نوشته‌ها

آشنایی با آیین گلابگیری – کاشان

اردیبهشت و خرداد هر سال آیین و جشن گلابگیری در شهرهای قمصر و نیاسر کاشان برگزار می‌شود.

گلابگیری

همشهری آنلاین: آیین برداشت گل از باغ‌ها و گلابگیری در کاشان شهرتی جهانی دارد و همین شهرت باعث شده تا همه ساله گردشگران داخلی و خارجی زیادی در فصل چیدن گل‌ها و گلابگیری به این منطقه تاریخی واقع در استان اصفهان سفر می‌کنند.

«گل» در زبان فارسی فقط به گل سرخ و گل محمدی یا گل مخصوص گلابگیری اطلاق و «گلستان»  به مجموعه باغ‌های محل پرورش گل گلابگیری گفته می‌شد. اما در دوره‌های بعد گل مفهومی عام پیدا کرد و پیشوند انواع گل‌ها شد. در گذشته استان فارس مهم‌ترین تولیدکننده گل و گلاب در ایران بود. البته در آن دروران این کار در دیگر استان‌ها و شهرهای کشور نیز رواج داشت. اما در این میان کاشان و به‌ویژه قمصر و نیاسر شهرتی جهانی پیدا کردند.

اردیبهشت که از راه می‌رسد، کاشانی‌ها کم‌کم خود را برای بزرگ‌ترین رویداد سالانه‌ آماده می‌کنند. گلکاران در انتظار شکفتن گل‌ها و گلابگیران سورسات گلابگیری را فراهم می‌سازند تا جهان را با عطر محصول گلستانه سرمست کنند.

زمان گلابگیری در کاشان از اواسط اردیبهشت شروع می‌شود و تا  اواسط خردادماه (۱۵ اردیبهشت تا ۱۵ خردادماه) ادامه دارد. «لتان» هم نام دیگری ‌است که برخی از کاشانی‌ها به مراسم گلابگیری می‌گویند. اخیرا هم برخی از عنوان «عید گلابی» برای معرفی این آیین استفاده می‌کنند که تعبیری غلط و بی‌ربط با آیین گلابگیری در کاشان است. عید گلابی رسمی رایج مربوط به فرهنگ قدیم هند است.

وقت چیدن گل‌ها

چیدن گل، پیش‌درآمد برگزاری آیین گلابگیری در کاشان است. با شکفتن گل‌های محمدی، زن و مرد و بزرگ و کوچک صبح زود از خانه بیرون می‌زنند و مشغول چیدن گل می‌شوند در این روزها خیلی از مردم برای کمک به همسایه و فامیل در چیدن گل به یاری آنها می‌شتابند. البته چیدن گل فقط با یاری و همیاری آشنایان انجام نمی‌شود و برخی به عنوان کارگر گلچین در باغ‌های مردم به این کار می‌پردازند. در این روزها همه کسب و کارها در قمصر و نیاسر بوی گل و گلاب می‌دهند. چیدن گل هم برای خود نظم و برنامه دارد. باغداران بهترین زمان چیدن گل را قبل از طلوع آفتاب می‌دانند، زیرا معتقدند که چیدن گل‌ها بعد از طلوع آفتاب باعث می‌شود تا عطر گل چندان ماندگاری نداشته باشد.

رسم گلاب‌گیری

گلابگیری مهم‌ترین مرحله فعالیت گلکاران است. آنها بعد از چیدن گل‌ها، کار گلابیگری را شروع می‌کنند و آن دسته از باغدارانی که وسایل مخصوص گلابگیری ندارند، گل‌های خود را به کسانی که کارشان گلابگیری است می‌فروشند. با شروع گلابگیری، کم‌کم پای مسافران به قمصر و نیاسر کاشان باز می‌شود. در این روزهای سال، این منطقه شاهد ورود گردشگران داخلی و خارجی می‌شود.

در کاشان تعداد زیادی کارگاه گلابگیری صنعتی وجود دارد که بیشترین خرید گل و تولید گلاب را به خود اختصاص می‌دهند، اما گردشگران دوستدار  دیدن و تماشای گلابگیری به شیوه سنتی هستند.

