاشی هایی از آثار هنری آقاصادق ، نقاش چیره دست عهد زندیه ، بر جلال و شکوه این بنا افزوده است.
در سال 1230 ه .ق حسین علی میرزا فرمان فرما( پسر فتح علی شاه قاجار) حاکم فارس این باغ را مقر حکومت خود قرار داد و در شمال غربی آن عمارتی زیبا و نیکو به نام کاخ همایون ساخت و قسمت هایی از آن را به نام عمارت خورشید و آینه نام گذاری کرد. اکنون از این عمارت اثری نیست.
 

باغ جهان نما
باغ جهان نما با مساحتی در حدود 40000 متر مربع یکی از باغ های قدیمی وتاریخی شیراز است. این باغ از دوران آل مظفر و آل اینجو تا زمان صفویه سرسبز و آباد بوده است. در سال 1185 ه.ق به دستور کریمخان زند عمارتی هشت ضلعی با نمای آجری همانند عمارت کلاه فرنگی موزه پارس در آن ساخته شد. در دوران قاجاریه باغ جهان نما از باغ های آباد و پرشکوه بوده و محلی برای پذیرایی از مهمانان حکومتی بوده است. در داخل عمارت حوضی هشت گوش از سنگ مرمر یکپارچه با فواره ای سنگی در وسط آن قرار دارد. تزییناتی که به صورت نقاشی در داخل عمارت وجود دارد بسیار باشکوه وارزنده است.


آرامگاه خواجوی کرمانی
کمال الدین ابوالعطا متخلص به خواجو شاعر قرن 8 در کرمان متولد و در سال 750 ه.ق در شیراز در گذشت. آرامگاه این شاعر بزرگ در قسمت غربی تنگ الله اکبر مشرف بر دروازه قرآن قرار گرفته است. بر بالای مزاز خواجو سنگ قبری قرار دارد که هیچ کتیبه ای بر روی آن نوشته نشده است، مگر در بالای سنگ که آیه ای از قرآن به خط ثلث بر روی آن حجاری شده است. در بالای سروپایین قبر خواجو دو ستون سنگی کوچک نهاده شد که بنا به یک رسم قدیمی در بالا و پایین مزار عارفان و شاعران برای شناخته شدن آنان قرار داده می شده است.
درسمت غربی آرامگاه ، طاق ضربی است. که در آن قبر عماد دالدین محمود وزیر معروف شاه شیخ ابو اسحاق اینجو قرار دارد که به تیکه مشرقی مشهور است. در کنار این غار نقش برجسته ای از جنگ رستم و شیر، فتح علی شاه و پسرانش وجود دارد که به دستور حسین علی میرزا فرمان فرمای فارس در سال 1218ه.ق حجاری شده است.

هفت تنان (موزه سنگ)
تکیه هفت تنان از بناهای به یادگار مانده از دوران کریمخان زند است که در شمال آرامگاه حافظ در دامنه کوه تخت ضرابی (کوه چهل مقام) واقع شده است. وجود مدفن هفت عارف گمنام ، این مکان را به هفت تنان مشهورکرده است. عمارت هفت تنان به دوقسمت شمالی وجنوبی تقسیم می شود. در بخش شمالی عمارتی دو طبقه قرار دارد مه در طبقه اول آن تالار مرتفعی با دو ستون سنگی یکپارچه بنا شده است. بر روی این دوستون نقش های زیبایی با رنگ روغن ترسیم شده که بخشی از آن به مرور زمان محو شده است. در طاقچه ی بالای این تالار پنج مجلس با رنگ روغن بر روی گچ نقاشی شده و به سهم خود از شاهکارهای نقاشی دوران زندیه به شمار می آید. این نقاشی ها در بین سالهای 1336و 1337 ه.ش توسط نقاش وهنرمند مشهور محمد باقر جهانمیری با همان طرح و نقش قدیمی اش مرمت گردید. تیکه هفت تنان در حال حاضربه موزه سنگ اختصاص یافته است.

حمام وکیل
حمام وکیل در اواسط حکومت کریمخان زند وبه دستور وی بامساحت 1350متر مربع ساخته شد. دیواره ها، طاق نماها و سه کنج های طاق ها با آهک بری های دارای طرح های گل وبوته ، اسلیمی و هندسی آراسته شده اند. وجود ده مجلس نقاشی به صورت آهک بری از دوران قاجاریه از خصوصیات حمام است که دارای موضوعات مذهبی و اسطوره ای می باشد. نقوش شامل صحنه به معراج رفتن رسول اکرم (ص) ، شمایل علی (ع) و ذوالفقار ایشان، شیرین وفرهاد، بیژن ومنیژه ، به چاه انداختن یوسف(ع) ، بیرون آوردن یوسف (ع) از چاه ، شیخ صنعان ودختر ترسا، قربانی کردن اسماعیل(ع) ، است. این حمام اکنون موزه صنایع دستی و عشایر می باشد.


