کولوسئوم با چیزهای زیادی برای دیدن و یادگیری، دستاورد خیرهکنندهای است که از زمانیکه درهای خود را باز کرده، به عنوان نماد امپراتوری روم باقی مانده است. حال در اینجا واقعیتهای شگفتآوری در مورد این آثار باستانی جذاب عنوان میکنیم که شاید کمتر کسی در مورد آنها اطلاعاتی داشته باشد.
در امتداد پلهها افراد به ترتیب کلاس و تابعیت مرتب شده بودند. زنان و افراد غیرشهروند روی ملافههای چوبی کنار هم مینشستند، در حالی که بردهها در تراسی که اکنون از بین رفته است، در بالای تابلوها میایستادند. برای نظم بخشیدن به امور، قسمت بیرونی کولوسئوم دارای شمارههایی است که بالای ورودیها حک شده، بنابراین مردم میدانستند کجا باید بروند تا صندلی خود را پیدا کنند.
این منطقه در پشتصحنه نیز شامل ایستگاههای کمکهای اولیه برای مداوای مجروحان بود. تورهای ویژهای که اکنون برای عموم آزاد است، طعم این بخش زیرزمینی باورنکردنی کولوسئوم را به بازدیدکنندگان میدهد.
گذشته از صحنه تمرین، باستانشناسان همچنین یک ردیف از چهارده سلول را که میتوانستند اتاق خوابگاه گلادیاتورها باشند، حفاری کردند.
بحرانهای غیرقابلپیشبینی مانند ویروس کرونا در هر سده شاید یکبار رخ بدهند که در پی آنها نظام زیستمحیطی و الگوواره زندگی انسان و گاهی تمام موجودات را دستخوش تغییر قرار داده و تفکرهای فرهنگی و اجتماعی و پارادایمهای جدیدی را برای ادامه زندگی رقم میزنند که این الگوها و راهکارهای ایجادشده برای تداوم زیست بشر در دوران پس از کرونا لزوماً ماندگار شده و تداوم مییابند.
در دوران کرونا پارادایمهای کسبوکار و اشتغال تغییرات بسیاری داشته و اکثر آنها به دنیای دیجیتال و الکترونیک سازی روی آوردهاند.
پاندمی کرونا بهعنوان یک بحران جهانی، تغییرات بسیاری در کسبوکارها بهخصوص کسبوکارهای کوچک و خانگی و صنایع کوچک ایجاد نمود و برخی از این مشاغل را نیز به تعطیلی کشاند.
در کنار این مشکلات، پاندمی کرونا مزایایی نیز داشته است. یکی از این مزایا استفاده از دنیای دیجیتال و ورود برخی از کسبوکارها بیش از پیش به این شبکه عظیم جهانی بوده و مشاغل جدیدی را ایجاد کرده است.
استفاده از تکنولوژیهای روز دنیا و پیشرفتهای فناوری برای صنایع کوچک مقیاس و مشاغل خانگی راهکاری مناسب برای برونرفت از این بحرانها و گستردگی ارتباطات است اما کمبود زیرساختهای مرتبط ازجمله: عدم آموزشهای دیجیتال مارکتینگ، ضعیف بودن اینترنت و گرانی لوازم جانبی آن، عدم آگاهی جامعه بومی از مزایای کسبوکارهای الکترونیک و … در شهرستانها و خصوصاً روستاهای ایران باعث ورود کمتر افراد به این حوزه شده است علاوه بر این موارد وجود تحریمها و مشکل فیلترینگ نیز مشکلاتی را برای کاربران شبکههای اجتماعی و کسبوکارهای اینترنتی ایجاد کرده است.
این در حالی است که؛ ورود اینترنت به حوزه کسبوکار و در پی آن ورود مشاغل به دنیای تجارت جهانی انقلابی عظیم در بنیادهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جوامع به وجود میآورد و زندگی مردم را دگرگون خواهد کرد. بدون تردید استفاده خردمندانه و برنامهریزیشده از فناوری و دنیای دیجیتال و اعمال سیاستهای اقتصادمبنا میتواند باعث ارتقاء جایگاه کشورمان در بازارها و اقتصاد جهانی شود چراکه ایران عزیزمان مملو از فرهنگهای اصیل و متنوع، هنرهای زیبا و منحصربهفرد و نیروهای انسانی توانمند بوده که توجه و تمرکز هر بینندهای را به سمت خود جلب میکند.
با شیوع ویروس کرونا در جهان و بهتبع آن در ایران خسارتهای زیادی به بازار صنایعدستی وارد شده است. اکثر هنرمندان صنایعدستی محصولات خود را بهصورت سنتی به بازار عرضه کرده و از حضور گردشگران داخلی و خارجی بهره میبرند که با وجود این وضعیت بحرانی و تعطیلی اغلب بازارها و مجموعههای گردشگری اقتصاد گردشگری نیز روبه رکود گذاشته است. نبود زیرساختها، امکانات و آموزش لازم جهت جهانیسازی و ورود به دنیای مجازی در این دوران بیش از پیش احساس میشود.
این در حالی است که اغلب کشورها بیشترین بهره را از دنیای مجازی برای تبلیغات و برندسازی و ورود به دهکدهٔ جهانی در دو بخش گردشگری و صنایعدستی، در حال حاضر و حتی پیش از پدیدار شدن ویروس کرونا، بردهاند.
علاوه بر صنایعدستیای که همچنان در حال تولید و عرضه است، بخشی از صنایعدستی که در حال فراموشی و کمرنگ شدن است، نیز میتواند از طریق امکانات دنیای مجازی احیاء شده و وارد مدار تولید و آموزش شود. بهعنوان مثال هنر حصیربافی در منطقه آزاد اروند در حال فراموشی بوده و بانوانی که دارای این دانش هستند یا از این دنیا رفتهاند یا پیر شده و دیگر توانایی کار و آموزش ندارند، لذا این هنر بومی و اصیل نیازمند احیاست.
صنایعدستی ایران رتبه سوم جهان را در تنوع محصولات و تولیدات و جایگاه سی و نهم را در صادرات داشته که این امر میتواند در صورت استفاده از تکنولوژی روز دنیا درزمینهٔ بازاریابی دیجیتال مارکتینگ و ورود هنرمندان صنایعدستی به عرصهٔ مجازی جهانی در توسعهٔ اقتصادی بخش صنایعدستی بسیار تأثیرگذار باشد.
فضای مجازی و استفاده از شبکههای اجتماعی یکی از ارکان اصلی و تعیینکننده در بهرهگیری کشورها از توان اقتصادی خصوصاً در حوزهٔ کسبوکارهای کوچک و خانگی است. با توجه به اینکه در چند سال اخیر بخش زیادی از نیازهای مردم جهان با کمک اینترنت و دنیای مجازی فراهم میشود و در شرایط کنونی بهترین و امنترین مسیر دسترسی به محصولات و مایحتاج روزانه استفاده از فروشگاههای اینترنتی است، ورود هرچه بیشتر صنایعدستی به این چرخه کمک شایانی هم به تولیدکنندگان و هم به خریداران خواهد کرد. همچنین تجارت الکترونیک برای تمامی صنعتگران کشورهای درحالتوسعه روزنهای جهت ورود به بازارهای داخلی و خارجی است. وجود ویژگیهایی از قبیل کاهش و تغییر در هزینهها، صرفهجویی در زمان و نیز حذف بعد مسافت در بازارهای مجازی باعث افزایش میزان تقاضا از سوی کاربران شده که این عامل بیشک در افزایش میزان تولید و ایجاد انگیزه در هنرمندان تأثیرگذار خواهد بود و میتوان از این فرصت برای ایجاد تحول اقتصادی درزمینهٔ توسعهٔ صنایعدستی بهره جست.
امروز فارغ از مسئله کرونا اکثر کسبوکارها به سمت دیجیتالی شدن پیش میروند تا بتوانند خود را به متدهای روز دنیا نزدیک کنند. این سیستم دو مزیت بارز و مهم برای صاحبان مشاغل دارد؛ اول اینکه میتوانند از مزایا و امکانات بازارهای جهانی بهره ببرند و دوم اینکه با حضور مداوم در اینترنت و ارتباط با دهکده جهانی اطلاعات مفید و جدید در حوزهٔ کاری خود و سایر مشاغل مرتبط با حرفهٔ خود کسب کنند.
