تخت جمشید یکی از شناخته‌‌شده‌ترین و پرافتخارترین آثار باستانی ایران است که همه به چنین اثر باشکوه و زیبایی به عنوان مظهر فرهنگ ایرانیان در عصر هخامنشیان می‎‌بالند. هرساله گردشگران داخلی و خارجی بسیاری، از این مجموعه که در سال ۱۹۷۹ در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید، بازدید می‌کنند. اگر هنوز تخت جمشید را از نزدیک ندیده‌اید، یا دوست دارید بیشتر درباره آن بدانید، با من در نابرو همراه باشید.

تاریخچه تخت جمشید یا پارسه

تخت جمشید که با نام پارسه، پرسه‌پولیس و پرسپولیس هم شناخته می‌شود، آیینه‌ای از تاریخ و فرهنگ کهن ایران زمین به شمار می‌رود که به دستور داریوش بزرگ در سال ۵۱۸ ق.م و با حدود ۱۲۵۰۰۰ مترمربع وسعت، به‌عنوان یکی از شاهکارهای معماری زمان خود در سطح جهان ساخته شد. علاوه‌بر آن یکی از جاهای دیدنی شیراز به شمار می‌رود. تخت جمشید درواقع اوج ظرافت و خلاقیت هنرمندان ایرانی در به‌کارگیری فرهنگ مردمان مختلفی چون مصری‌ها، بابلیان، یونانی‌ها، مادها و ارمنی‌هاست که تحت‌سلطه و فرمان هخامنشیان بوده‌اند. هدف داریوش از ساخت این بنا آن بود که پایتختی در امپراطوری خود احداث کند که نظیر نداشته باشد و برای این کار، جلگه وسیع مرودشت با پیشینه تاریخی کهن را انتخاب کرد.
علت نام‌گذاری تخت جمشید به «پارسه»، قوم پارس بوده‌اند که هخامنشیان رهبری آنان را بر عهده داشتند. آنان به اقامتگاه خود پارس می‌گفتند، جایی که یونانیان آن را پرسیس (persis) می‌نامیدند و امروزه آن را فارس خطاب می‌کنیم. در سنگ‌نوشته‌ای که از خشایارشا بر جرز درگاه‌ ورودی دروازه ملل باقی‌ مانده و همین‌طور طبق برخی لوحه‌های عیلامی، نام اصلی تخت جمشید باعنوان «شهر پارسه» یاد شده است. گفته می‌شود در زمان ساسانیان هم این بنا را صد ستون و در دوره اسلامی آن را «چهل ستون»، «چهل منار» و «تخت حضرت سلیمان» می‌نامیده‌اند؛ اما بعدها به‌دلیل آن که مردم اطلاعی از سازنده این مجموعه نداشتند، آن را به جمشید، پادشاه باستانی نسبت داده و نام «تخت جمشید» را بر آن نهادند.

در زمان هخامنشیان، برای هر فصلی اقامتگاهی وجود داشت. اقامتگاه تابستانی در هگمتانه (همدان امروزی)، اقامتگاه زمستانی در شوش (پایتخت عیلام) و تخت جمشید هم به‌عنوان اقامتگاه بهاری برای برگزاری مراسم جشن‌های ملی ایرانیان (نوروز) بود. پس از داریوش بزرگ، پسرش خشیارشاه و همین‌طور نوه‌اش اردشیر یکم، بناهای باشکوهی به این مجموعه هنری افزودند. در کل، ساخت کاخ‌های تخت جمشید حدود ۱۸۰ سال به طول انجامید، ۲۰۰ سال مورد استفاده قرار گرفت و پس از نابودی به دست اسکندر مقدونی، ویرانه و متروک شد.

علت سوزاندن تخت جمشید توسط اسکندر مقدونی

روایات مختلفی درباره به آتش کشیدن تخت جمشید وجود دارد. بعضی بر این باور هستند که اسکندر مقدونی به قصد انتقام‌جویی شکست قبلی یونان و تحقیر ایرانیان، اقدام به این کار کرد. برخی دیگر می‌گویند معشوقه اسکندر در حالت مستی در بزمی که به مناسبت پیروزی یونانیان در تخت جمشید برگزار شده بود، به اشتباه پرده‌ای را به آتش می‌کشد که سبب ویرانی این یادگار کهن می‌شود.
بخش‌های مختلف مجموعه تخت جمشید

برای بازدید از همه بخش‌های مجموعه تخت جمشید به بیش از یک تا دو ساعت زمان نیاز خواهید داشت. در ادامه، اطلاعات هر بخش به تفکیک در اختیار شما گذاشته می‌شود.
پلکان ورودی