شیوه سنتی گلابگیری

دیگ مسی، پارچ، قرابه، نی و شیشه از مهم‌ترین وسایل گلابگیری به شیوه سنتی هستند. در گلابگیری به روش سنتی هر یک کیلو گلبرگ را با یک لیتر آب در دیگی مسی می‌ریزند و دیگ را روی اجاق می‌گذارند. بخارهای متصاعد شده هم از لوله‌های استیل و آلومینیومی دیگ می‌گذرند و بعد از خنک شدن به وسیله آب سرد به گلاب تبدیل می‌شوند.

قمصر و نیاسر

قمصر در ۳۰ کیلومتری جنوب کاشان قرار دارد. هرچند که نام گلاب بیشتر با قمصر گره خورده ولی در سایر شهرهای کاشان مثل نیاسر و روستاهایی همچون ون، سده و وداقان نیز گلابگیری انجام می‌شود. به خصوص در وادقان و ون در ۵۰ کیلومتری شمال کاشان، جایی که باغ‌های زیادی دارد و گلاب غلیظی به دست می‌آید.

نیاسر که به کهن باغشهر ایران معروف است، در ۳۰ کیلومتری غربی کاشان واقع شده و جدا از مراسم تماشایی گلابگیری،  آبشار نیاسر، بنای چهارطاقی روی تپه‌های غرب نیاسر و  آتشکده نیاسر از جمله جاهای دیدنی‌اش هستند.

انواع گلاب

گلاب سنگین

گلاب سنگین یا گلاب ممتاز، نوعی گلاب درجه یک است که از تقطیر بین ۳۰ تا ۳۵ کیلوگرم گل محمدی به همراه ۸۰ لیتر آب به دست می‌آید.

گلاب سبک

در تهیه گلاب سبک، از حدود ۱۵ تا ۲۰ کیلوگرم گل محمدی استفاده می‌شود. به دلیل کاهش مقدار گل محمدی، گلاب سبک قیمت کمتری نسبت به گلاب ممتاز دارد.

گلاب دو آتشه

اگر بعد از یک بار انجام فرایند گلابگیری، مجدداً به گلاب به دست آمده گل محمدی اضافه شود و فرایند تقطیر دوباره روی آن تکرار شود، گلاب دوآتشه به دست می‌آید. غلظت گلاب دوآتشه بسیار بالاست و طعم تلخی دارد. از این نوع گلاب در مصارف خانگی استفاده نمی‌شود.

گلاب سه‌آتشه

اگر فرایند گلابگیری برای بار سوم انجام شود، گلاب سه‌آتشه به دست می‌آید که معمولاً به مقدار بسیار کم تولید شده و برای مصارف خاص از آن استفاده می‌شود.

گلاب پس‌آب

در صورتی که بعد از فرایند گلاب‌گیری، روی تفاله‌های گل محمدی آب بریزیم و عمل تقطیر را مجدداً انجام دهیم، گلاب رقیقی به نام پس آب تولید می‌شود که کیفیت پایین و عطر کمی دارد.

کاشان بزرگ‌ترین تولیدکننده گلاب و عصاره گل رز در دنیاست.

منبع:همشهری

رکود صنعت پایتخت گلابگیری ایران در سایه کرونا

شیوع ویروس کرونا موجب اختلال بیشتر فعالیت‌های اقتصادی و فرهنگی در نقاط مختلف کشور شده و مشکلات گوناگونی را ایجاد کرده که اثر این شرایط بر صنعت عرقیات گیاهی به ویژه در منطقه کاشان، پایتخت گلابگیری ایران دوچندان بوده است.

گلابگیری
به گزارش همشهری‌آنلاین به نقل از ایرنا، پیشینه فعالیت‌های مرتبط با پرورش گل، گلابگیری و تولید سایر عرقیات گیاهی که با کمترین سرمایه و نیاز آبی بهترین بازدهی را دارند، در منطقه کاشان، اصفهان دست‌کم به حدود هزار سال پیش باز می‌گردد و هر سال از اوایل اردیبهشت‌ تا نیمه خرداد گلستان‌های کاشان به گل محمدی مزین می‌شود.