کشور ما درزمینهٔ تجارت الکترونیک چه در بازارهای داخلی و چه در بازارهای خارجی ضعیف بوده و سهم ناچیزی دارد. یکی از مشاغلی که میتواند با ورود به دنیای دیجیتال و بازارهای جهانی با موفقیت چشمگیری روبرو شود، صنایعدستی بسیار متنوع و زیبای هنرمندان ایرانزمین است. صنایعدستی ارزآوری بالایی داشته که همواره از گذشته تابهحال در دنیای غیرمجازی باعث صادرات نامریی درکنار صنعت گردشگری شده است. اما چون لازمهٔ حضور در بازارهای جهانی وجود زیرساختهای مخصوص و ویژهای بوده و هنرمندان یا صاحبان مشاغل باید با بازاریابی اینترنتی آشنایی کامل داشته باشند، لذا بهتنهایی قادر به موفقیت در این زمینه نخواهند بود و برای پیشرفت و سود بیشتر نیازمند کمک دولت و مسئولین ارگانهای مربوطه هستند.
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی که متولی اصلی حرفه صنایعدستی است لازم است زمینههای ورود هنرمندان به بازارهای دیجیتالی و بهرهمندی از تجارت الکترونیک از طریق ایجاد درگاههای صادرات ایمن را بههمراه سایر دستگاههای اجرایی تأثیرگذار ایجاد کند.
یکی از روشهای پویایی صنایعدستی در هر زمانی رویدادمداری است. برگزاری نمایشگاههای آنلاین در مناسبتهای مختلف خصوصاً نمایشگاههایی که بر پایهٔ رویدادهای فرهنگی مناطق هستند کمک شایانی برای معرفی هنرهای بومی و همچنین سنتهای در حال فراموشی است.
برپایی نمایشگاههای مجازی با تبلیغات گستردهٔ ملی و بینالمللی میتواند کمک شایانی جهت معرفی هنر بینظیر هنرمندان صنایعدستی ایران به سایر نقاط جهان، نماید. با توجه به زیباییهای نهفته در هنر ایرانی در اقصی نقاط جهان افرادی علاقهمند وجود دارد که امکان سفر به ایران را نداشته و در حال حاضر آن دسته نیز که همیشه به ایران سفر کردهاند، اکنون بهدلیل همهگیری ویروس کرونا، این امکان را از دست دادهاند، اما بیشک تمایل خرید صنایعدستی ایرانی را که همیشه زبانزد محافل ملی و بینالمللی بوده را داشته و منتظر چنین فرصتی هستند و در صورت تبلیغات گسترده و مطلع شدن از این نمایشگاهها، قطعاً خرید قابلتوجهی خواهند داشت. لکن در این راستا باید روش ارسال و پست ایمن و با کمترین زمان را برای نمایشگاههای فوق فراهم نمود تا رضایت و اعتماد مشتری ماندگار شده و تضمینی برای تداوم خرید او در آینده باشد.
تزریق فناوری و ورود شرکتهای دانشبنیان به توزیع و عرضه صنایعدستی امری ضروری بوده که جای خالی آنها در این صنعت در منطقه آزاد اروند (شهرستانهای آبادان و خرمشهر) احساس میشود.
امید است که مسئولین امر زمینههای رشد و تعالی صنایعدستی را در دنیای مجازی فراهم نموده و باعث دلگرمی و تقویت روحیه هنرمندان این عرصه برای ادامه فعالیت شوند. چراکه صنایعدستی جزو صنایع خلاق محسوب شده و یکی از محورهای رشد و توسعه جوامع و ایجاد اشتغال پایدار است. علاوه بر این مهم، صنایعدستی هنرهایی را شامل میشود که نسل به نسل از گذشتگان به ما رسیده و بخش عظیمی از فرهنگ و سنتهای ما در آن نهفته است، لذا ضروری است که در برنامهریزیها و سیاستگذاریهای خرد و کلان هر منطقه و گنجانده شده و بدان پرداخته شود.
در دنیای خشن امروز که نشانه استیلای تکنیک بر روح انسان است، صنایعدستی یعنی دمیدن روح لطافت به این زندگی خشن و انسان تا هست لطافت را میخواهد و صنایعدستی این نیاز مبرم انسان را برآورده میکند.
صنایعدستی به عنوان تجلیگاه روح ملتها و آیین و فرهنگ هر منطقه، نشانگر میزان نزدیکی آن قوم به سرچشمه زیباییهای هستی است که شکوه و ظرافت صنایعدستی هنرمندان کشورمان، آیینه تمام نمای زیبایی خالقی که عاشق زیباییست.
حضرت سعدی چه خوش گفته است که «هنرمند اگر از دولت بیفتد غم نباشد که هنر در نفس خود دولت است، هنرمند هر کجا که رود قدر بیند و در صدر نشیند و بیهنر لقمه چیند و سختی بیند.»
استان ما، اردبیل کهن، این دیار نامدار، در طول تاریخ پربار خود که مایه اتحاد و یکپارچگی کنونی کشور است؛ خواستگاه هنرمندانی بوده که با آثار صُنعشان، سبب نمایش فرهنگ و تفکر زیبای مردمانشان به جهانیان شدهاند.
امروز که نزدیک به ۷۰ رشته صنایعدستی در استان اردبیل، توسط هنرمندان گرانمایه در حال تولید و عرضه است، مفتخریم که اعلام کنیم، در ماههای آتی شاهد افتتاح پربارترین و جامعترین نمایشگاه دائمی صنایعدستی در محل مجموعه جهانی بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی خواهیم بود.
هنرمندان صنایعدستی، سرمایه مهم استان به عنوان سفیران فرهنگی و هنری این مرز و بوم هستند که آثارشان در اقصی نقاط جهان باعظمت تمام جلوهگری کرده و نشان سطح والای فرهنگی مردم نجیب ماست.
استان اردبیل از شمال تا جنوبش، با دارای بودن اقوام و آیینهای مختلف دارای صنایع متنوع دستی است که اخذ نشان جغرافیایی بینالمللی ورنی مغان و اخذ نشان ملی عنبران، شهر گلیم نشان از غنای هنرمندان این منطقه است.
ما به منظور ایجاد فضایی مناسب درشان صنعتگران و هنرمندان صنایعدستی، فعالیت عمرانی نخستین شهرک تخصصی صنایعدستی را در کشور آغاز کردیم تا کانونی متمرکز برای ارایه هنر این افراد و ارجنهادن به زحماتشان ایجاد شود که عرضه محصولات در فضایی با معماری فاخر انجام گیرد.
به طور قطع در سالجاری، در راستای تحقق شعار سال که از جانب رهبر فرزانه انقلاب با عنوان «تولید؛ پشتیبانیها و مانعزاداییها» مزین شده، قدمهایی استوار و سریع در حوزه صنایع فاخر دستی در اردبیل برداشته میشود که این مهم جز با زحمات و همراهی هنرمندان میسر نخواهد شد.
«غیر از هنر که تاج سر آفرینش است
دوران هیچ منزلتی جاودانه نیست»
بدون شک یکی از افتخارات هر ملت و کشوری، صنایع بومی و دستی آن است، هنرهای سنتی مجموعه هنرهای اصیل، بومی و مردمی هر کشور است که ریشههای عمیق و استوار در اعتقادات، آداب، رسوم، سنن و در مجموع فرهنگ معنوی جامعه دارد و نمایشگر فرهنگ و تمدن اقوام بوده است. میراثهای فرهنگی و هنری که در طول قرون به آیندگان منتقل میشود دارای ارزش معنوی زیاد بوده و بر پشتوانههای فرهنگیهنری گذشتگان بنا شده است.
اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی به عنوان متولی اصلی صیانت، احیا و ترویج هنرهای دستی و سنتی همواره با مشارکت هنرمندان در تلاش بوده تا روح هنر در استان حتی با شرایط دشوار غیرقابلپیشبینی، همواره جاری باشد، با وجود شرایط فعلی کشور به دنبال شیوع کرونا و آسیبهای اقتصادی وارده به بسیاری از فعالیتهای اقتصادی، فعالیت واحدهای تولیدی صنایعدستی استان به دشواری اما با عزم و اداره همیشگی هنرمندان در حال تداوم بود، بهطوریکه تا پایان سال ۹۹ شاهد صدور و تمدید ۱۸۷۹ پروانه تولید انفرادی و کارگاهی و همچنین صدور ۴۰۰ کارت شناسایی از سوی معاونت صنایعدستی استان در راستای فراهمسازی بستری مناسب برای فعالیت هنرمندان بودیم.
آموزش رایگان صنایعدستی و هنرهای سنتی در استان طی سال گذشته نیز با استقبال قابلتوجه هنرجویان در سطح تمامی شهرستانها و روستاهای استان قرار گرفت بطوریکه تا پایان سال ۹۹، ۲۸۰۰ هنرجو حوزه صنایعدستی در سطح استان تحت آموزش رایگان حضوری و غیرحضوری مراکز خصوصی مورد قرارداد با معاونت صنایعدستی قرار گرفتهاند؛ همچنین در راستای ارتقای سطح دانش هنرمندان صنایعدستی تعداد ۳۳۰ نفر از شاغلان در این حوزه در دورههای دانشافزایی شرکت کردند.