در قسمت ورودی تخت جمشید، پلکان دو طرفه‌ای وجود دارد که زمان خشیارشا در ضلع غربی این بنا ساخته شده است. هر طرف این پلکان ۱۱۱ پله دارد که به‌دلیل قرینه بودن، از شاهکارهای بزرگ معماری قدیم به‌شمار می‌روند. پس از ۶۳ پله، به یک پاگرد می‌رسیم و پس از آن ۴۸ پله دیگر در جهت مخالف ادامه پیدا می‌کنند. هر پله ۶٫۹۰ متر طول، ۳۸ سانتی‌متر عرض و ۱۰ سانتی‌متر پاخیز دارد. دور تا دور پله‌ها هم به نحو شگفت‌انگیزی با جان‌پناهی از کنگره‌های چهار پله‌ای تزیین شده است.
دروازه ملل

پس از گذر از پلکان ورودی، به دروازه باشکوه ملل یا دروازه خشایارشا می‌رسید که به‌دلیل ظاهر خاص خود، شهرت جهانی دارد. هر ضلع از این تالار مربعی، ۲۴٫۷۵ متر طول دارد و مساحت آن ۶۱۲٫۵ مترمربع است. درگذشته وسط این تالار چهار ستون وجود داشت که هم‌اکنون سه ستون آن باقی است. ارتفاع هر ستون، بیش از ۱۶٫۵ متر و ارتفاع هر کدام از درگاه‌های شرقی و غربی ۱۰ متر و عرض آن ۳٫۸۲ متر است.

در درگاه غربی، دو گاو بسیار بزرگ و بر دروازه شرقی، دو گاو عظیم‌الجثه بالدار با سر انسان به چشم‌ می‌خورند. این موجودات، نشانگر افسانه‌های متاثر از آشوریان است و عظمت امپراطوری هخامنشی را نشان می‌دهد. اگر به چهره این گاوها دقت کنید، متوجه ریش‌های بلند و مستطیل‌ شکلی می‌شوید که با غنچه نیلوفر آبی و گل‌های دوازده‌پر تزیین شده‌اند. بالای این درگاه‌ها هم کتیبه‌ای به زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی حکاکی شده که ترجمه آن به این قرار است: «خدای بزرگ اهورامزدا است، که این زمین را آفرید، که آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که خوشبختی مردمان را آفرید، که خشایارشا را شاه کرد، یکی را شاه بسیاری، یکی را سرور بسیاری، من (هستم) خشایارشا، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورهایی که مردم گوناگون دارند، شاه این جهان فراخ و دور، پس داریوش شاه، (از تخمه) هخامنشیان…»

کاخ آپادانا

یکی از زیباترین کاخ‌های مجموعه تخت جمشید، کاخ آپادانا است که ستون‌ها و پلکان شگفت و بی‌نظیر آن هنوز پابرجا هستند. ساخت کاخ آپادانا زمان داریوش بزرگ آغاز شد و پس از ۳۰ سال و در دوره فرمانروایی خشایارشا به پایان رسید. این بنا درگذشته یک تالار مرکزی، سه ایوان در شمال، غرب و شرق، چهار برج در چهارگوشه بیرونی تالار و چند اتاق نگهبانی داشت. تالار مرکزی بیش از ۳۶۰۰ مترمربع وسعت داشته و در هر ضلع آن ۶ ردیف ستون و در مجموع ۳۶ ستون قرار می‌گرفت. ۱۲ ستون نیز در هریک از سه ایوان وجود داشت. متاسفانه از مجموع ۷۲ ستون این کاخ، تنها ۱۴ ستون باقی است.

کاخ G

در قسمت غربی کاخ G که آثار چندانی از آن باقی نیست، بقایایی از یک بنای بلند قرار دارد که روی سنگ خارای کوه ساخته شده است. روی دیوار جنوبی این بنا، می‌توان تصاویری از سربازان و خدمه حامل ظروف و خوراکی‌ها دید که به جنوب حیاط کاخ داریوش برده شده‌اند. پلکان دو طرفه قسمت جنوب شرقی این کاخ هم به حیاط شرقی کاخ هدیش راه پیدا می‌کرد.
کاخ اختصاصی داریوش

کاخ تچر یا کاخ اختصاصی داریوش، در جنوب‌غربی کاخ آپادانا قرار گرفته و از نخستین بناهای مجموعه تخت جمشید است. واژه تچر یا «طَرَز» در زبان پارسی باستان به معنای منزل زمستانی بود، هرچند مدرکی برای اثبات این که این کاخ محل اقامت زمستانی داریوش بود، در دسترس نیست. این کاخ حدود ۳۰ متر عرض و ۴۰ متر طول دارد. تالار مرکزی آن هم که به تالار آیینه شهرت دارد، دارای ۱۲ ستون در سه ردیف چهارتایی است. گفته می‌شود قسمت جنوبی کاخ تچر زمان خشایارشا به اتمام می‌رسد. البته پلکان و نگاره‌های غرب آن متعلق به دوره اردشیر سوم است. بر درگاه‌های کاخ اختصاصی داریوش، می‌توان تصاویری از سربازان، داریوش با خدمه و همچنین نبرد شاه و شیر دید. تزییناتی از تاج، دستبند و… با فلزات گران‌بها در حجاری‌های این کاخ به کار رفته بود که توسط اسکندر مقدونی و همراهانش به یغما برده می‌شود.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *