محمود رضا همامی، امروز(یکشنبه، یکم اسفندماه) در چهارمین همایش گردشگری با محور توسعه پایدار اصفهان که به‌صورت برخط در دانشگاه صنعتی اصفهان برگزار شد، با اشاره به پایین بودن سهم گردشگری در تولید ناخالص داخلی ایران، اظهار کرد: گردشگری به انواع مختلفی از جمله طبیعت‌گردی و گردشگری پایدار تقسیم می‌شود.

او توضیح داد: طبیعت‌گردی ملاحظات محیط زیستی را در نظر نمی‌گیرد و بعضا ورود گردشگران به مناطق طبیعی فاجعه‌بار است، اما گردشگری پایدار سه بعد مهم اجتماعی، اقتصادی و محیط زیست را شامل می‌شود که با یکدیگر در تعامل هستند.

وی با بیان اینکه تلاقی گردشگری پایدار و طبیعت‌گردی، اکوتوریسم را به وجود می‌آورد، افزود: اکوتوریسم سفر مسئولانه به مناطق طبیعی است که در آن بر حفظ محیط زیست و رفاه مردم محلی تأکید می‌شود.

استاد دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی با اشاره به جاذبه‌های گردشگری ایران، ادامه داد: دو سایت میراث طبیعی، بیست و چهار سایت میراث جهانی و اکوسیستم‌های مختلف دریا، جنگل و کویر از جاذبه‌های مهم گردشگری ایران هستند.

این استاد دانشگاه افزود: ۲/۳ درصد سطح کره زمین را مناطق داغ تنوع‌زیستی گیاهی تشکلیل داده‌اند و ۵۰ درصد گونه‌های گیاهی دنیا در این ناحیه دیده می‌شوند. در ایران دو منطقه داغ تنوع گیاهی وجود دارد که بخشی از ایران را پوشش داده‌اند که مزیت گردشگری بزرگی برای کشور محسوب می‌شود.

او با اشاره به انواع گونه‌های گیاهی و جانوری مهم و نادر در کنار تنوع فرهنگی بالا در ایران، تصریح کرد: متأسفانه همگام با تخریب محیط زیست و کاهش تنوع زیستی، تنوع فرهنگی هم در ایران کاهش پیدا کرده و فرهنگ‌های هزارساله اقوام مختلف در حال فرسایش است.

همامی در ادامه اظهار کرد: در ایران شبکه خوبی از مناطق حفاظت‌شده وجود دارد که اهداف این مناطق علاوه بر حفاظت از گونه‌های زیستی، تفرج و گردشگری است و این پتانسیل وجود دارد که از این مناطق برای توسعه اکوتوریسم استفاده کرد، اما به دلیل مشکلات زیاد در مدیریت این مناطق، سازمان حفاظت از محیط‌ زیست هنوز آمادگی لازم برای پذیرش گردشگر در این مناطق را ندارد.

عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی با بیان اینکه اکوتوریسم مشوقی برای حفظ محیط زیست است، گفت: بسیاری از کشورها به اکوتوریسم به‌عنوان یک استراتژی برای رشد اقتصادی و حفظ محیط‌ زیست روی آورده‌اند، اما در ایران علی‌رغم وجود پتانسیل بالا، کمتر به این حوزه پرداخته شده است.

او با اشاره به حفاظت جامعه‌محور، توضیح داد: در این نوع حفاظت که از آفریقا شروع شد، مناطق حفاظت شده و گونه‌های زیستی مناطق به روستاییان و ساکنان بومی همان ناحیه واگذار می‌شود تا ضمن حفاظت منطقه، از منافع آن استفاده کنند و در واقع در مالکیت این مناطق شریک باشند.

استاد دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی ادامه داد: در این مدل روستاییان و جوامع محلی پروانه‌های شکار را تحت نظر دولت صادر کرده و پول هم به جامعه تزریق می‌شد که در نتیجه تعارض میان مردم و حیات وحش کاهش پیدا کرد و مردم حیات وحش را جزو اموال خود ‌دانستند و از آن حفاظت کردند.

همامی اضافه کرد: این ایده تحت عنوان قرق‌های اختصاصی به ایران آمد و در حال حاضر تعداد محدودی قرق اختصاصی در ایران وجود دارد که طی آن مناطق حفاظت شده، به افراد حقیقی و تعاونی‌ها واگذار شده است که وظیفه حفاظت از منطقه، افزایش آبشخورها و جمعیت حیات‌وحش را تحت نظر سازمان محیط زیست بر عهده دارند و در مقابل پروانه شکار صادر می‌کنند که طبق آمار در این مناطق جمعیت حیات وحش بین یک و نیم تا پنج برابر افزایش پیدا کرده است

او ادامه داد: نکته‌ای که در این نوع حفاظت وجود دارد این است که درآمد این قرق‌ها از فروش پروانه شکار تامین می‌شود که بخشی از جامعه آن را نمی‌پذیرد و پیشنهاد کارشناسان رفتن به سمت اکوتوریسم در کنار حفاظت جامعه‌محور است که در آن بر استفاده پایدار از مناطق طبیعی، حفظ طبیعت و میراث فرهنگی، آموزش مردم محلی و گردشگران و توانمندسازی و مشارکت مردم محلی تأکید می‌شود و سه رکن اساسی اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی دارد که این سه رکن با هم تعامل دارند.