برابر برنامهریزی و پیگیریهای انجامشده در راستای حمایت از فعالان صنایعدستی، هنرمندان با ثبتنام در سامانه جامع خسارتهای ناشی از کرونای وزارت مربوطه و سامانه کارا تاکنون تسهیلاتی قریب به ۴میلیارد تومان دریافت کردهاند، همچنین برای افراد پشتیبان مشاغل خانگی و مستقل تسهیلاتی بالغبر ۹میلیارد ریال پرداخت شده است.
از مهمترین اقداماتی که میراث فرهنگی استان طی سال گذشته در راستای ارتقای میزان عرضه و تقاضای حوزه صنایعدستی در دستور کار قرار داد، راهاندازی بازار مجازی صنایعدستی «سارای» است که به واسطه آن بستر لازم برای معرفی، مبادله و آموزش هنرهای سنتی و دستی توسط هنرمندان بیش از پیش فراهم شد.
ثبت «اهر» و «اسکو» به عنوان شهرهای ملی صنایع دستی
ثبت ملی دو شهر «اسکو و اهر» به عنوان شهرهای ملی صنایعدستی از دیگر اقدامات مهم این اداره کل طی سال ۹۹ است، با توجه به جایگاه ویژه دو شهر اهر و اسکو در توسعه و تولید صنایعدستی بهویژه رشتههای هنری «ورنی بافی و چاپ باتیک»، پس از تشکیل پرونده و ارائه مستندات جامع، در دومین جلسه مراسم اعطای گواهینامه شهرها و روستاهای ملی صنایعدستی با حضور وزیر میراثفرهنگی، نمایندگان مجلس، استانداران، فرمانداران و شهرداران این شهرها برگزار شد، این دو شهر به ترتیب به عنوان شهر ملی ورنی و چاپ باتیک به ثبت رسیدند.
با افزایش تقاضا برای انواع مختلف گردشگری تجربی (تجربه سفری واقعی)، انتظار میرود در سالهای آینده گردشگری نجوم با استقبال بیشتر گردشگران مواجه شود.
به نقل از نیوز، جهانگردی نجوم، نوعی گردشگری تجربی است که گردشگران برای کسب تجربیات نجومی مانند دیدن ستاره، ماهگرفتگی، شفق قطبی، نگاه به شهابسنگ سفر میکنند. علاوه بر این، فعالیتهایی مانند بازدید از رصدخانهها، موزههای نجوم، آسماننما، سفر به جو زمین توسط فضاپیماها و غیره نیز ازجمله تجربههای نجومگردی محسوب میشوند. گردشگری نجوم براساس ویژگیهای این فعالیتها به دو نوع اصلی تقسیم میشود که شامل موارد ذیل است.
گردشگری نجومی زمینی
گردشگری نجومی زمینی، رایجترین نوع سفر نجومی است که شامل تجارب سفر با هدف مشاهده پدیدههای نجومی از زمین در مناطق جغرافیایی مناسب و حداقل سطح آلودگی نوری و پشتیبانی تجهیزات فنی است. بهعنوانمثال، سالانه از ماه آگوست تا آوریل، بسیاری از گردشگران نجوم برای مشاهده شفق قطبی از کشورهای نیمکره شمالی مانند کانادا، نروژ و فنلاند دیدن میکنند. علاوه بر مشاهده پدیدههای نجومی، فعالیتهای مربوط به بازدید از رصدخانهها و موزههای نجوم با هدف یادگیری دانش در مورد جهان نیز در دستهبندی نجومگردی زمینی قرار میگیرند.
گردشگری فضایی
گردشگری فضایی مفهومی است که به فعالیتهای سفر به فضا توسط فضاپیماها اشاره دارد. این مفهوم بهتازگی به دلیل توسعه شرکتهای هوافضا مانند شرکت فناوریهای اکتشاف فضایی یا اسپیساکس (SpaceX) و شرکت ویرجین گلکتیک (Virgin Galactic) محبوبیت زیادی پیدا کرده است. علاوه بر این، برای شبیهسازی پدیدههای نجومی یا پرواز به فضا اشکال گردشگری مجازی نیز وجود دارد.
گردشگری نجوم و توسعه پایدار گردشگری
فعالیت اصلی گردشگری نجومی زمینی مشاهده ستارگان، پدیدههای نجومی طبیعی، ترکیب با یادگیری دانش علمی جغرافیا، محیط و تاریخ برای توضیح پدیدههاست. بنابراین، این نوع گردشگری مشابه بومگردی در نظر گرفته میشود و تاثیرات مثبتی خواهد داشت، زیرا بر حفظ منابع طبیعی تاکید دارد. بهعنوانمثال، یکی از مهمترین عوامل در ارائه گردشگری نجومی زمینی، آسمانی تاریک و بدون آلودگی نوری است. بنابراین، مقصدی که راهبرد توسعه گردشگری نجوم را دارد مانند شهرهایی در آمریکای شمالی، ایسلند و استرالیا بر حفظ آسمان تاریک و محدودکردن فعالیتهایی که سطح آلودگی نوری را افزایش میدهند، تمرکز دارد.
میتوان گفت که جهانگردی نجومی زمینی پیامدهای مثبتی در توسعه پایدار گردشگری دارد، زیرا این شکل از گردشگری دانش گردشگران را در مورد طبیعت و جهان فراهم میکند، آگاهی را افزایش میدهد و گردشگران را به محافظت از طبیعت و محیطزیست ترغیب میکند. از طرف دیگر، گردشگری فضایی به دلیل تاثیرات منفی که ایجاد میکند، بحثبرانگیز است. تحقیق و ساخت فرودگاههای فضایی و همچنین استفاده از سوخت برای فضاپیماها، انتشار آلایندهها را افزایش خواهد داد که باعث آلودگی محیطزیست و تسریع در تغییر اقلیم میشود. کارشناسان حوزه تغییرات آبوهوایی نگران هستند که سوختن سوخت توسط فضاپیماها تاثیر منفی روی لایه ازن داشته باشد.
علاوه بر این، اگرچه گردشگری فضایی تجربیات جدیدی را برای گردشگران به ارمغان میآورد اما این نوع گردشگری فقط برای گروه کوچکی از گردشگران که میتوانند هزینه بسیار بالای پرواز به فضا را بپردازند، مناسب است. بنابراین، گردشگری فضایی در مقایسه با تاثیرات منفی که ایجاد میکند، منافع بسیار محدودی به همراه دارد و آن را نوعی گردشگری ناپایدار تلقی میکنند.
افزایش سفرهای نجومی زمینی
گردشگری پایدار در سالهای اخیر، روند و هدف توسعه صنعت گردشگری است. بنابراین، تجربههای جهانگردی که بر حفاظت از محیطزیست و حفاظت از طبیعت تاکید دارند، بهخصوص فضاگردی زمینی توسعه یافتهاند و سرمایهگذاری شده است. این نوع گردشگری به لطف تاثیرات مثبت بیشتر و بیشتر مورد توجه گردشگران و مقصدها قرار میگیرد.
پارک تاریک آسمان، مفهومی است که به مناطقی اشاره دارد که برای ارتقاء تحقیقات نجوم و ارائه تجارب نجوم گردشی به گردشگران، اقدام به محدود کردن آلودگی نوری مصنوعی میکنند. در سال ۲۰۱۸، انجمن بینالمللی آسمان تاریک (IDA) گزارش کرد که تعداد نقاط ثبت شده در فهرست نقاط آسمان تاریک از سال ۲۰۱۰ پنج برابر افزایش یافته است. تا سال ۲۰۲۰، بیش از ۱۳۰ IDSP مجاز در جهان مشاهده شد و این نشان میدهد که کشورها بهطور فزایندهای به حفظ و ارتقاء و آگاهی از گردشگری نجوم علاقهمند هستند.
علاوه بر این، بسیاری از کشورها در سالهای اخیر، تعداد فزایندهای از جهانگردان را که برای تحسین پدیدههای نجومی سفر میکنند، ثبت کردهاند. در سال ۲۰۱۷، شرکت آمریکایی ایربیانبی (Airbnb، بازارگاه مجازی در زمینه اجاره مکانهای اقامتی) بیش از ۵۰ هزار گردشگر از ۲۶ کشور در سراسر جهان را برای سفر به ایالاتمتحده برای مشاهده خورشید گرفتگی ثبت کرد. دادههای سال ۲۰۱۹ در شیلی نشان میدهد که سالانه دو رصدخانه مشهور پارانال (Paranal) و لاسیا (La Silla) از هزاران بازدیدکننده برای یادگیری نجوم و رصد آسمان استقبال میکنند.