سطح زیر کشت گل محمدی سال ۹۸ در این شهرستان ۲ هزار و ۴۵۰ هکتار بود که ۲۶۷ هکتار آن در بخش مرکزی قرار داشت و سطح زیر کشت در بخش‌های برزک، قمصر و نیاسر نیز به ترتیب یک‌هزار و ۲۶۳، ۵۶۸ و ۳۵۲ هکتار بود.

این گستره با فعالیت کارگاه‌های سنتی و صنعتی گلابگیری که محصولات‌شان به نوبه خود از مرغوب‌ترین‌ تولیدات ایران زمین به شمار می‌رود و به خوبی در بازارهای جهانی شناخته شده است، مکمل خوبی برای صنعت گردشگری بود که رونق اشتغال و اقتصاد منطقه را به همراه داشت.

گلابگیری کاشان به ویژه در ۲ دهه گذشته با احیای خانه‌های تاریخی و تقویت بوم‌گردی، بهار را به فصل گردشگری منطقه تبدیل و سالانه هزاران نفر مسافر داخلی و گردشگر خارجی را جذب می‌کرد که با ظهور کرونا همه فعالیت‌های مرتبط تحت تاثیر قرار گرفت؛ اگرچه بنابر اعلام مسئولان در زمان حاضر منطقه از نظر کنترل بیماری شرایط به نسبت مناسبی دارد.

ویروس کرونا (COVID-۱۹) که نخستین‌بار (آذر/دی ۲۰۱۹) در ووهان چین شناسایی شد و با سرایت به بیشتر نقاط دنیا سازمان بهداشت جهانی را برآن داشت تا وضعیت فوق‌العاده اعلام کند، تا کنون به ابتلای ۸۵ هزار و ۹۹۶ نفر و فوت ۵ هزار و ۳۹۱ نفر در کشور منجر شده است.

اوایل برخی بر این امید و باور بودند که کابوس شیوع گسترده این ویروس در نقاط مختلف جهان که از جمله به تعطیلی مکان‌های گردشگری نیز منجر شده، در نهایت در چنین روزهایی پایان یابد اما چنین نشد تا امسال بی‌رونقی مراسم گلابگیری کاشان هم به فهرست بلند بالای آسیب‌های ناشی از کوید ۱۹ اضافه شود.

پیش‌بینی برداشت حدود ۱۰ هزار تن گل محمدی

مدیر جهاد کشاورزی کاشان از پیش‌بینی برداشت افزون بر ۱۰ هزار تن گل محمدی از گلستان‌های این شهرستان در سال‌جاری خبر داد.

مجید کافی‌زاده گفت: آغاز برداشت گل محمدی از سطح ۲۷۸ هکتار از گلستان‌های گل محمدی بخش مرکزی کاشان انجام می‌شود که سطح زیر کشت گل محمدی در این شهرستان در زمان حاضر ۲ هزار و ۵۸۰ هکتار است.

وی افزود: متوسط عملکرد گل محمدی در هکتار افزون بر چهار تن بوده که با توجه به شرایط منطقه دشت کاشان، گل محمدی در این منطقه پیش‌رس است و پیش‌بینی می‌شود امسال بیش از یک‌هزار و ۱۰۰ تن گل از گلستان‌های دشت مرکزی برداشت شود.

مدیر جهاد کشاورزی کاشان با اشاره به افزایش ۵۰ هکتاری سطح زیر کشت گل محمدی در سال‌جاری بیان کرد: بیش از ۲ هزار و ۸۰۰ خانوار در گلستان‌های این شهرستان مشغول به کار هستند و هنگام برداشت گل افزون بر ۸۰ هزار نفر- روز اشتغال ایجاد می‌شود.

جشن گلچینی، شاید وقتی دیگر

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کاشان نیز گفت: با توجه به تعطیلی مکان‌های گردشگری در پی شیوع بیماری کوید ۱۹، آیین‌های گلچینی و گلابگیری نیز متاثر از پیامدهای این بیماری تعطیل شد و از رونق افتاد.

مهران سرمدیان افزود: بر اساس مصوبه ستاد ملی مبارزه با بیماری کرونا، برگزاری تمام جشن‌ها و برنامه‌های گردشگری در کشور و از جمله آیین‌های جشن گلچینی و گلابگیری نیز در کاشان ممنوع است.

وی بیان کرد: هر سال هزاران نفر گردشگر داخلی و خارجی در فصل بهار و به ویژه موسم گلابگیری از گلستان‌های گل محمدی در نقاط مختلف شهرستان کاشان دیدن می‌کردند که امسال شیوع بیماری کرونا، موجب از رونق افتادن صنعت گلابگیری و همچنین رکود کسب و کار دست‌اندرکاران در منطقه ‌شد.

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کاشان اظهار کرد: تدوین تقویم گردشگری منطقه، بهمن سال ۹۸ با حضور وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در تهران رونمایی شد، هدف از ارائه این تقویم، ارتقای ضریب اقامت گردشگران از یک و نیم روز به سه روز بود که با تاسف شیوع بیماری کرونا موجب محقق نشدن این اقدام فرهنگی در منطقه شد.

وی تصریح کرد: میزان زیان وارد شده به صنعت گردشگری این منطقه در زمان حاضر میسر نیست.

رونق گلابگیری در گرو گردشگری

یک گلکار با اشاره به شیوع ویروس کرونا گفت: این بیماری موجب جلوگیری از ورود گردشگران و رونق کسادی گلکاران در شهرستان کاشان شده است.

حسین اربابی بیان کرد: همه ساله در فروردین و زمانی که هوا رو به گرم شدن می‌رود، گل‌های محمدی پیش‌رس هزاران گردشگر را در دامن گلستان‌های منطقه برای تماشا به سمت خود می کشاند اما امسال به علت شیوع این ویروس از ورود گردشگر خبری نیست و بازار فروش گل و گلاب کساد است.

وی با تاکید بر اینکه برای از بین نرفتن عطر و پژمرده نشدن باید گل‌های محمدی پیش از طلوع آفتاب و گرم شدن هوا چیده شوند، افزود: امسال به علت جلوگیری از به کار گرفتن کارگران غیربومی، گلکاران برای چیدن گل‌ها با مشکل روبه‌رو هستند.

این کشاورز کاشانی وجود دلالان را از دیگر مشکلات گلکاران منطقه برشمرد و اضافه کرد: نبود نظارت کافی بر تولید و فروش این محصول موجب شده است تا دلالان جولان بدهند و گل را با نرخ ارزان از گلکار خریداری کنند.

وی تصریح کرد: این مشکل موجب شده است که برخی واحدهای گلابگیری نیز گل را با کمترین قیمت از گلکاران خریداری کنند و هر وقت دل‌شان خواست مبلغ را پرداخت کنند که در برخی مواقع شاید تا یک‌سال هم به درازا بیانجامد.

یک گلکار دیگر کاشانی نیز افزایش قیمت کود و سم را از جمله مسایل عنوان کرد و گفت: در برخی نقاط این شهرستان کمبود آب نیز بر این مشکلات افزوده است.

محمد ویدوجایی افزود: گلستان‌های گل محمدی سالانه باید دست‌کم پنج بار آبیاری شوند، در حالی که در برخی روستاها مشکل کم‌آبی وجود دارد.

وی در ادامه به تاثیر بیماری کرونا بر کسادی بازار فروش گل محمدی در منطقه کاشان اشاره و تصریح کرد: در زمان حاضر به علت نبود گردشگر این محصول از بازار خوب و مناسبی برخوردار نیست.

صنعت گلابگیری نیازمند حمایت ویژه

رئیس اتحادیه گلابگیران کارگاه‌های سنتی و نیمه صنعتی شهرستان کاشان گفت: این مهم موجب شده است تا گلاب‌های تولید شده به فروش نرود و گلکاران و گلابگیران دچار زیان شوند.

سید رضا نوابی افزود: برای جلوگیری از زیان بیشتر، بازار گردشگری باید در کاشان حفظ شود تا محصولات تولیدی به فروش برود.

وی اظهار کرد: بیشتر محصول کشاورزان مناطق نیاسر، برزک و قمصر گل و گلاب است که بازار فروش این محصول نوروز و فصل بهار رونق دارد.

رئیس اتحادیه گلابگیران کارگاه‌های سنتی و نیمه‌صنعتی کاشان اضافه کرد: گلاب بیشتر در محصولات شیرینی، بستنی، گز و سوهان مصرف می‌شود که امسال با توجه به اینکه در عید نوروز سوهان فروشی‌ها، قنادی‌ها و بستنی فروشی‌ها به علت جلوگیری از شیوع ویروس کرونا تعطیل بودند، خسارت‌های فراوانی به گلکاران و گلابگیران وارد شده است.