یک عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی با بیان اینکه ایران در رتبه بیست و هفتم اقتصاد جهان قرار گرفته است، گفت: طبق آمار تا سال ۲۰۱۸، نرخ رشد اقتصادی ایران منفی بوده است. به لحاظ وضعیت رشد گردشگری ایران از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۸ رشد قابل ملاحظه و افزایش درآمد چشمگیری در این حوزه داشته است و با این وجود در مقایسه با کشوری مثل ترکیه وضعیت گردشگری در ایران مناسب نیست و ترکیه درآمدی بیش از ۱۰ برابر از ایران در این بخش دارد.

منبع:ایسنا

چنین سفرهایی را می‌توان به لطف شبکه بین‌المللی موجود میان افراد، مؤسسات و صنعت گردشگری ایجاد کرد که در آن گردشگران و متخصصان گردشگری در مورد مسائل زیست محیطی آموزش می‌بینند.

همچنین اکوتوریسم ملی استرالیا، این نوع از گردشگری را به عنوان گردشگری پایدار زیست محیطی با تمرکز اولیه بر تجربه مناطق طبیعی تعریف می‌کند که درک، قدردانی و حفاظت از محیط زیست و موضوعات فرهنگی را تقویت می‌کند.

گردشگری اکوتوریسم علاوه بر به حداقل رساندن تأثیرات فیزیکی، اجتماعی، رفتاری و روانی زمینه ایجاد فرهنگ احترام و حفاظت از محیط زیست و در عین حال ارائه تجربیات مثبت به بازدیدکنندگان و میزبانان فراهم می‌سازد.

امروزه دسترسی به مقاصد اکوتوریسم از راه دور آسان‌تر شده است. برای بسیاری از مردم، مقاصد و فعالیت‌های گردشگری سنتی کافی نیستند و به تعبیری از تجربه آن‌ها احساس رضایت نمی‌کنند، بنابراین امروزه افراد علاقه بیشتری به گردشگری چالش‌برانگیز و آموزشی پیدا کرده‌اند.

در اکوتوریسم، آگاهی بیشتری نسبت به لزوم حفاظت از محیط زیست و تمایل به مشارکت در این امر وجود دارد، به گونه‌ای که می‌توان برخی از مسافران را که مایلند دوست‌دار محیط زیست تلقی کرد. اکوتوریسم ممکن است به حفاظت از مکان‌های حساس محیطی و افزایش آگاهی در مورد مسائل حساس محیطی و اجتماعی نیز کمک کند. همچنین ممکن است فرصت‌های درآمدی مناسبی برای مردم محلی ایجاد کند.

پیوستن به اکوتوریسم راهی برای تضمین ادامه رونق صنعت گردشگری و ارائه مزایای اجتماعی و اقتصادی به مقاصد و جوامع در سراسر جهان است. اکوتوریسم فرصتی را برای غرق شدن در دنیای طبیعی به شیوه‌ای لذت بخش و مؤثر فراهم می‌کند که در نتیجه شفقت بیشتر و سرپرستی بهتر از شگفتی‌های طبیعی باقی مانده جهان را به همراه دارد.

علی‌رغم هدف حفاظت از محیط زیست، اکوتوریسم می‌تواند حتی ناخواسته آسیب‌های زیست محیطی ایجاد کند؛ چراکه اکوتوریست‌ها اغلب به مناطق و محیطی شکننده می‌روند که در معرض خطر سقوط یا فرسایش قرار دارند.

اختلال در حیات وحش، حذف پوشش گیاهی (در راستای جمع‌آوری گیاهان) و افزایش تولید زباله به دلیل حضور بازدیدکنندگان در منطقه نیز از پیامدهای احتمالی اکوتوریسم است.

برخی از بازدیدها در دوره‌های حساس مانند دوره‌های پرورش یا جوجه‌ریزی انجام می‌شود و اثرات پنهانی مانند مصرف سوخت برای سفرهای هوایی یا جاده‌ای نیز وجود دارد، از این رو خطر تبدیل اکوتوریسم به گردشگری انبوه علاوه بر تأثیرات زیست‌محیطی، تأثیرات عظیم در سطوح مختلف نیز به دنبال خواهد داشت که از جمله آن‌ها می‌توان پاکسازی زمین‌ها برای ساخت زیرساخت‌ها (جاده‌ها هتل‌ها) را نام برد.

تفاوت‌های اکوتوریسم و گردشگری انبوه

در مقایسه با گردشگران انبوهی که به دنبال حواس‌پرتی‌ها، مکان‌های فرهنگی و زندگی شلوغ شهرهای بزرگ هستند، شانس بیشتری برای سفر گردشگران بوم‌گردی به مکان‌های احاطه شده در طبیعت وجود دارد.

اکوتوریسم معمولاً به این معنی است که مسافران ملزومات سفر خود را مهیا می‌کنند، در حالی که گردشگری انبوه در ارتباط با آژانس‌های مسافرتی و اپراتورهای تور صورت می‌گیرد.

در گردشگری انبوه، خدمات مختلفی درگیر هستند، در حالی که در سایت اکوتوریسم تعداد کمی از خدمات درگیر هستند. فعالیت‌های اکوتوریسم معمولاً مرتبط با طبیعت هستند، به عنوان مثال می‌توان پیاده‌روی و کاوش در مسیرها، تماشای پرندگان و یا غواصی در صخره‌ها را از این دسته دانست.

بر اساس موارد گفته شده اکوتوریسم در مقایسه با گردشگری رایج و معمول از نظر فیزیکی با سختی بیشتری همراه است. گروه‌های کوچک و اقامت طولانی‌ مدت نیز در این نوع از گردشگری رایج است، در حالی که گردشگری انبوه اغلب متکی بر اقامت گروه‌های بزرگ برای دوره‌های زمانی کوتاه است.

منابع:

https://youmatter.world

https://greenglobaltravel.com/w

منبع:ایسنا

فرید جواهرزاده در گفت‌وگو با ایسنا به چالش‌های موجود بر سر راه اکوتوریسم کشور پرداخت و اظهار کرد: در اکوتوریسم چالش‌های متعدد و متنوعی وجود دارد که شامل چالش‌های اقتصادی، اجتماعی،  سیاسی و همچنین چالش‌های زیست‌محیطی می‌شود. اینها چالش‌هایی بر سر راه توسعه صنعت گردشگری استان به ویژه اکوتوریسم هستند.

وی ادامه داد: شاید بیشتر دست‌اندرکاران تمایل داشته باشند راجع به چالش‌های سیاسی صحبت شود، اما واقعیت این است که وقتی  چالش‌های توسعه اکوتوریسم در ایران را بررسی می‌کنیم در می‌یابیم با طیف وسیعی از چالش‌ها روبرو هستیم. شاید به گمان ما موضوعات سیاسی، ایدئولوژیک و یا موضوعات اجتماعی بسیار مهم باشند، اما به اعتقاد من مهمترین آنها مفهوم فرهنگی اکوتوریسم است؛ یعنی ما برای اینکه بخواهیم به موضوع چالش‌های اکوتوریسم ورود کنیم اول باید بحث فرهنگ رایج در کشور را مورد توجه قرار دهیم.

تراز گردشگری ایران منفی است

رئیس انجمن علمی طبیعت‌گردی ایران با اشاره به میزان توجه به بحث‌های فرهنگی در کشور خاطرنشان کرد: در ابتدا باید بدانیم که حوزه اکوتوریسم چه سهمی از فرهنگ دارد و پس از آن بررسی کنیم که زیرساخت‌های مشکلات کشور به ویژه در موضوعات گردشگری و اکوتوریسم چگونه به مباحث فرهنگی باز می‌گردد.

جواهرزاده ادامه داد: این نکته بسیار مهمی است که چرا مردم ایران برای رفتن به سفرهای خارج حاضرند هزینه‌های گزاف پرداخت کنند، اما برای سفرهای داخلی و کوتاه‌مدت این هزینه‌ها را انجام نمی‌دهند. کمتر می‌بینیم که فردی برای سفرهای خارجی چانه‌زنی کند، اما برای رفتن به یک سفر یک روزه به یک اقامتگاه بوم‌گردی در نزدیکی محل زندگی خود سعی می‌کند آن را با هزینه‌های حداقلی انجام دهد و آن را ارزان تمام کند؛ در این خصوص باید گفت که در نگاه گردشگری تفاوت‌های عمده‌ای وجود دارد.

وی عنوان کرد: زمانی که مردم ما به دیدنی‌ها و ارزش‌های طبیعت اطراف جامعه خود بهای کافی نمی‌دهند یا به گونه‌ای آن را نمی‌شناسند طبیعی است که حاضرند برای رفتن به نقاطی‌ که بسیار جلب توجه می‌کند و تبلیغات شگرفی برای آن صورت می‌گیرد هزینه‌های گزاف پرداخت کنند. تراز منفی درست است که یک معضل اقتصادی محسوب می‌شود، اما ریشه فرهنگی دارد و حداقل تفاوتش در همین نگاه فرهنگی است.

رئیس انجمن علمی طبیعت‌گردی ایران اضافه کرد: به عنوان مثال می‌توان به همین تورهای سافاری اشاره کرد که نوعی تفریح بیابان‌گردی یا کویرنوردی است با چشم‌اندازهای خاص طبیعی که نمونه بارز آن در دبی و کشور امارات دیده می‌شود. مدیران گردشگری آنجا تمام سعی و تلاش خود را دارند که آن صحرا را زیبا و رغبت‌انگیز جلوه دهند و مردم ما هم حاضرند با این تبلیغات هزینه‌های گزافی برای رفتن به آنجا بپردازند، این در حالی است که کویر لوت ایران با صحرایی زیبا، وسیع و کلوت‌های بی‌نظیر یکی از جاذبه‌های منحصر به‌فرد جهان محسوب می‌شود. اما کدام یک از ما حاضریم به ‌جای آن هزینه گزاف برای رفتن به بیابان دبی، پرداخت هزینه‌ای کمتر برای سفر به بیابان لوت خود داشته باشیم.