آرامگاه شاه شجاع
آرامگاه شاه شجاع (ع) در بلوار هفت تنان واقع شده است، ابوالفوارس جلال الدین، امیر مبارزالدین بن محمد ملقب به شاه شجاع یکی از بزرگترین و شجاع ترین پادشاهان آل مظفر است. در زمان کریمخان زند در سال 1192 ه.ق توسط میرزا محمد کرمانی از نوادگان شاه شجاع محسوب می گردد سنگ قبری بر روی قبر نصب نمود. آرامگاه فعلی به کوشش انجمن آثار ملی ساخته شده است. در جنب آرامگاه بنایی اجری و جود دارد که در حال حاضر به عنوان کتابخانه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی فارس مورد استفاده قرار می گیرد. شاه شجاع از ممدوحان حافظ شیرازی بوده که خود به فارسی وعربی شعر می سروده است. حافظ قسمت اعظم دوران زندگی خود را در مصاحبت این پادشاه گذرانده و در اشعارش وی را ستوده است.


مدرسه خان
مدرسه خان از مدارس قدیمی شیراز در خیابان لطفعی خان زند (محله اسحاق بیگ) واقع شده است. ساخت این مدرسه در زمان الله وردی خان به سال 1022 ه.ق آغاز شده و در سال 1040 ه.ق به اتمام رسید. مدرسه خان با مساحت 3926 متر مربع از نظر کاشیکاری ، مقرنس کاری و کتیبه های زیبا به خط ثلث از شاهکارهای معماری دوران صفویه به شمار می آید. این مدرسه بارها توسط افراد مختلف مرمت و بازسازی گردید. ملاصدرای شیرازی از استادان به نام این مدرسه به شمار می آمده است.


آرامگاه شیخ روزبهان
آرامگاه شیخ روزبهان در انتهای شرقی خیابان لطفعی خان زند در محله ی ای به همین نام (در شیخ) واقع شده است. آرامگاه وی به صورت طاق های تو در تو ساخته شده و 6 سنگ قبر در میان آن قرار دارد. این قبور متعلق به شیخ، فرزندان و نوادگانش می باشد. این عارف نامی در سال 522 ه.ق در فسا متولد و به سال 606 ه.ق در شیراز در گذشت.


ارگ کریمخانی
ارگ کریمخان مهمترین و بزرگترین بنای دوران زندیه است که هنوز در مرکز شیراز چون نگینی از دوران با شکوه زندیه می درخشد. این ارگ مرکز حکومتی کریم خان و خاندان زند و محل سکونت آنان بوده است. این ارگ با مساحت 4000متر مربع در زمینی به وسعت12800 متر مربع بنا شده است. دیواره های آجری این بنا 12 متر ارتفاع دارد و در هرگوشه آن برجی به ارتفاع 14 متر است. بر روی بدنه دیوارها و برج ها نقش و طرح نگارهای ساده و زیبای آجری دیده می شود. بر سردر ارگ، صحنه نبرد کشته شدن دیو سفید بع دست رستم به صورت کاشیکاری هفت رنگ نقش بسته است. این کاشیکاری متعلق به دوره قاجاریه است که به ارگ افزوده شده است. یک هشتی وردی ارگ را تشکیل می دهد که از یک طرف به حیاط خلوت و از طرف دیگر به محوطه داخلی ارگ راه پیدا می کند.ارگ دارای فضاهای متعددی شامل شاه نشین شمالی (زمستان نشین) شاه نشین جنوبی (تابستان نشین) ، ساختمان غربی چهار فصل است. این ساختمان ها در طول زمان دستخوش تغییراتی شده اند که بارها مرمت و بازسازی گردیده اند. برخلاف نمای بیرونی ، ساختمان های داخلی ارگ از نمای زیباتری برخوردارند. داخل اتاق ها با نقوش اسلیمی ، ترنج وگل ومرغ بارنگ های زنده و آب طلا تزئیین شده اند. بعد از انقراض دولت زندیه بخشی از تزئینات این بنا توسط خاندان قاجار به تهران منتقل شد.


شهر باستانی بیشاپور :
شهر باستانی بیشاپور در فاصله 23 کیلومتری غرب کازرون و در حاشیه رودخانه شاپور قرار گرفته است و به دوران ساسانیان باز میگردد. این شهر به دستور شاپور اول ساسانی ، دومین پادشاه سلسله ساسانیان ساخته شده و تاریخ ساخت آن برپایه سنگ نبشته پهلوی ستون های یادبود ، مربوط به سال 262 میلادی است .گستردگی این شهر حدود 200 هکتاربرآورد شده است . این شهر در برگیرنده بناهای مذهبی و حکومتی بوده است که از مهمترین آنها می توان به معبد آناهیتا ، تالار تشریفات شاپور ، ایوان موزاییک ، کاخ والرین ، مسجد و مدرسه علوم دینی ، استودان های ساسانی ، آتشکده بیشاپور و مسحد جامع بیشاپور اشاره کرد .

تخت جمشید :
بر فراز تپه سنگی در دامنه غربی کوه رحمت (کوه مهر باستان ) در فاصله 50کیلومتری شمال غربی شیراز ودر فاصله 5 کیلومتری مرودشت ، بقایای یکی از عظیم ترین بناهای سنگی جهان قرار گرفته است . ساختمان این بنای شکوهمند که اندکی بیش از 125 هزار متر مربع گستردگی دارد ، در سال 518 ق.م. به دستور داریوش اول هخامنشی آغاز شد و کارهای ساختمانی در آن تا پایان دوران فرمانروایی هخامنشیان ادامه داشت .این مجموعه که بر روی صفه ای که 8 تا 18 متر از سطح دشت بالاتر است ، قرار گرفته اند ، دربرگیرنده چهاربخش کلی به نام های کاخ های تشریفاتی ، سرای نشیمن و کاخ های کوچک اختصاصی ، خزانه های شاهی و دژ و باروهای حفاظتی می باشد .
ساختمانهای موجود در این مجموعه عبارتند از :
کاخ کوچک یا دروازه ملل
آپادانا ، بزرگترین کاخ موجود برروی صفه
کاخ داریوش ،این کاخ از نخستین کاخ هایی است که بروی صخره تخت جمشید بنا شده است .این کاخ را کاخ تچر و کاخ آیینه نیز گفته اند .
کاخ صد ستون یا تالار صد ستون
کاخ یا دروازه نیمه تمام
خزانه تخت جمشید
کاخ سه دری با تالار شورا
چاه سنگی
آرامگاه اردشیر دوم و سوم
کاخ خشایار شاه معروف به هدیش

مجموعه میراث جهانی پاسارگاد :
کوروش بزرگ در سال 550 پیش از میلاد ، دولت ایرانی هخامنشی را بنیاد نهاد وپاسارگاد که دشتی پهناور وخرم بود و از رود پلوار سیراب می شدرا به عنوان نخستین پایتخت خود برگزید .آثاری که در این منطقه زیبا برجای مانده عبارتست از آرامگاه کوروش ، آرامگاه کمبوجیه ( زندان سلیمان ) تل تخت ( تخت سلیمان )، کاخ بارعام ( کاخ نشیمن ) ، کاخ دروازه و همچنین آثار یک پل ، آب نماهای باغ شاهی و کاروانسرای مظفری ( مربوط به دوران اسلامی )
پاسارگاد تازمان آخرین پادشاه هخامنشی ، مکانی مقدس و محترم به شمار می رفته و مراسم تاجگذاری در آنجا برگزار می شذه است . در دوران اسلامی به علت عظمت سنگهای به کار رفته در مجموعه های این مکان ، بناهای آن را به سلیمان نبی نسبت دادند و پاسارگاد نیز به "مشهد ام النبی" یا "مشهد مادر سلیمان" معروف شد .

نقس رستم :
نقش رستم یکی از جایگاه های مقدس و مورد احترام ادوار باستانی بوده و از هزاران سال پیش از میلاد آباد و حائز اهمیت بوده است . در این منطقه آثاری از سه دوره تاریخی ایلامی ، هخامنشی و ساسانی برسینه کوه سنگ تراشی شده است . آرامگاه های پادشاهان هخامنشی در بخش بالایی کوه و همانند یکدیگر کنده شده اند و نمای هر کدام تجسمی از صلیب را نشان می دهد . آرامگاه ها به ترتیب از راست به چپ عبارتند از : خشایار شاه ، داریوش اول ، اردشیر اول ، و داریوش دوم .
روبروی این آرامگاه ها ، بناهای مکعب شکلی دیده می شود که متعلق به دوران هخامنشیان است .و کعبه زرتشت نامیده میشود .نخستین پادشاهان ساسانی نیز که از پارس برخاستند به دلیل دلبستگی فراوان به زادگاه خویش و برای بزرگداشت آیین هایی همچون توجیه معنوی ، کسب قدرت و یا پیروزی بر دشمن ، نقوشی را در دامن این کوه به یادگارگذاشته اند .نقش برجسته ناتمام ، نقش برجسته های نرسی ، نبرد بهرام دوم ، پیروزی شاپور بر امپراتوران روم (گردیانوس ،فیلیپ عرب و والرین ) ، آذر نرسه یا شاپور دوم ، بهرام دوم و درباریانش و تاجگذاری اردشیر بابکان نقش برجسته های نقس رستم هستند.
کهن ترین اثر موجود در این مکان ، یک نقش برجسته ایلامی است .از دیگر آثار این مکان می توان سنگ نبشته بزرگ شاپور اول بر دیواره کعبه زرتشت و یک چاه آب را نام برد .


نقش رجب :
در شمال تخت جمشید ، نقوشی از دوران ساسانیان در پی رفتگی کوه حجاری شده است که به نمقش رجب معروف است دلیل نامیده شدن آن به این نام ، برما روشن نیست . موربه و اوزلی در سال های 1811و 1812 میلادی به تشخیص سه نقش در دامنه کوه رحمت شدند و فلاندن ، کوست ،دیولافوا و همسرش زاره و سپس هرتسفلد محل را بررسی کرده و تشخیص آنها را تایید کرده اند این نقش ها از سمت چپ به راست عبارتند از : شاپور اول و خانواده اش ، تاجگذاری اردشیر اول و تاجگذاری شاپور اول.

 

  © IRAN GASHT TOUR 2004 - ALL RIGHT RESERVED