وی بیان کرد: بازار روزانه فروش گلاب در ماه رمضان مورد اهمیت بوده چون در این ماه مبارک بیش از سایر زمان‌ها گلاب مصرف می‌شود که با توجه به شیوع این بیماری کرونا، ۲ ماه پیش از ماه مبارک رمضان تولیدکنندگان با توجه به مسدود شدن راه‌ها نتوانستند گلاب‌های خود را در فروشگاه‌ها توزیع کنند.

نوابی تصریح کرد: همچنین تامین لوازم و محصولات بسته‌بندی گلاب مانند پت، کارتن و شیشه به علت بستن بودن جاده‌ها را از دیگر مشکلات گلابگیران شهرستان است. در زمان حاضر انبارهای گلابگیران مملو از گلاب‌های تولید شده است و از سوی دیگر گل گلکاران نیز به دست آمده اما امیدی به فروش آن ندارند.

وی یادآور شد: قیمت هر کیلوگرم گل به نسبت سال گذشته ۵۰ درصد ارزان‌تر شده است، قیمت هر کیلوگرم گل پیش‌رس برای گردشگران پارسال ۱۶۰ هزار ریال بود که این رقم در زمان حاضر با مدت در نوش‌آباد از کشاورزان ۸۰ هزار ریال خریداری می‌شود و دلال نیز آن را به گلابگیران با قیمت ۱۰۰ هزار ریال می‌فروشد.

رئیس اتحادیه گلابگیران کارگاه‌های سنتی و نیمه صنعتی کاشان ادامه داد: این درحالی است که در سال‌جاری قیمت نهاده‌های کشاورزی از جمله کود، سم، آبیاری و دستمزد کارگر افزایش داشت.

وی گفت: هم اکنون یک‌هزار کارگاه سنتی گلابگیری در شهرستان کاشان فعال است که در هر کارگاه به طور میانگین ۴ نفر مستقیم و نزدیک به ۷۰ هزار شامل گلکار، حمل و نقل، صنایع ظروف‌سازی، بسته‌بندی به طور غیرمسقیم از این محل امرار معاش می‌کنند و می‌توان این صنعت را از نظر اشتغال‌زایی به عنوان یکی از صنایع نخست منطقه نام برد.

نوابی میزان خسارت به کارگاه‌های گلابگیری سنتی در شهرستان کاشان را بین ۲ هزار تا ۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال برآورد و پیشنهاد کرد، دولت در کنار پرداخت وام‌های بلاعوض یا کم‌بهره به گلکاران و گلابگیران، بخشی از مالیات و بیمه آنها را نیز ببخشد یا تقسیط کند تا این صنعت بتواند بار دیگر رونق بگیرد.

وی افزود: فصل برداشت گل در این منطقه نیز اهمیت دارد، اگر در زمان حاضر چنین تسهیلاتی در اختیار گلابیگران قرار داده نشود، گل در گلستان‌ها از بین می‌رود.

رئیس اتحادیه گلابگیران کارگاه‌های سنتی و نیمه‌صنعتی کاشان اظهار کرد: همچنین به‌کارگیری کارگران غیربومی و اتباع خارجی ممنوع است و در زمان حاضر گلکاران منطقه با مشکل کمبود کارگر برای چیدن گل‌ها روبه‌رو هستند.

به گفته وی، گلکاران امسال باید برای چیدن هر کیلوگرم گل محمدی ۵۰ هزار ریال پرداخت کنند، در حالی که این رقم سال گذشته بین ۳۰ تا ۴۰ هزار ریال متغیر بود.

یک هزار کارگاه سنتی، ۷۶ کارگاه نیمه صنعتی و ۳۶ کارخانه صنعتی گلاب، عرقیات گیاهی، اسانس و عطر گل محمدی در زمان حاضر در شهرستان کاشان فعال هستند.

سال ۹۸ این واحدها زمینه اشتغال ۱۰ هزار نفر را فراهم آورده بودند که این آمار در فصل کاشت، داشت و برداشت تا ۲۲ هزار نفر افزایش یافت.

منبع:همشهری