جواهرزاده گفت: در نهایت این تراز منفی گردشگری ایران است و گردشگرانی که به خارج سفر می‌کنند به لحاظ کمیت، درآمد و هزینه کرد تعدادشان بیشتر از تعداد گردشگرانی است که وارد کشور می‌‎شوند که این باز هم یک پدیده فرهنگی است؛ چراکه گردشگر ایرانی خارج را به ایران ترجیح می‌دهد. پس در ابتدا باید این تفکر را داشته باشیم که میزان گردشگر خروجی و داخلی خود را به تعادل برسانیم و این موضوع به تصحیح دیدگاه‌های رایج، فرهنگ‌سازی عمیق و برنامه‌ریزی نیاز دارد.

نقش جامعه میزبان در جذب گردشگر بسیار مهم است

وی با اشاره به جایگاه کنشگران این صنعت در توسعه اکوتوریسم تشریح کرد: کنشگران صنعت گردشگری سه گروه گردشگران یا همان بازدیدکننده‌ها از جمله جامعه محلی، دولت‌ها، دست‌اندرکاران یا پشتیبانان را شامل می‌شود، که یکی از ارکان مهم در همین چارچوب کنشگران، جوامع میزبان هستند.

رئیس انجمن علمی طبیعت‌گردی ایران افزود: باید بررسی کرد چه میزان جوامع میزبان ما از رشد اکوتوریسم و استفاده از فواید آن آگاهی دارند. اینکه ما صرفا جاذبه‌های طبیعی و یا فرهنگی داشته باشیم خود یک منبع جذب گردشگر است، اما اگر جامعه میزبان متحد و هماهنگی نداشته باشیم در اولین و دومین گام شکست خواهیم خورد؛ در نتیجه نقش جامعه میزبان به‌ مراتب مهمتر است.

جواهرزاده ادامه داد: آگاهی‌بخشی به جامعه میزبان  یک عنصر فرهنگی محسوب می‌شود، به این معنی که باید در ابتدا به جامعه میزبان آموزش دهیم که چگونه باید با گردشگر برخورد کنند، چگونه مهمان‌نوازی خود را ترویج دهند و چگونه از وجود گردشگر بهره‌مند شوند؛ چراکه باید برای قابلیت‌های فرهنگی ارزش‌گذاری شود و فکر و اندیشه مناسب وجود داشته باشد.

وی تصریح کرد: مشکلاتی که در حفاظت محیط‌زیست، احیا و مرمت بافت‌های تاریخی در روستاها وجود دارد ناشی از همین دیدگاه نامتناسب نسبت به جامعه محلی است، پس فرهنگ‌سازی در معرفی این موضوعات بسیار مهم است. جامعه کشور ما باید بتواند میزبان شایسته‌ای برای گردشگران خارجی و اکوتوریست‌ها باشد، البته یک مزیت ایرانیان همین است که قالبا انسان‌های مهمان‌نوازی هستند شاید این یکی از مهمترین ارکان در این قسمت باشد که حتی می‌تواند به برند گردشگری کشور ایران تبدیل شود.

رئیس انجمن علمی طبیعت‌گردی ایران اضافه کرد: این مهمان‌نوازی باید به یک ساختار کاملا متوازن تبدیل شود و برای این کار لازم است مردم آموزش‌های لازم را ببینند، در نهایت ما نیز باید بتوانیم سهم متناسبی  در ازای توسعه اکوتوریسم و گردشگری برای آن‌ها در نظر بگیریم.

عدم توسعه زیرساخت‌ها و ناهماهنگی در سرمایه‌گذاری‌ها از مهمترین چالش‌های اقتصادی حوزه گردشگری است

جواهرزاده همچنین در خصوص چالش‌های اقتصادی اظهار کرد: عدم توسعه زیر ساخت‌ها و عدم تناسب بین سرمایه‌گذاری و اتفاقاتی که باید در حوزه گردشگری رخ دهد از مهمترین چالش‌های اقتصادی به حساب می‌آیند. برای مثال به مسیرهای کوهنوردی در کشور مانند دماوند و یا هزار مسجد اشاره می‌کنم، چه میزان برای این مسیرها، نقشه‌ها، تابلوهای راهنما، بروشورها، پست‌های امدادرسانی، سیستم‌های هوایی مجاز و مسائلی از این قبیل کار شده و این کار در چه حدی بوده است.

وی ادامه داد: ما در حوزه اقامتی اکوتوریسم تقریبا مزیت قابل توجهی نداریم، به این معنی که برای اقامتگاه‌های اکوتوریستی کمپ، پناهگاه، چادرهای متناسب و تسهیلات پذیرایی، آب آشامیدنی و راهنما نیاز داریم، سوال اینجاست که تا امروز چه میزان روی این موارد کار شده است؟

مهمترین چالش اجتماعی، نبود یک فرهنگ نهادینه برای سفر دسته‌جمعی است

رئیس انجمن علمی طبیعت‌گردی ایران با اشاره به نداشتن یک فرهنگ نهادینه برای سفرهای دسته‌جمعی خاطرنشان کرد: ایرانیان نسبت به دیگر کشورهای دنیا کمتر سفر گروهی را تجربه می‌کنند و کمتر نیز علاقه دارند. برای مثال در کشور ژاپن ۹۰ درصد با تور و تنها ۱۰ درصد به صورت انفرادی سفر می‌کنند که کاملا برعکس ایران است.

جواهرزاده ادامه داد: بنابراین باید گفت که آگاهی‌بخشی در مورد فواید تورهای گروهی و دسته‌جمعی خود یک چالش اجتماعی است. اینکه جوامع میزبان ما نسبت به جوامع مهمان به نوعی خود را آماده کنند و برنامه‌ریزی کلان داشته باشند از موارد قابل توجه است، گفتنی است که ما در سطح کشور نیازمند طرح‌های جامع اکوتوریستی هستیم و باید بتوانیم از این موارد برای توسعه اکوتوریسم بیشترین استفاده را ببریم.

وی تشریح کرد: عدم وجود عدالت اجتماعی، مدیران متخصص، عدم درک ارزش واقعی منابع طبیعی کشور در نزد مردم و عدم رشد آگاهی جامعه به منظور بهره‌گیری از مناطق تحت مدیریت گردشگری از مواردی هستند که باید در بحث چالش‌های اجتماعی  به آنها توجه کرد. البته شنیدن صداهای مختلف و اثرگذار در فرآیندهای تصمیم‌گیری نیز یکی دیگر از چالش‌های اجتماعی کشور ماست.

در سفر به مناطق طبیعی باید یک نگاه توسعه پایدار وجود داشته باشد

رئیس انجمن علمی طبیعت‌گردی ایران در خصوص چالش‌های زیست‌محیطی ابراز کرد: در گردشگری مبتنی بر طبیعت که اصطلاحا به آن اکوتوریسم می‌گوییم آن چیزی که بیشتر شاهد هستیم، اثر سو و جبران‌ناپذیر بر پیکره محیط زیست کشور است. به عنوان مثال در مناطق ساحلی کشور و جنگل‌ها شاهد این نوع مسائل هستیم. آسیب‌های فراوانی که به جنگل‌ها وارد می‌شود، وجود آشغال و زباله در سواحل از جمله چالش‌های اساسی در محیط زیست هستند که من این موارد را ضربات مهلک بر پیکره محیط زیست می‌خوانم.

جواهرزاده ادامه داد: باید گفت روال عادی که در طبیعت وجود دارد معمولا توسط انسان مخدوش می‌شود که باید این تعارضات حذف شود. در حقیقت زمانی که در طبیعت قرار می‌گیریم  باید نگاه گردشگری پایدار را در آنجا شاهد باشیم و ماندگاری آنجا برای ما مهم باشد. گردشگری که به مقصدی وارد می‌شود باید تلاش کند تا علاوه بر استفاده از جاذبه‌های منطقه با رعایت نکات اکوتوریسمی موجب شود آن جاذبه دست‌نخورده برای نسل آینده باقی بماند.

علاقه، مهمترین دلیل برای بازدید و حفظ جاذبه‌های اکوتوریستی است

وی گفت: در نهایت برای دیدن جاذبه‌های اکوتوریستی حرف اول علاقه و اشتیاق است که خوشبختانه در میان ایرانی‌ها این علاقه هر روز درحال افزایش است. به این معنی که برای مشاهده مناطق طبیعی و حیات وحش این علایق روز به روز در حال افزایش است، اما به همان اندازه زیرساخت‌ها متناسب با آن رشد نمی‌کنند و فرهنگ لازم نیز ارتقا پیدا نمی‌کند؛ بنابراین چالش‌های پیش‌روی اکوتوریسم همچنان فراخ وگسترده‌تر در حال رشد است.

رئیس انجمن علمی طبیعت‌گردی ایران افزود: در نتیجه ما باید استراتژی‌ها برای توسعه گردشگری و اکوتوریسم در سطح کلان دولتی و همچنین سیاست‌های محیط زیستی را به شکل عالی در دستور کار قرار دهیم و امیدوارم با تغییر دولت جدید به این موضوعات ورود بهتری صورت گیرد.

باید بتوانیم از حمایت سازمان‌های بین‌المللی نهایت بهره را ببریم

جواهرزاده با معرفی سازمان بین المللی اکوتوریسم اضافه کرد: ازسال ۱۹۹۰ به بعد سازمان TIES یعنی انجمن بین‌المللی اکوتوریست اقدامات مناسبی برای رشد و توسعه اکوتوریسم صورت داد که تقریبا ۱۷۰ کشور و چند صد انجمن ملی و محلی عضو آن هستند و دامنه گسترده‌ای از همسوسازی اهداف اکوتوریستی در بین مردم یعنی جوامع محلی و اکوتوریسم پایدار و دولت‌ها و کنشگران به وجود آورده است. باید از طریق آموزش و حمایت این انجمن‌ها و تشکیلات بین‌المللی بتوانیم در جامعه خود از فرصت‌هایی که برای توسعه اکوتوریسم به وجود می‌آیند نتیجه بهتری بگیریم.

وی ادامه داد: یکی از معدود کشورهای دنیا هستیم که در آن تنوع جغرافیایی و وجود جاذبه‌های طبیعی زبانزد عام و خاص است. در برخی از نهادهای برنامه‌ریزی گردشگری بین‌المللی، کشور ما را جزو چند کشور اول دنیا از نقطه نظر توسعه اکوتوریسم ارزیابی می‌کنند. ما این توانایی را داریم که در یک روز گردشگر را با ۴ فصل سال در کشور خود مواجهه کنیم. باید در کنار این تنوع اقلیمی و این ظرفیت گسترده که همیشه می‌تواند میلیون‌ها گردشگر را به خود جلب کند یک عزم ملی وجود داشته باشد تا بتوان ایران را به یک قطب و مقصد برتر اکوتوریستی و گردشگری تبدیل کرد.

منبع:ایسنا

دکتر سیامک منصوری در گفت‌وگو با ایسنا به اهمیت و نقش اکوتوریسم در ایجاد فرصت‌های شغلی پرداخت و اظهار کرد: امروزه از صنعت گردشگری به عنوان یک بازوی قدرتمند برای افزایش درآمدزایی و فقر زدایی کشورهای درحال توسعه نام برده می‌شود.

وی ادامه داد: در تعریف اکوتوریسم از آن به عنوان «سفر مسئولانه به مناطق بکر و دست‌نخورده» یاد شده که موجب ارتقاء و انتفاع جامعه محلی می‌شود.

عضو هیات علمی دانشگاه بینالود مشهد خاطرنشان کرد: در واقع مجامع بین‌الملل به مسئله احترام به جامعه محلی تاکید دارند. بنا بر این تعریف، اکوتوریسم به عنوان الگویی فضایی در عصر جدید برای پویایی اقتصاد جامعه محلی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

منصوری تصریح کرد: همان‌طور که گفته شد صنعت گردشگری یکی از اشتغال‌زاترین و درآمدزاترین صنایع به شمار می‌رود و در واقع اکوتوریسم یکی از سازگارترین انواع این صنعت یا نوع گردشگری است.

وی افزود: این صنعت می‌تواند به منظور فراهم‌ ساختن فرصت‌های شغلی یا اشتغال‌زایی و افزایش درآمد ساکنین محلی در مناطق مختلف مورد استفاده قرار گیرد و قطعا اکوتوریسم موجب بازار کار پررونق در کشورهای در حال توسعه خواهد شد.

این استاد دانشگاه بیان کرد: با توجه به ظرفیت‌های خوب ایران از نگاه طبیعی، توسعه اکوتوریسم می‌تواند باعث احیاء مشاغل بومی و غیربومی مبتنی بر طبیعت در سطح ملی و محلی شود.

تاثیر توسعه اکوتوریسم با افزایش درآمد محلی بر توسعه دیگر صنایع

منصوری تشریح کرد: درآمد حاصل از اکوتوریسم در سطح بین‌المللی سرعت قابل توجهی داشته و حتی از تجارت‌های جهانی هم پیشی گرفته است. توان و قابلیت‌های اکوتوریسم زمینه‌های پویا و فعالی را جهت توسعه ارائه می‌دهد.

وی اضافه کرد: بررسی جغرافیای طبیعی و امکان‌سنجی هر کدام از جاذبه‌های طبیعی ایران، یک قابلیت سرمایه‌گذاری ویژه در کشور محسوب می‌شود و گویای این مسئله است که اکوتوریسم ایران یک منبع اقتصادی کم‌نظیر تلقی شده و بسیار در این زمینه مستعد است.

عضو هیات علمی دانشگاه بینالود بیان کرد: تا حدود زیادی می‌توان گفت که ما اکوتوریسم را به حال خود رها کرده‌ایم. توسعه اکوتوریسم با افزایش درآمد محلی می‌تواند بر توسعه صنایع دیگر محلی موثر باشد. این امر با افزایش قدرت خرید مردم و با بالارفتن  قدرت سرمایه‌گذاری اکوتوریستی به ویژه در قطب‌های طبیعی کشور تحقق می‌یابد.

منصوری خاطرنشان کرد: مجموعه فعالیت گسترده‌ای که گردشگری و اکوتوریسم ایجاد می‌کند بیش از هر فعالیت اقتصادی دیگر ایجاد فرصت‌های شغلی را فراهم می‌کند که این موضوع به این دلیل است که اصولا صنعت گردشگری و اکوتوریسم صنعتی خدماتی محسوب می‌شود و نیاز به تعداد زیادی نیرو دارد.

وی عنوان کرد: به طور کلی اکوتوریسم بر روی صنایع خدماتی حول محور گردشگری و به خصوص گردشگری پایدار تاثیر مستقیم دارد، همچنین اکوتوریسم تاثیری غیرمستقیم بر روی صنایع پاک مانند استفاده از انرژی پاک و تولید محصولات کم تاثیر بر محیط‌زیست دارد.

این استاد دانشگاه افزود: منافع اقتصادی اجتماعی اکوتوریسم بسیار چشمگیر است. اکوتوریست‌ها برخلاف توریست‌های معمولی حاضرند پول بیشتری بپردازند و توقع کمتری نیز دارند. اکوتوریست‌ها به تسهیلات اقامتی، سرویس پذیرایی و رستوران‌های لوکس نیازی ندارند و حاضرند برخی مبالغ را برای حفظ محیط زیست و ارتقاء سطح زندگی مردم محلی پرداخت کنند.

منصوری گفت: در بخش اقامتی و ارائه تسهیلات تا حدودی با ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی توانستیم در ایران از وضعیت اکوتوریستی و فرصت‌های شغلی ناشی از آن استفاده کنیم که عملکرد خوبی بود اما کافی نبود.

وی اضافه کرد: همانطور که گفته شد اکوتوریسم راه‌های درآمدزایی بسیار متفاوتی دارد که در حال حاضر بیشتر در حوزه خدماتی از آن استفاده می‌شود و نیاز است در بخش‌های محیط زیست و درآمدزایی مورد توجه بیشتر و سرمایه‌گذاری قرار گیرد.

اکثر کشورها در بخش درآمد حاصل از اکوتوریسم موفق بوده‌اند

عضو هیات علمی  دانشگاه بینالود در پاسخ به این سوال که کشورهای صاحب سبک در صنعت گردشگری چه راهکارهایی برای توسعه اکوتوریسم پیاده می‌کنند، خاطرنشان کرد: باید گفت به عنوان مثال در یک منطقه جنگلی در کاستاریکا سالانه حدود ۱۵ هزار بازدیدکننده در بخش های  اکوتوریسمی حضور پیدا می‌کنند و هر کدام حاضرند مبلغ اضافی برای نگهداری آن منطقه بپردازند.

منصوری تصریح کرد: بسیاری از کشورها در درآمد حاصل از اکوتوریسم عملکرد خوبی داشتند و توانستند درآمدهای خوبی را برای بهتر کردن معیشت زندگی مردم داشته باشند. برای مثال کشورهای آفریقایی در این زمینه بسیار موفق بودند، اما در ایران با وجود ظرفیت‌های مشابه و پتانسیل‌های مناسب در خصوص رونق اکوتوریسم، تا به امروز آنطور که باید از این ظرفیت‌ها استفاده نشده است. موفقیت اکوتوریسم در گرو برنامه‌ریزی جامع و هماهنگی کامل بین بخش خصوصی و دولتی است.

وی بیان کرد: در این جریان، یکسری شناخت‌های صحیح از قابلیت‌های اقتصادی، زیست محیطی و فرهنگی مناطق مختلف لازم است و باید از این‌ موارد در برنامه‌ریزی‌های خود استفاده کرد.

عضو هیات علمی دانشگاه بینالود عنوان کرد: توسعه توان‌های اکوتوریسم باید به صورت هماهنگ و مکمل در سطح مجامع شکل گیرد، به این معنی که برای هر منطقه به صورت مجزا نمی‌توان یک برنامه‌ریزی داشت.

منصوری ادامه داد: تاثیر اولیه اکوتوریسم بر روی محیط زیست بوده و محیط زیست یک زنجیره است، نمی‌توانیم برای هر منطقه یک برنامه داشته باشیم و به بقیه مناطق توجهی نداشته باشیم؛ برنامه‌ها باید به صورت جامع و دربرگیرنده کل اهداف مشترک در نظام زیست محیطی باشند.

وی در پاسخ به این سوال که آیا توسعه مشاغل اکوتوریسم می‌تواند تاثیر منفی بر محیط زیست و دیگر صنایع محلی داشته باشند، گفت: هر توسعه‌ای که نامتوازن و بدون برنامه‌ریزی شکل گیرد مسلما می‌تواند تاثیرات منفی داشته باشد. در صورت عدم توجه به ظرفیت‌های برد وتحمل منطقه، اکوتوریسم می‌تواند اثر منفی بر دیگر صنایع محلی و حتی محیط زیست داشته باشد که حتی برخی از آن‌ها جبران‌ناپذیر خواهند بود.

رشد صنعت اکوتوریسم در دوران کرونا 

عضو هیات علمی دانشگاه بینالود با اشاره به اینکه اقبال گردشگران در شرایط کرونایی بیشتر به سمت سفرهای اکوتوریستی بود، اظهار کرد: اکثر مردم ترجیح می‌دادند به گردش‌های طبیعی بپردازند و این بخش از صنعت گردشگری رشد بیشتری داشت.

منصوری ابراز کرد: اکثر کشورهای درحال توسعه و کشورهایی که در زمینه اکوتوریسم کار می‌کنند، توانسته‌اند با استفاده از تورهای طبیعت‌گردی و تورهای اکوتوریستی به بخش‌های آسیب‌دیده خود در گردشگری در زمان رکود ناشی از کرونا بهبود بخشند.

منبع:ایسنا

مهدی قاسمی 5 بهمن‌ماه در دومین جلسه شورای فرهنگی عمومی شهر دیباج دامغان با محوریت میراث‌فرهنگی، گردشگری و چالش‌های آن، اظهار کرد: ایجاد تعادل و توازن در توسعه پایدار گردشگری با توجه به توسعه زیرساخت‌ها و سرعت اطلاع‌رسانی در جهان امری بسیار مهم و ضروری است.

وی با اشاره به اینکه گردشگری به‌روزترین فعالیت اقتصادی و اجتماعی جهان است گفت: اکوتوریسم در مناطق مستعدی چون دیباج می‌تواند در اشتغال‌زایی و درآمدزایی موثر باشد.

رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان دامغان همگانی کردن حفاظت از میراث‌فرهنگی، شناسایی و احیاء صنایع‌دستی و حفظ منابع‌طبیعی موجود در محور چشمه علی-کلاته رودبار- دیباج را از عوامل موثر در توسعه فرهنگ و رشد گردشگری این منطقه دانست.

امام‌جمعه دیباج با اشاره به اینکه قابلیت‌ها و جاذبه‌های گردشگری طبیعی دیباج  به‌عنوان یکی از ثروت‌های خدادادی این شهر است، گفت: اکوتوریسم اولویت اول گردشگری دیباج  است.»

حجت‌الاسلام حسین قریب‌بلوک افزود: تسریع در صدور مجوز اقامتگاه‌های بوم‌گردی، خانه‌های مسافر، تفرجگاه‌ها و سفره‌خانه‌های سنتی باهدف تقویت زیرساخت‌های اقامتی در دیباج، یکی از مهم‌ترین عوامل جذب گردشگر داخلی و خارجی در این شهر است.

رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان دامغان نیز با اشاره به آئین‌ها و سنت‌های قدیم شهر دیباج گفت: پیشینه تاریخی دیباج از مهم‌ترین مسائلی است که در حوزه فرهنگ باید به آن توجه شود و از فراموشی این آداب و رسوم جلوگیری شود.

حسین امینیان افزود: باید با کمک و فعالیت فعالان فرهنگی، آداب ‌و رسوم دیباج را احیا کرده و به نسل جوان منتقل کنیم.

اجرای طرح همیار گردشگر با همکاری نمایندگی اداره آموزش‌ و پرورش دیباج از مصوبات اصلی این جلسه بود.

دیباج شهری زیبا و کوهستانی در ۵۵ کیلومتری شمال شهر دامغان است که در بهار و تابستان سرسبز، خنک و مطبوع و در پاییز و زمستان سرد و عمدتا پوشیده از برف است.

منبع:ایسنا

«اصغر نبیل» در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، هدف سند استراتژی ملی صادرات گردشگری را توسعه محصول اعلام و اظهار کرد: بخش‌های اولویت‌دار در توسعه گردشگری کشور در مفاد این سند ملی تدوین شده لذا باید برای اجرایی شدن آن‌ها، برنامه‌ریزی مناسبی انجام شود.

وی با تاکید بر این که یزد برای برخورداری از ظرفیت‌های این سند باید به مقصد گردشگری تبدیل شود، تصریح کرد: در رابطه با درآمدزایی از بخش‌های توریست به ویژه گردشگری سلامت و توریست جامعه‌محور، باید به ایجاد و توسعه زیرساخت‌ها توجه کرده و در محاسبات به حساب‌های اقماری و مشارکت در حساب‌های وابسته به خدمات تی.اس.ای توجه ویژه کرد.

این مسئول در ادامه یزد را دارای ظرفیت بالایی با توجه به مسئله جهانی شدن دانست و گفت: یزد از پتانسیل خوبی در زمینه درآمدزایی بخش گردشگری برخوردار است اما با گذشت 10 سال از تدوین سند ملی صادرات گردشگری، هنوز شرایط لازم در این خصوص مهیا نشده لذا در وهله اول باید مقدمات مشارکت مالی با اتحادیه اروپا به منظور توسعه محصول و بازار گردشگری را مدنظر قرار دهیم که این مهم نیز در سند توسعه پیش بینی شده است.

وی با بیان این که کمیسیون تجارت بین‌المللی به عنوان تجارت جهانی و صادرات گردشگری نیازمند است، گفت: باید در بحث ای.تی.سی با سازمان جهانی کمیسیون تجاری بین‎المللی قرارداد مشارکت منعقد کنیم و ذی‌نفعان دولتی یا بخش خصوصی در زمینه‌های مختلف گردشگری سلامت و فرهنگی و اکوتوریسم که خوشبختانه در تدوین این صادرات نیز لحاظ شده است، وارد مشارکت شویم.

نبیل جایگاه یزد در مثلث طلایی گردشگری ایران را متکی به عمده مزیت‌های فرهنگی و تاریخی دانست و گفت: خوشبختانه یزد در اکوتوریسم نیز از مزیت کویر و در زمینه سلامت از ظرفیت این نوع گردشگری برخوردار است و سایر مزیت‌ها و امکانات این قابلیت را به وجود آورده که با استفاده از امکانات خوب بتوانیم در سند توسعه گردشگری مشارکت داشته باشیم.

این مسئول افزود: در این باره نیاز به مشارکت در  منابع و مصارف بخش‌های مختلف صنعت گردشگری داریم و صرفاً نباید ورود گردشگر یا وجود گردشگر مورد نظر باشد بلکه در زمینه تولید اقلام و تجهیزات مورد نیاز و ایجاد زیرساخت‌ها نیز از ظرفیت داخلی و بخش خصوصی می‌توان استفاده کرد.

رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی یزد در پایان به مشکلات ناشی از تحریم‌ها در زمینه تجارت جهانی اشاره کرد و گفت: زمانی که مشکلاتی در زمینه جابجایی پول و تجارت جهانی وجود داشته باشد قطعا بر گردشگری کشور تاثیر منفی دارد و از آنجایی که ای تی سی در حوزه تجارت بین اللملی وجود دارد، لازم است با همه کشورهای دنیا در ارتباط باشیم چرا که در غیر این صورت در سند راهبری گردشگری تاثیر منفی خواهد داشت و با وجود مطرح شدن مشارکت مالی اتحادیه اروپا نمی‌توان از تاثیر منفی تحریم‌ها چشم پوشی کرد.

منبع:ایسنا