اماکن اقامتی با افزایش تقاضا برای گردشگری نجوم، به دنبال گرفتن و ارائه خدماتی هستند که نیاز گردشگران را برآورده کند. Airbnb گفت: پس از خورشید گرفتگی سال ۲۰۱۷، حدود ۳۰۰۰ محل اقامت وجود دارد که تلسکوپ ارائه میدهند. بسیاری از هتلها بهطور خاص طراحی شدهاند تا با استفاده از تلسکوپ و گنبدهای آسماننما در مقاصد گردشگری در سراسر جهان، تجربه ستارهبینی را فراهم کنند. در سال ۲۰۱۹، شرکت لونلی پلانت (Lonely Planet) پیشبینی کرد که آسمان تاریک، تجربه سفرهای نجومی در مقاصدی با این ویژگی، روند جدید سفر خواهد بود.
در سالهای اخیر، افزایش تقاضای گردشگر و همچنین ارتقاء سرمایهگذاری و تحقیق در مورد مقصد در توسعه گردشگری نجوم زمینی، پتانسیل توسعه این روند را نشان داده است. علاوه بر این، شیوع بیماری همهگیر کووید- ۱۹ به شکلگیری عادات جدید سفر کمک کرده است که انتظار میرود، فعالیتهای گردشگری تجربی، اجتناب از مکانهای شلوغ و مرتبط با طبیعت پس از همهگیری به شدت رشد کنند و این شرایط مساعدی خواهد بود که موجب توسعه بیشتر گردشگری نجوم در آینده خواهد شد.
صنایعدستی حاصل ذوق و هنر صنعتگران و هنرمندانی است که با تلفیق هنر و صنعت اقدام به تولید محصولاتی تحسینبرانگیز، زیبا، کاربردی و تزئینی میکنند و نقش مهمی در تولید و اشتغال ایفا میکنند.
از مهمترین مزایای توجه به حوزه صنایعدستی و حمایت از این بخش زودبازده بودن و نیاز به سرمایه اندک برای آغاز کسب و کار است به طوریکه میتوان با تسهیلات حمایتی زمینه اشتغال علاقمندان و صنعتگران را در رشتههای مختلف فراهم آورد.
برگزاری دورههای آموزشی برای علاقمندان در رشتههای مختلف صنایعدستی، برپایی نمایشگاههای عرضه و فروش صنایعدستی، حمایت از کارگاههای فعال، توسعه بیمه فعالان صنایعدستی و آشناسازی فعالان این حوزه با اصول بازاریابی داخلی و خارجی از جمله راهکارها برای توسعه اشتغال و تولید در این بخش است که در این حوزه در استان اردبیل اقدامات گستردهای در سال ۹۹ انجام شده است.
از جمله این اقدامات آموزش ۷۱۵نفر به صورت کوتاهمدت (عمومی و تخصصی) بهصورت مجازی، حضوری (خانه به خانه در مناطق روستایی)، آموزش ۱۱۰نفر از شاغلین صنایعدستی مناطق روستایی، برگزاری یک مورد کارگاه آموزش آشنایی صنعتگران و تولیدکنندگان با تجارت داخلی و خارجی و صدور و تمدید کارت شناسایی صنایعدستی به تعداد ۷۰فقره بوده است.
ارائه ۲۹میلیارد ریال تسهیلات بانکی از محل اعتبارات اشتغال روستایی به ۴۸۰ نفر از صنعتگران، پرداخت ۳۰ میلیارد ریال تسهیلات خسارت کرونا (صنعتگران و تولیدکنندگان صنایعدستی به ۲۰۵ نفر) و ارائه ۱۳ میلیارد ریال تسهیلات بانکی از محل مشاغل خانگی به ۱۰۸ طرح صنایعدستی با ۱۶۰ نفر اشتغال نیز در این مدت انجام شده است.
بیمه ۲۴۰ نفر از صنعتگران از محل صندوق اجتماعی
ناصر محمودی معاون صنایعدستی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اردبیل توسعه اشتغال و تولید در این بخش را از برنامههای مهم سالجاری عنوان کرد و افزود: «امسال تلاش و برنامهریزی بر این است تا با وجود محدودیتهای ناشی از شیوع ویروس کرونا زمینه برای توسعه فرصتهای شغلی جدید را فراهم آوریم.»
محمودی با اشاره به ثبت دو شهر اردبیل در لیست شهرهای ملی صنایعدستی بیان کرد: «در سال گذشته با تکمیل پرونده اصلاندوز به عنوان شهر ملی ورنی و عنبران به عنوان شهر ملی گلیم در شورای راهبردی انتخاب شهر و روستای ملی و جهانی تائید و به ثبت رسید.»
او اظهار کرد: «برخورداری صنعتگران و تولیدکنندگان صنایعدستی از بیمه از مهمترین اولویتها در راستای حمایت از فعالان در این حوزه بوده که امسال نیز با جدیت پیگیری میشود.»
معاون صنایعدستی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اردبیل ادامه داد: «بهرهمندی صنعتگران از بیمه میتواند زمینه برای تقویت تولیدات آنها را فراهم آورد که در همین راستا سال گذشته ۲۴۰ از صنعتگران و تولیدکنندگان صنایعدستی استان از محل صندوق اجتماعی بیمه شدند.»
او برپایی بازارچه صنایعدستی را از جمله راهکارها در راستای توسعه فروش و بازاریابی برای فعالان این بخش عنوان کرد و گفت: «با هدف تحقق این مهم، در سال گذشته بازارچه دائمی عرضه و فروش محصولات صنایعدستی در محل بقعه شیخ حیدر مشگینشهر برپا شد.»
راهاندازی ساختمان نمایشگاه صنایعدستی در شهرستانهای اردبیل
محمودی با اشاره به راهاندازی ساختمان نمایشگاه صنایعدستی در شهرستانهای استان بیان کرد: «با همکاری و مشارکت بخش خصوصی در سال گذشته ساختمان نمایشگاه دائمی صنایعدستی در شهرهای نمین، عنبران و خلخال راهاندازی شد.»
معاون صنایعدستی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اردبیل افزود: «در کنار این اقدامات، با رعایت پروتکلهای بهداشتی و فاصلهگذاری اجتماعی، دورههای مختلف آموزشی برای متقاضیان در رشتههای مختلف صنایعدستی در سطح استان برگزار شده است.»
او توسعه کارگاههای گروهی صنایعدستی و صدور پروانه تولید کارگاهی و جواز تاسیس به تعداد ۱۰کارگاه، توسعه کارگاههای انفرادی صنایعدستی و صدور و تمدید پروانه تولید انفرادی تمدید به تعداد ۱۲۰۰فقره، توسعه کمی و کیفی کارگاههای صنایعدستی شهری و روستایی به تعداد ۵۰ کارگاه را از دیگر اقدامات در سال گذشته عنوان کرد.
محمودی از باز زندهسازی رشته چاقوسازی با هدف احیای صنایعدستی فراموش شده و در حال فراموشی و مستندنگاری رشته سفالگری در این مدت خبر داد و گفت: «انتخاب استان اردبیل به عنوان استان پایلوت برای تجهیز و آمادهسازی خانه ایرانی در خانه تاریخی ابراهیمی اردبیل نیز سال گذشته انجام شد.»
معاون صنایعدستی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اردبیل اختصاص ۸۰۰ میلیون ریال اعتبار از محل اعتبارات ملی (ابلاغی) به منظور ایجاد کارگاههای سنتی در شهرهای ملی، اشتغال ۶۴۰ نفر از محل پرداخت تسهیلات کمبهره بانکی، اشتغال یک هزار و ۳۶۵ نفر از محل صدور مجوزهای صنایعدستی و تجهیز و راهاندازی مرکز آموزش شماره ۲ صنایعدستی شهرستان اردبیل با سه میلیارد ریال اعتبار را از دیگر اقدامات عنوان کرد.
او با اشاره به آموزش ۶۰ رشته بومی سنتی و رایج صنایعدستی در استان اضافه کرد: «احداث فاز دوم توسعه ساختمان نمایشگاه صنایعدستی شهرستان نمین با یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون ریال و اختصاص ۱۸ میلیارد و ۲۲۵ میلیون ریال اعتبار برای پروژههای آموزش، توسعه و ترویج، تجهیز مراکز آموزشی و معرفی قابلیتهای صنایعدستی نیز در سال ۹۹ انجام شد.»
صادرات ۲۷۶ هزار دلاری صنایعدستی از استان اردبیل
نادر فلاحی مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اردبیل نیز با اشاره به اهمیت توجه به صنایعدستی اظهار کرد: «در سال جهش تولید باید توجه به حوزه صنایعدستی استان فراسازمانی باشد تا با استفاده از ظرفیتهای این حوزه زمینه برای رونق اقتصادی در استان فراهم شود.»
او با اشاره به آمار ایجاد اشتغال در حوزه صنایعدستی در استان بیان کرد: «در حالی که راهاندازی صنایع بزرگ و ایجاد اشتغال در این صنایع مستلزم سرمایهگذاری هنگفت و کلان است اما با ارائه تسهیلات و سرمایه اندک در حدود ۲۰۰ میلیون ریالی میتوانیم شاهد راهاندازی کسب و کار در بخش صنایعدستی باشیم که این امر اهمیت توجه به این حوزه را نشان میدهد.»
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اردبیل ادامه داد: «به ویژه در روستاها و حاشیه شهر و مناطق محروم بهترین راهکار برای توسعه اشتغال و تقویت معیشت خانواده رونق صنایعدستی است که باید توجه ویژه به این حوزه شود.»
او بیان کرد: «در سال گذشته ارزش تولیدات صنایعدستی استان ۹۵۰ میلیارد ریال بوده و ۲۷۶ هزار و ۴۳۱ دلار تولیدات در این بخش از استان از گمرکات کشور صادر شده که بیانگر ظرفیت تولیدات صنایعدستی در تولید است.»
فلاحی با تاکید بر ضرورت همکاری بینسازمانی با نهادهای متولی امور حاشیهنشینی، زنان سرپرست خانوار و غیره گفت: «بسیاری از مشکلات در این حوزه نظیر اشتغال زنان سرپرست خانوار با توسعه صنایعدستی رفع میشود.»
او با اشاره به تاثیر گردشگری بر رونق کسب و کار و جهش تولید عنوان کرد: «هر چند در سالهای گذشته بیشترین اقدامات و فعالیتها در بخش گردشگری بوده و به شکل مستقیم منجر به جهش تولید در حوزههای صنایعدستی و میراثفرهنگی نشده اما این امر خود بر ماندگاری مسافر تاثیر داشته و سبب شده تا گردشگران حاضر در استان از سایر ظرفیتها بهرهمند شوند و به شکل غیرمستقیم کسب و کارهای دیگر نیز رونق بگیرد.»
جانمایی شهرک تخصصی صنایعدستی اردبیل
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اردبیل از راهاندازی شهرک صنایعدستی برای حمایت از این حوزه خبر داد و گفت: «برای راهاندازی این شهرک دو هکتار زمین در نظر گرفته شده است.»
او با اشاره به شعار تعیین شده از سوی مقام معظم رهبری سال بیان کرد: «امسال تلاش و جدیت بر این است تا در راستای تحقق این شعار فعالیتها در بخش صنایعدستی را توسعه و گسترش داده و شاهد رونق تولید و اشتغال در این بخش باشیم.»
فلاحی عنوان کرد: «ایجاد شهرک تخصصی صنایعدستی نیز گامی مهم برای حمایت از فعالان این حوزه خواهد بود چرا که در این شهرک هم در حوزه تولید و هم فروش و بازاریابی فعالیتها انجام خواهد شد.»
آغاز مطالعات برای راهاندازی شهرک صنایعدستی اردبیل
با توجه به اهمیت این حوزه اکبر بهنامجو استاندار اردبیل نیز در ستاد برنامهریزی جهش تولید استان اردبیل اظهار کرد: «با توجه به شعار سال تعیینشده از سوی مقام معظم رهبری امسال پشتیبانی و مانعزدایی در راستای جهش تولید از برنامهها و اولویتها مهم تعیین شده که برای دستیابی به این مهم به طور قطع صنایعدستی نقش مهمی ایفا میکند.»
او از حمایت از طرحهای توسعه تولید و اشتغال در بخش صنایعدستی در استان خبر داد و افزود: «از طرح پیشنهادی برای ایجاد شهرک تخصصی صنایعدستی در استان اردبیل حمایت میکنیم و تلاش و جدیت بر این است تا با ایجاد این شهرک زمینه برای رونق تولید و اشتغال در این حوزه را فراهم آوریم.»
استاندار اردبیل از آغاز مطالعات برای راهاندازی این شهرک در استان خبر داد و گفت: «راهاندازی این شهرک با محوریت ایجاد کارگاههای تولیدی و فروشگاههای عرضه تولیدات این کارگاهها خواهد بود که این امر زمینه برای رونق فعالیتها در حوزه صنایعدستی را فراهم خواهد کرد.»
بهنامجو با اشاره به ظرفیتهای بخش صنایعدستی برای توسعه اشتغال و تولید در استان بیان کرد: «باید برای بررسی ظرفیتهای این بخش و راهکارهای توسعه تولید و فروش آن جلسات مداوم برگزار شود تا در سال ۱۴۰۰ با برنامهریزی ویژه بتوانیم شاهد رونق صنایعدستی در استان و تحقق جهش تولید با استفاده از ظرفیتها در این بخش باشیم.»
در سالجاری نیز با توجه به اهمیت تولیدات صنایعدستی در تحقق شعار سال و جهش تولید هدفگذاریها بر توسعه تولیدات در این حوزه و حمایت از فعالان و صنعتگران صنایعدستی در سطح استان تعیین و برنامهریزی شده است.
هر گوشه از ایران اسلامی با توجه به ظرفیت و پتانسیل خاص آن منطقه با هنر خاصی معرفی میشود که آذربایجان غربی نیز در حوزه صنایعدستی با هنرهای چوبی شناخته میشود و فعالان زیادی در رشته منبت و معرق فعالیت داشته و سالانه محصولات چوبی متنوعی در استان تولید کرده و از این طریق برای بسیاری از افراد، اشتغال ایجاد شده و خانوادههای زیادی از این محل رزق حلال کسب میکنند.
متاسفانه اما سال گذشته به دلیل شیوع کرونا، بازار محصولات صنایعدستی دچار رکود شد و در نتیجه بسیاری از کارگاههای صنایعدستی روزهای زیادی را در تعطیلی سپری کردند اما با این وجود ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجانغربی سعی کرد با برگزاری برنامههای مختلف تا حد امکان از افزایش خسارات کرونا جلوگیری کند.
در این راستا از جمله مهمترین اقداماتی که در سال ۹۹ برای حمایت از کارگاههای صنایعدستی استان انجام گرفت پرداخت تسهیلات حمایتی به ۲۷۹ کارگاه بود که شرایط دریافت این تسهیلات نیز برای سهولت دریافت از شرایط سادهتری برخوردار بود.
صدور ۵۴۹ فقره پروانه تولید صنایعدستی
صدور مجوز پروانه تولید صنایعدستی در سال ۹۹ همچون سال ۹۸ ادامه داشت و شیوع کرونا مانع از انجام وظیفه در این ارتباط نشد و اغلب متقاضیان موفق به دریافت مجوز پروانه تولید شدند که تعداد صدور پروانه تولید صنایعدستی در سال ۹۹ در آذربایجان غربی برابر با ۵۴۹ فقره بوده است.
همچنین تعداد کارتهای شناسایی هنرمندان صنایعدستی آذربایجان غربی که در سال گذشته صادر شد نیز برابر با ۳۶ فقره بوده است.
از آنجایی که یکی از مهمترین اقدامات در حوزه صنایعدستی مربوط به آموزش است در این راستا برنامه آموزش علاقهمندان به صنایعدستی به صورت غیرحضوری و در بستر فضای مجازی همچنان ادامه داشت که در نتیجه آن ۵۲۶ نفر از شاغلین صنایعدستی، مددجویان زندانها، ارزیابان گمرک و سایر افراد علاقهمند به هنرهای صنایعدستی آموزشهای لازم در ارتباط با حوزه صنایعدستی را فرا گرفتند.
تولید فیلمهای ۹۰ دقیقهای صنایعدستی
با توجه به اینکه سال گذشته شیوع کرونا موجب شده بود تا کلاسهای آموزشی به صورت غیرحضوری برگزار شود در نتیجه نیاز بود تا تعدادی فیلم آموزش ترویجی صنایعدستی تهیه شود که در این راستا فیلمهایی به به دو صورت کوتاه و بلند در مجموع با مدت زمان ۹۰ دقیقه در استان تولید شد.
با توجه به اینکه آموزش به علاقهمندان صنایعدستی اغلب در کارگاههای آموزشی زیر نظر ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان انجام میشود برای تجهیز این کارگاهها و به روز کردن تجهیزات در سال ۹۹ سه دستگاه مربوط به تجهیزات صنایعدستی در سطح استان نوسازی شد.
در سال ۹۹ به منظور آگاهی از آخرین وضعیت فعالیت کارگاههای صنایعدستی بازدیدهای مستمر از آنها انجام میگرفت که در مجموع ۸۰۰ مورد بازدید از کارگاهها انجام و در این بازدیدها نسبت به رفع مشکلات کارگاهها و شاغلان صنایعدستی چارهاندیشی شد.
برپایی ۱۰ بازارچه صنایعدستی
برپا نشدن بازارچههای حضوری صنایعدستی به دلیل کرونا از جمله مشکلات اصلی شاغلان صنایعدستی در سال گذشته بود که برای این حل مشکل مقرر شد تا با رعایت پروتکلهای بهداشتی ۱۰ بازارچه موقت صنایعدستی در سال گذشته برپا شود.
به منظور تشویق هنرمندان صنایعدستی و افرادی که سالها در این حوزه مو سپید کرده بودند، طی مراسمی از پیشکسوتان و هنرمندان فعال استان هم تجلیل به عمل آمد.
پرداخت بیش از ۸میلیارد ریال تسهیلات مشاغل خانگی
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجانغربی با بیان اینکه حمایت از مشاغل خانگی حوزه صنایعدستی از مهمترین اولویتها در سال ۹۹ بود، اظهار کرد: «برای این منظور ۵۵ فقره مجوز مشاغل خانگی صنایعدستی صادر شد که در نتیجه آن ۶۵۵ نفر صاحب شغل شدند که امری بسیار مبارک محسوب میشود.»
جلیل جباری افزود: «پرداخت تسهیلات با سود پایین از دیگر اقدامات حمایتی از فعالان صنایعدستی در سال ۹۹ بود که در این راستا هشت میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال تسهیلات مشاغل خانگی به ۴۰ فعال حوزه صنایعدستی استان پرداخت شد.»
اجرای طرح یک روستا یک محصول
او ادامه داد: «همچنین در سال ۹۹ از سایر منابع نیز تسهیلاتی به هنرمندان صنایعدستی پرداخت شد که در یکی از این اقدامات با همکاری صندوق کارآفرینی امید در قالب طرح یک روستا یک محصول ۱۱ میلیارد و ۹۰۰ میلیون ریال تسهیلات پرداخت شد.»
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجانغربی عنوان کرد: «در سال گذشته همزمان با اجرای رزمایش کمک مومنانه در سطح کشور در آذربایجانغربی نیز با هدف حمایت از هنرمندان صنایعدستی استان ۵۰۰ فقره بسته معیشتی با همکاری ستاد اجرایی فرمان امام (ره) تهیه و در اختیار آنها قرار گرفت.»
جباری گفت: «در سال گذشته صادرات محصولات صنایعدستی از مرزهای استان برابر با ۱۲.۵ میلیون دلار بوده است.»
راهاندازی ۳ کارگاه صنایعدستی
معاون صنایعدستی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجان غربی خاطرنشان کرد: «یکی از مهمترین اقدامات انجام گرفته در سال گذشته راهاندازی کارگاههای جدید صنایعدستی در سطح استان بود که در این راستا سه کارگاه صنایعدستی از جمله کارگاه سفال ماکو، نساجی سنتی پیرانشهر و سنگبری خوی راهاندازی شد.»
افسانه رنجبر تصریح کرد: «در راستای همکاری با سایر دستگاههای اجرایی در سال گذشته رویداد مجازی کارآفرینی صنایعدستی با عنوان تاک ۱ با همکاری کمیته امداد امام خمینی (ه) آذربایجان غربی برگزار شد.»
او عنوان کرد: «همچنین در سال گذشته ۶۲۳ فقره مجوز تولید صنایعدستی در استان صادر شده است و در سال گذشته ۵۲۶ نفر در سطح استان آموزشهای لازم در حوزه صنایعدستی را فرا گرفتهاند.»
گفته می شود مردمان ایران باستان سه نوع کفش داشته اند. پاپوش های چرمی که سربازان برای جنگ و چوپانان برای دشت و کوه می پوشیدند، پاپوش های پارچه ای و پاپوش های بافتنی(گیوه).
آنطور که از شواهد بر میآید، گیوه پاپوشی بافتنی با زیره چرم بوده که فقط در ایام خاصی مثل جشن ها آن را می پوشیده اند.
قدیمی ترین اثری که درمورد گیوه در ایران وجود دارد، مربوط به سنگ نگاره های تخت جمشید است. جایی که در آن سربازان هخامنشی کفش هایی به مانند گیوه بر پای دارند.
با بررسی دقیق گیوه هایی که سربازان هخامنشی به پا کرده اند، مشخص می شود با گیوه هایی که امروزه در جای جای ایران مرسوم است، تفاوت هایی دارد.
کردها، بلوچ ها، بختیاری ها و لرها اقوامی هستند که امروزه در سراسر ایران گیوه می پوشند، اگرچه گیوه هر قوم مختص به خودش و طرح و نقش خود را دارد، اما در مجموع ریشه همه این گیوه ها، همان پاپوشی است که در زمان هخامنشیان رواج داشته، پاپوشی بافتنی با زیره چرم.
یکی از ریشه دارترین مناطق ایران که هنر دست ساز گیوه در آن رواج داشته، منطقه کردنشین اورامانات است، جایی که پیشینه گیوه در آن به حدود هزار سال قبل و زمان صدر اسلام برمی گردد.
گیوه از هزار سالپیش تابحال جایگاه خود را به عنوان یک پاپوش محبوب بین مردم اورامانات حفظ کرده و در سالهای اخیر هم شهرتش به خارج از مرزها رسیده است. پاپوشی که علاقمندانش آن را به خاطر سبکی، خنک بودن، زیبایی و مقاوم بودنش می پوشند.
یکی از تولیدکنندگان گیوه در منطقه اورامانات کرمانشاه معتقد است، اگر روزی بتوان دوباره همان پاپوش های مادی را با تلفیق گیوه های رایج در مناطق مختلف ایران احیا کرد، صادرات این نوع کفش حتی به کشورهای اروپایی هم امکانپذیر می شود.
فریبرز عزیزی در ادامه به ایسنا می گوید: گیوه هایی که امروزه در منطقه اورامانات رایج است، زیره هایی پارچه ای دارد و برای همین فقط در فصل گرم سال یعنی تابستان می شود آنها را پوشید، گاها زیره برخی از گیوه ها هم پلاستیکی است، اما در مجموع بافت گیوه ها نسبت به زمان باستان به هم ریخته و همین باعث شده تا الان تنها آن را به کشورهای گرمسیر صادر کنیم، بنابراین می توان با احیاء همان پاپوش به راحتی آن را به اروپا هم صادر کرد.
وی به تحولات شگرفی که طی سالهای اخیر در این پاپوش باستانی بوجود آمده هم اشاره ای می کند و ادامه می دهد: تا همین چندسال پیش گیوه ها فقط در رنگ سفید و پاپوشی برای مردان بودند، اما تنها طی پنج سال به اندازه هزار سال تغییر و تحول در گیوه بوجود آمد، جوانان و زنان هنرمند خلاق در اورامانات آن را بروز رسانی کردند، دستان هنرمندشان گیوه های رنگی را خلق کردند و طراحی جدیدی به آن دادند که باعث شد زنان هم بتوانند این کفش های زیبا را بپوشند.
این فعال گردشگری می گوید: به نظرم گیوه هنوز جای کار دارد و باید برخی نقص هایی که در آن وجود دارد را برطرف کنیم تا زندگی خود را ادامه دهد، وگرنه در آینده این دست آفریده باستانی هم به مانند نمد و موج و …رنگ مرگ را به چشم می بیند. هرچند که خیلی ها فکر می کنند که نداشتن لنگه راست و چپ یک مزیت برای گیوه است، اما این مزیت نیست، چراکه براساس آناتومی پای انسان ساخته نمی شود و ممکن است باعث اذیت شدن پاها شود.
وی از مشکلاتی که این روزها راه را برای ادامه زندگی پررونق گیوه مشکل کرده می گوید و اضافه می کند: گیوه بافان زیادی داریم اما کسی از آنها حمایتی نمی کند، تسهیلاتی به آنها پرداخت نمی شود و در عین حال هم طراحان خوبی می خواهیم تا مدام این پاپوش باستانی را بروز رسانی کنند.
عزیزی به ثبت ملی شدن گیوه هورامان در سالهای گذشته هم اشاره می کند و می گوید: گیوه هورامی ثبت ملی شده، یعنی میراث همه مردم ایران است و باید از آن حفاظت کنیم. این پاپوش از پیشینیان به ما ارث رسیده و جایگاه بالایی دارد و نماد فرهنگ ما است، پس چرا نباید در مدارس، ادارات و هدایا از آن استفاده کنیم؟
وی ادامه می دهد: البته من معتقدم که باید هزینه تمام شده گیوه را پایین بیاوریم و مواد اولیه ارزان و باکیفیت را در اختیار تولیدکننده قرار دهیم تا او نیز بتواند محصولات ارزان قیمت را در اختیار مردم قرار دهد. برای نمونه در حال حاضر قیمت یک جفت گیوه مردانه سفید حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان است که هر کسی قدرت خرید آن را ندارد. اگر کاری نکنیم که گیوه ارزان تر شود و ارزان در اختیار مردم قرار گیرد، آن هم به مانند برخی دیگر از صنایع دستی استان خواهد مرد.
در واقع امروزه اگر صنایعدستی ایرانی در سراسر گیتی بهعنوان مظهری از اصالت و خلاقیت مورد بهرهمندی قرار میگیرد بهدلیل تداوم حیاتبخش هنر به یادگار مانده از بطن تاریخ است که البته به بهرهوری اقتصادی نیز انجامیده است.
امسال در شرایطی هفته صنایعدستی را گرامی میداریم که یک دوره سخت و پرتلاش را برای ارتقای جایگاه صنایعدستی ایران پشت سر نهادهایم. پاندمی کرونا، جنگ ناعادلانه اقتصادی و تحریمهای ناجوانمردانه علیه کشورمان در کنار سایر رویدادهای منطقهای و جهانی اگر چه بهعنوان موانع جدی مسیر رو به پیشرفت کشورمان در حوزه صنایع دستی را تحت تأثیر قرار داد اما سبب نشد تا عزم، اراده و خلاقیت در کشورمان دچار ایستایی شود و ایران اسلامی توانست با تکیه بر دستان توانمند هنرمندان صنایعدستی بهعنوان مهمترین ظرفیت درونزا و همچنین با برنامهریزی دقیق و تلاش مستمر، به جایگاهی روشن در این حوزه دست یابد.
در همین راستا در نتیجه فعالیتهای مستمر در حوزه شناساندن ظرفیت بیبدیل صنایعدستی کشور، امروز توانستهایم به رتبه نخست کشورهای دنیا در زمینه ثبت جهانی شهرها و روستاهای صنایعدستی برسیم که این مهم، سبب افزایش آگاهی جهانی از هنر ایرانی و همچنین افزایش تقاضا در بازار جهانی برای محصولات صنایعدستی و در نتیجه صادرات آنها میشود.
در این زمینه کشور ما با ثبت ۱۱ شهر و ۳ روستای جهانی صنایعدستی در هشت سال گذشته توانسته است به چنین جایگاهی دست یابد که از این تعداد ۷ شهر و ۳ روستا در دولت دوازدهم به ثبت رسیده است.
در این میان با تأکید بر اینکه نگاه به مقوله صنایعدستی صرفاً اقتصادی نیست بلکه نمادی فرهنگی برای معرفی ذوق، سلیقه و هنر ایرانی- اسلامی به سراسر جهان است باید اشاره داشت که میزان صادرات صنایعدستی (بدون احتساب زیورآلات سنتی و تجارت چمدانی) تا پیش از دولت تدبیر و امید (سال ۸۲ تا سال ۹۲.۵۶۵ میلیون دلار بوده که در دولت تدبیر و امید (در پایان سال ۹۹) به بیش از یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار رسیده است.
افزایش صادرات صنایعدستی مقولهایاست که در یک پروسه چندساله با اتکا بر شاخصهایی نظیر افزایش آگاهیهای جهانی و شناساندن محصولات صنایعدستی در عرصه بینالملل، اقدامات حمایتی و تشویقی از هنرمندان صنایعدستی، تجاریسازی و ارائه محصولات متناسب با شأن اثر تحقق یافته است.
احیا و باززندهسازی ۱۱۵رشته منسوخ شده، ثبت بینالمللی نشان جغرافیایی برای ۹ رشته بومی و اصیل صنایعدستی در سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)، ثبت ۵۲ شهر و روستای ملی صنایعدستی از سال ۹۶ تا کنون، ثبت ملی نشانه جغرافیایی برای ۵۳ رشته بومی و اصیل ایران، تشکیل صندوق توسعه صنایعدستی، فرش دستباف و احیا و بهرهبرداری از اماکن تاریخی و فرهنگی بهمنظور حمایت، توسعه و ترویج صنایعدستی و تشویق و تکریم هنرمندان، پیشکسوتان و فعالان بخش صنایعدستی و فرش دستباف، گسترش آموزشهای عمومی برای علاقهمندان و دورههای تخصصی برای ارتقای سطح دانش و تکنیک هنرمندان و صنعتگران، تجاریسازی و اجرای ایدههای نو در بستهبندی و ارائه محصولات، ترویج و اجرای طرحهایی مانند جشنوارهها و رویدادهای ملی و بینالمللی، راهاندازی نمایشگاهها و بازارچههای صنایع دستی، افزایش حمایتهای صنفی از صنعتگران، شماری از اقدامات شاخصی است که طی سالهای اخیر در حوزه صنایع دستی اتفاق افتاده و موجب تحرک و رشد افزونتر این هنر- صنعت شده است.
آنچه در شرایط کنونی به توسعه صنایعدستی کشور کمک شایان توجهی میکند آگاهی بخشی و فرهنگسازی در مورد اثرات و منافع بیشمار مترتب بر رشد این هنر- صنعت در کشور است، رشدی که میتواند نتایج اثربخشی را در اقتصاد، اشتغال و توسعه پایدار ایران اسلامی داشته و ماحصل آن بهصورت ملموس بر سر سفرههای مردم قابل مشاهده باشد.
امیدواریم با تداوم مسیر درپیش گرفته شده، به آنچه درخورشأن صنایعدستی ایرانی و هنرمندان و علاقهمندان این عرصه است، دست یابیم.
پیشرفت تکنولوژی و ماشینی شدن تولید کالاها، نهتنها باعث از بین رفتن صنایع دستی نشد بلکه آن را به فعالیتی متمایز و تولیداتش را هم به کالاهایی متمایز از نمونههای صنعتی تبدیل کرد.
به گزارش خبرگزاری مهر، ۷۱۸ میلیارد دلار ارزش بازار جهانی صنایع دستی در سال ۲۰۲۰ بود. اما ارزش صادرات صنایع دستی ایران در سال ۱۳۹۷ تنها ۲۸۹ میلیون دلار بود؛ صادراتی درخور یک شهر نه یک کشور!
اصلاً صنایع دستی چیست؟ پس اول صنایع دستی را تعریف کنیم، بعد ببینیم کجای دنیاییم؟ بر بام قله یا در کف دره؟ مسئولان مقصر مشکلات صنایع دستیاند یا داستان این بار متفاوت است؟
صنایع دستی چیست؟
در یک تقسیمبندی کلی، اقتصاد به سه بخش کشاورزی، صنعت و خدمات دستهبندی میشود که هر کدام شامل زیربخشهای دیگری است. مثلاً بخش صنعت شامل زیربخش های متعددی است؛ از نفت و گاز تا تولید لوازم خانگی و…. در این میان، صنایع دستی هرچند خودش بهطور مستقل زیرشاخه صنعت نیست اما شامل چندین زیرشاخه مثل «منسوجات»، «پوشاک»، «قالی و قالیچه»، «محصولات چوبی» و… است. صرف نظر از این تقسیمبندیها، صنایع دستی را میتوان به نوعی پدربزرگ صنعت خواند. در چند هزار سال گذشته که خبر چندانی از خطوط تولید نبود، همه یا حداقل بخش زیادی از تولیدات صنعتی، همین چیزهایی بود که امروز آنها را صنایع دستی مینامیم. از ظرف و ظروف گرفته تا قالی و قالیچه همه جز صنایع دستی بودند که الان برای تولید هر کدام از اینها کارخانههای بزرگ زیادی تأسیس شده است.
پیشرفت تکنولوژی و ماشینی شدن تولید کالاها، نهتنها باعث از بین رفتن صنایع دستی نشد بلکه آن را به فعالیتی متمایز و تولیداتش را هم به کالاهایی متمایز از نمونههای صنعتی تبدیل کرد. نمونه معروفش هم فرش. هرچند فرش ماشینی بخش زیادی از بازار فرش را ازآن خود کرده است اما هیچوقت نمیتواند جای فرش دستباف را بگیرد. یا مثلاً ظرف و ظروف؛ تا چشم کار میکند، ظروف متنوع و رنگارنگ صنعتی در بازار هست؛ اما ظروف دستساخته و سنتی همچنان بازار خودش را دارد.
چه ظرفیتهایی داریم؟
ایران یکی از مهمترین کشورها در حوزه صنایع دستی است که به لطف پیشینه چندین هزار ساله، ید طولایی در این زمینه در جهان دارد. شواهد این حرف هم زیادند. یک نمونهاش اعطای چندین نشان بینالمللی مرغوبیت به صنایع دستی ایران است. اعطای نشان مرغوبیت صنایع دستی یونسکو از سال ۲۰۰۱ شروع و از سال ۲۰۰۶ به مهمترین پروژه یونسکو در حوزه صنایع دستی تبدیل شد. فقط به عنوان نمونه ۶۵ اثر ایرانی در سال ۱۳۸۹ نشان اصالت یونسکو گرفتند. در سال ۱۳۹۷ هم یونسکو به ۴۶ اثر ایرانی مهر اصالت زد.
گذشته از نشان اصالت و مرغوبیت یونسکو، ایران ۱۴ شهر و روستای صنایع دستی ثبت شده در دنیا دارد که ایران را به رتبه اول جهان در این حوزه تبدیل کرده است. همه اینها اما به قولی مشت نمونه خروار است. صنایع دستی ایران فراتر از اینها است؛ مثلاً اولین انیمیشن تاریخ بر روی یک سفال ایرانی است! که میتواند ظرفیت تبلیغاتی برای صنایع دستی ایران ایجاد کند.
تولیدات صنایع دستی خدا را شکر هنوز در زندگی خیلی از مردم ایران دیده میشود. یعنی ظرفیت رشد صنایع دستی در ایران کاملاً فراهم است و مانند سایر صنایع نیاز به مقدمهچینی نیست. وجه تمایز دیگر صنایع دستی از سایر صنایع این است که رشد این صنعت هم مزیت اقتصادی دارد هم مزیت فرهنگی. حتماً برای هر ایرانی اتفاق افتاده است که به شهری مسافرت کند و از دیدن صنایع دستی آن شهر ذوق کند؛ در واقع این جلوه فرهنگ است که قند در دل آدمی آب کرده و به او میگوید دست در جیبت کن و آن را بخر.
مزیت فرهنگی صنایع دستی
طرز نشستن بر روی مبل با طرز نشستن بر روی شاهنشین متفاوت است. وقتی فرش دستباف در خانه پهن باشد، پابرهنه راه میروند چون میگویند «پا بخورد قشنگتر میشود» و وقتی کفپوش چوبی دارند میگویند دمپایی بپوشید پایتان درد نگیرد. با رونق هرچه بیشتر دستساختهها، فرهنگ اصیل ایرانی-اسلامی ترویج میشود. یعنی وقتی صنایع دستی جای خودش را در زندگی مردم باز کند، دغدغه کمرنگ شدن و تضعیف فرهنگ اصیل ملی و مذهبی در کشور از بین میرود. این یعنی مردم با نمادهای فرهنگی خودشان هر روز سروکار دارند. نوعی فرهنگسازی کارآمد که نیاز معرفی هنر اصیل ایرانی-اسلامی به مردم را مرتفع میکند.
مزیت اقتصادی صنایع دستی
مزیت اقتصادی صنایع دستی، کوچک مقیاس بودنش است. عمده شاخههای صنایع دستی کوچک مقیاساند و جزئی از صنایع کوچک و متوسط به حساب میآیند. این مزیت باعث میشود اولاً برای راهاندازی هر کارگاه صنایع دستی، نیازی به سرمایه خیلی زیاد نباشد، ثانیاً با توجه به مقیاس کوچک این فعالیتها، هر شخص حتی در خانه خودش هم میتواند به صورت مستقل یک کارگاه صنایع دستی راه انداخته و در فروشگاههای آنلاین به راحتی بفروشد. این یعنی سهولت اشتغالزایی و ثروتآفرینی، یعنی دوای درد اقتصاد بیرمق ایران.
برای راهاندازی شغل در این بخش در گرانترین حالت تنها ۱۰ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان لازم است (۱۳۹۷). ارزانترین استان هم سیستان و بلوچستان است با ۳ میلیون تومان سرمایه. این نمودار به خوبی نشان میدهد که مشاغل حوزه صنایع دستی از جمله مشاغل با هزینه اولیه کماند که به خوبی میتوانند فرصتهای شغلی زیادی ایجاد کنند. مثلاً برای اشتغالزایی در این بخش در استان هرمزگان نزدیک به ۴ میلیون تومان سرمایه لازم است و از طرفی میبینیم که این استان بالاترین میزان اشتغال در کارگاههای تولید صنایع دستی را دارد.
اهمیت مزیت کوچک مقیاس بودن صنایع دستی در آمارهای جهانی کاملاً مشخص است. دفتر آماری اتحادیه اروپا ( Eurostat) اواخر سال ۲۰۱۸ با انتشار گزارشی نشان داد که بنگاههای کوچک و متوسط، دو سوم مشاغل اتحادیه اروپا و بیش از نصف ارزش افزوده اقتصاد این اتحادیه در سال ۲۰۱۵ را تشکیل دادند. نکته جالب این گزارش، نقش بنگاههای بسیار کوچک ( Micro enterprises) در اقتصاد اتحادیه اروپا است. بنگاههای خیلی کوچک یا خردهبنگاهها به بنگاههایی گفته میشود که کمتر از ۱۰ نفر عضو دارند. طبق آمارهای این مرکز، این خردهبنگاهها به تنهایی نزدیک به ۳۰ درصد از کل اشتغال و بیش از ۲۰ درصد از ارزش افزوده اتحادیه اروپا را در سال ۲۰۱۵ تشکیل دادند.
این وضعیت البته مختص اروپا نیست و بنگاههای کوچک مقیاس تقریباً در همه جهان نقش اصلی را در اقتصاد بازی میکنند. بانک جهانی اعلام کرده است که بیش از نصف کل مشاغل جهان و بیش از ۴۰ درصد کل تولید ناخالص جهان متعلق به بنگاههای کوچک و متوسط است. مَخلَصِ کلام اینکه کوچک بودن این بنگاهها باعث میشود خیلی سریع پا گرفته و رشد کنند و حتی در آینده به بنگاههای بزرگ و معروف بینالمللی تبدیل شوند. مثلاً اتسی ۲۰۰۵ در نیویورک شروع به فروش صنایع دستی کرد و امروز در همه جهان شناخته شده است. آثار ایرانی زیادی را هم میفروشد.
کجای کاریم؟
با وجود ظرفیتهای عالی صنایع دستی کشور، متأسفانه ما جایگاه خوبی در بازار جهانی این صنعت نداریم. با در نظر گرفتن دلار ۱۰ هزارتومانی در سال ۹۷، صنایع دستی ایران کمتر از ۵۰۰ میلیون دلار خریدار داشته است. این در حالی است که ارزش بازار جهانی صنایع دستی در سال ۲۰۲۰ حدود ۷۱۸ میلیارد دلار بود.
جایگاه پایین ایران در بازار جهانی صنایع دستی با وجود ظرفیتهای عالی در کشور، نشان میدهد در صورت برنامهریزی و توجه مسئولین و مهمتر از آن، توجه مردم، صنایع دستی ایران میتواند رشد انفجاری داشته باشد؛ البته نه مثل بورسش که بعد از رشد انفجاری، سقوط و بارش شهابی را تجربه کرد! رشد انفجاری صنایع دستی در مدت کوتاهی اشتغال و ثروت زیادی را نصیب کشور و مردم خواهد کرد.
حمایت واقعی به جای شعار
در ایران تا اسم حمایت از صنایع میآید آن را به حمایت مالی و بودجه و تسهیلات تعبیر میکنند. اما صنایع دستی اولویتهای حمایتی دیگری دارد که حمایت مالی شاید کماهمیتترین آنها باشد. یکی از مهمترین حمایتها، تسهیل فضای کسب و کار و مانعزدایی از مسیر شکلگیری و رشد این بنگاهها است. این اقدام بدون نیاز به هیچ هزینه و بودجهای، برای کل اقتصاد کشور مناسب است که صنایع دستی هم به عنوان یک بخش از اقتصاد، از این موضوع بهرهمند میشود. پس تا اینجا مسئولین صرفاً کاری به کار فعالان نداشته باشند تا مانعی هم پیش نیاید! اما اگر خواستند کمک کنند، به فعالان این بخش برای بازاریابی داخلی و بینالمللی کمک کنند.
خلاصه کارهای بسیاری برای حمایت از صنایع دستی میتوان انجام داد بدون اینکه نیاز به هزینه یا بودجه خاصی داشته باشد. فقط لازم است اهمیت صنایع دستی در اقتصاد و فرهنگ کشور درک شود. نکته مهمی که نباید فراموش کرد این است که لازمه رشد صنایع دستی، اصلاح نگاه مردم و مسئولین به این صنعت است. تا وقتی که به صنایع دستی به چشم «صنعت دکوراسیون خانه یا محل کار» نگاه شود، هیچ فرجی حاصل نشده، همینطور درجا میزنیم. صنایع دستی زمانی رشد میکند که تولیدات آن وارد متن زندگی مردم شود. بدینترتیب میتوان در بازار جهانی هم حرفی برای گفتن داشت.
منبع:خبرگزاری مهر
شنبه تا چهارشنبه: از ساعت 8 الی 14
پنجشنبه: از ساعت 8 الی 13
شیراز خیابان فردوسی – حد فاصل خیابان رودکی و سعدی – ساختمان گشت تور
تلفن : 07132236542 – 07132233020 (5 خط)
فاکس: 07132236544
فعالیت خود را از سال 1367 با مجوز سازمان ایران گردی و جهان گردی آغاز نمودیم. حوزه فعالیت ما، ورود توریست به کشور و اجرای تورهای تخصصی میباشد.