نوشته‌ها

ثبت جهانی اورامان؛ گامی به سوی ماندگاری تاریخ

جهانی شدن در حوزه میراث فرهنگی از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و انسان معاصر گرایش بسیار ویژه‌ای به حفظ آثار و بناهای تاریخی و فرهنگی دارد.

تلاش برای حفظ میراث فرهنگی و ابنیه‌ تاریخی، کشورها را بر آن وا داشته که هر کدام برای ثبت آثار تاریخی خود در دفتر زرین یونسکو تلاش و حتی با یکدیگر به رقابت بپردازند؛ بلکه نام خود را جهانی کنند.

ایران با تکیه بر تمدن چند هزار ساله خود و با دارا بودن آثار تاریخی و طبیعی و فرهنگی یکی از کشورهای دنیا است که در زمینه جهانی شدن و ثبت جهانی آثار خود در یونسکو گام‌های موثری برداشته است.

بسیاری از کشورهای جهان برای آنکه نام خود را بر دفتر و لوح زرین یونسکو حک و جهانی کنند حاضرند بهای بسیار زیادی برای آن بپردازند تا از قافله جهانی عقب نمانند؛ اما آیا می‌دانید مزایای ثبت جهانی یونسکو چیست؟

یک استاد حوزه گردشگری در کردستان می‌گوید: جهانی شدن مزایای بسیار زیادی دارد و زمانی که یک اثر تاریخی همچون اورامان به ثبت جهانی می‌رسد، کمک‌های مادی و فنی بسیاری از سوی یونسکو، ارگان‌های متعلق به آن و انجمن‌های فعال در حوزه فرهنگی و گردشگری دریافت می‌کند.

سوران احمدی‌زاد در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: این کمک‌های مالی و فنی از طریق کارشناسانی که از این منطقه بازدید و سفر می‌کنند صورت می‌گیرد و در راستای بودجه‌ریزی نیز برنامه‌ریزی خاصی برای حفظ و ارتقا این اثر صورت می‌گیرد.

وی عنوان کرد: ثبت یک اثر جهانی سبب تعامل و تبادل فرهنگی مابین کشورها و مناطق مختلف جهان می‌شود و تبلیغات و تمرکز بسیاری بر آن‌ها صورت و موجب معرفی اثر به جهان می‌گردد.

احمدی‌زاد افزود: ثبت جهانی یک اثر، تاثیرات بسیار زیادی بر اقتصاد گردشگری خواهد داشت؛ زیرا می‌توان به عنوان یک کشور ادعا کرد که من صاحب یک اثر بزرگ جهانی هستم.

وی ادامه داد: کشورهایی همچون چین، ایتالیا و ایران در راستای ثبت جهانی یونسکو گام‌های بسیار خوبی برداشته‌اند و ایران جزو کشورهایی است که از ظرفیت بالایی در این زمینه برخوردار است.

احمدی‌زاد با اشاره به ثبت جهانی اورامان تصریح کرد: اورامان و منظر فرهنگی اورامان منطقه‌ای جذاب و بکر است که نکته حائز اهمیت آن حفظ فرهنگ منطقه با همه شاخص‌های معماری، پوشش، لباس و روحیات ملل منطقه است که از نابودی آن‌ها جلوگیری می‌شود.

وی ادامه داد: معمولا نقدی که بر ثبت جهانی یک اثر وارد است، این است که با ثبت جهانی یک اثر بخشی از فرهنگ آن منطقه، تجاری می‌شود؛ زیرا به دلیل ارائه فرهنگ به گردشگران ممکن است بخشی از آن تغییر پیدا کند و دلیل این امر درآمدی است که از این راه به دست می‌آید.

احمدی‌زاد بر مزایای ثبت جهانی یونسکو تاکید کرد و گفت: اگر این امر صورت نگیرد بسیاری از خرده فرهنگ‌ها همچون استان ما نابود می‌شود؛ لذا با این اقدام فاکتورهای فرهنگی در بلند مدت می‌تواند حفظ شوند.

به گفته این استاد حوزه گردشگری، خود سازمان جهانی یونسکو انجمن‌ها و گروهایی مردمی را به منظور حفظ فرهنگ مناطق، تربیت و آن‌ها را ارتقا می‌دهد و با برگزاری فستیوال‌ها، کارناوال‌ها و رویدادهای فرهنگی خاص که به صورت سالانه و ماهیانه برای حفظ و نشر آن فرهنگ برگزار می‌کند.

سوران احمدی‌زاد در ادامه سخنان خود تاکید کرد: متاسفانه در ثبت یک اثر جهانی تنها به خود اثر توجه می‌کنیم این در حالی است که زمانی که منظر فرهنگی اورامان ثبت جهانی می‌شود اقمار آن نیز رشد پیدا می‌کند به این معنی که زمانی که گردشگر به اورامان سفر می‌کند طی سفر خود به اورامان با منطقه ژاورود، زیویه و غارکرفتو نیز آشنا خواهد شد، این می‌تواند به عنوان سنتر و مرکز گردشگری اقماری را نیز به دور خود ایجاد کند که سبب رشد سایر مناطق نیز می شود که بسیار حائز اهمیت است.

وی تصریح کرد: همچنین می‌توان در یک حرکت و در یک کمپین تبلیغاتی مشترک با استان کردستان بگوییم که گردشگران با سفر به این دو استان می‌توانند به صورت همزمان شاهد دو اثر ثبت جهانی اورامان و بیستون باشند که این امر در بازاریابی و کمپین تبلیغاتی گردشگری بسیار حائز اهمیت است.

احمدی‌زاد خاطرنشان کرد: انجمن‌های مردمی برای حفظ طبیعت و فرهنگ اورامان و نشر آن ایجاد می‌شوند و هرگونه آثاری در زمینه نشر فرهنگ توسط خود مردم ایجاد و دولت دخالت خاصی در فرهنگ ندارد.

وی در پایان سخنان خود با تاکید بر این موضوع که ایران کشور بسیار امنی است؛ یادآور شد: در دوران جنگ و ناامنی معمولا مناطقی که ثبت جهانی هستند از گزند جنگ و بمباران‌های جنگی در امان می‌مانند؛ خوشبختانه کشور ما کشور امنی است اما لازم است که این مسائل پیش‌بینی شود که در دوران نظامی‌گری منطقه این مناطق طبق کنوانسیون‌های بین المللی از هرگونه مشکل و آسیبی مصون هستند.

«میراث جهانی یونسکو» نام عهدنامه‌ای بین‌المللی است که در تاریخ ۱۶ نوامبر ۱۹۷۲ میلادی به‌تصویب کنفرانس عمومی یونسکو رسید. موضوع آن حفظ آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشر است که اهمیت جهانی دارند و متعلق به تمام انسان‌های زمین، فارغ از نژاد و مذهب و ملیت خاصشان است.

منبع:ایسنا

اورامان در ویترین جهانی

این‌جا اورامان است، سرزمین اهورایی و جایگاه اهورا مزدا؛ از باریک راهی قدم در مکانی خواهی گذاشت که تا چشم باز کنی زیر لب با خود خواهی گفت این‌جا بهشت است بهشت.

عبور از راه تنگ و پیچ‌در پیچ دروازه هورامان آغاز لذت‌بخش سفری است که در آن قدم‌ نهاده‌ای، دروازه هورامان که می‌گویم یعنی جایی درست بین زمین و آسمان، خیره شدن به ارتفاع و غرق شدن در لذت دیدن دره!

اینجا گذر زمان بی‌معنی است هر گوشه از آن هر تکه‌ای از آن را که می‌نگری به واقعیت پیوستن تعریفی است که در کتاب‌ها از بهشت خوانده‌ای، آری اینجا هورامان است، سرزمین خورشید، سرزمین نور و رنگ و اصالت.

حال که به این مکان سحرآمیز وارد شده‌ای خوب گوش بسپار به نوایی که از دور دست به گوش می‌رسد، این‌جا صدایی نیست جز صدای آواز آزادانه پرندگان، صدای آب صدای طبیعت و صدای مردمانی زلال‌تر از آب روان، این‌جا هورامان سرزمین اصالت‌ها و نواها است.

صبح هنگام خورشید سایه گرم و پر مهرش را بر قلمرو خود می‌پراکند، به آدمی جانی دوباره می‌بخشد و آن‌ها را برای آغاز روزی دیگر به تکاپو وا می‌دارد.

اینجا می‌توان زمان را به عقب برگرداند و به گذشته‌ها سفر کرد، هنوز هم می‌توان صبح‌ها با بوی نان تنوری تازه مست شد و با دیدن کوچ‌نشینی و عشایری این منطقه غرق در گذشته‌های دور شد، می‌توان از زندگی ماشینی شهری فاصله گرفت و دوباره طعم خوب همدلی و با هم بودن را احساس کرد.

شب اما حکایت دیگری دارد، زمانی که سایه شب بر دره و کوه‌ها هورامان سایه می‌اندازد سکوت آرام بخشی بر دنیا حاکم می‌شود صدایی به گوش نمی‌رسد الا صدای طبیعت و مردمانی که خسته از تکاپوی روزانه در خانه‌های خود و یا در پشت بام‌ها در هوای سرد و خنک منطقه لم داده‌اند و مشغول بازگویی خاطرات و یا انجام بازی‌های محلی هستند.

گه گاه در دور دست‌ها صدای حزن انگیز مردی به گوش می‌رسد که سکوت شب را همچون انداختن سنگی در برکه‌ای آرام به هم می‌ریزد، صدای هوره! نوایی حزن‌انگیز و آسمانی که از گذر تاریخ هزار ساله همچنان در گوش مردم منطقه نجوا می‌شود.

بافت پلکانی این منطقه سبب صفا و صمیمیت همسایگان آن شده است، بام همسایه حیاط خانه دیگری است، می‌توان روزها زن‌هایی را دید که با لباس‌هایی رنگارنگ و به صورت جمعی نشسته و مشغول کلاش بافی یا نخ‌ریسی هستند، می‌توان پیرمردها و پیرزنانی را دید که در خلوت تنهایی خود لم داده‌اند و در اندیشه‌های دور خود به تماشای تصویری نشسته‌اند که همه عمر و جوانی خود را در آن سپری کرده‌اند.

اورامانات نام منطقه‌ای در بخش اورامان شهرستان سروآباد در غرب استان کردستان است و از غرب به عراق و از جنوب به استان کرمانشاه محدود می‌شود و جاده‌ای به طول ۷۵ کیلومتر آن را به مریوان وصل می‌کند.

اورامان در یک قدمی جهانی شدن

مدیر پایگاه منظر تاریخی اورامان در خصوص روند ثبت جهانی اورامان گفت: از سال ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ پایگاه پژوهشی منظر فرهنگی اورامان در استان کردستان و کرمانشاه راه‎‌اندازی شد.

پویا طالب‌نیا در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: در همان سال‌ اول و بعد از راه‌اندازی پایگاه پژوهشی منظر فرهنگی اورامان، جمع‌آوری اطلاعات و مطالعات منطقه در در حوزه‌های مختلف باستان شناسی، مردم شناسی، معماری، تاریخ، تمدن و …، طراحی نقشه‌های سه بعدی از منطقه صورت گرفت.

وی عنوان کرد: در سال ۱۳۹۸ با همکاری دفتر ثبت جهانی میراث فرهنگی تهران، داده‌های جمع‌آوری شده از منطقه اورامان که به صورت خام جمع‌آوری شده بود؛ بر اساس فرمت مخصوص پرونده ثبت جهانی تدوین شد.

طالب‌نیا ادامه داد: بعد از تدوین داده‌ها، پرونده ثبت جهانی هورامان تکمیل و در بهمن ۱۳۹۸ به یونسکو ارسال شد و پرونده اول مورد تایید یونسکو قرار گرفت.

مدیر پایگاه منظر تاریخی فرهنگی هورامانات ادامه داد: در مهر ماه ۱۳۹۹ ارزیاب یونسکو به منظور راستی‌آزمایی پرونده ثبت جهانی اورامان و برای بازدید نهایی از منطقه هورامان وارد کشور شد و طی بازدید ۱۰ روزه از روستاهای منطقه هورامانات در استان‌های کردستان و کرمانشاه دیدن کرد و روند تهیه پرونده ثبت جهانی اورامان را مورد بررسی قرار داد.

پویا طالب‌نیا در ادامه سخنان خود از برگزاری جلسه اجلاس سازمان جهانی یونسکو در مورخ ۲۵ تیر تا ۹ مرداد خبر داد و افزود: در این اجلاس قرار بر این است در خصوص ثبت جهانی اورامان رای گیری و ثبت آن نهایی شود.

وی با اشاره به اینکه ثبت جهانی اورامان هنوز به صورت قطعی نهایی نشده است، گفت: با توجه به سفر اخیر وزیر میراث فرهنگی به استان کردستان و خبرهای خوبی که در خصوص ثبت جهانی اورامان به مردم کردستان دادند، قطعی شدن این پرونده در چند روز اخیر دور از انتظار نیست.

طالب‌نیا با اشاره به اینکه این پرونده کل منطقه اورامانات را در برمی‌گیرد، تصریح کرد: پهنه جغرافیایی منطقه اورامانات شامل شهرستان پاوه و شهرستان جوانرود، بخشی از ثلاث باباجانی و قسمتی از شهرستان روانسر در استان کرمانشاه و در استان کردستان نیز شهرستان سروآباد و  کامیاران و سنندج است.

وی خاطرنشان کرد: وقتی که گفته می‌شود منظر فرهنگی، یعنی تعامل انسان با طبیعت در طول تاریخ، و ما بر همین اساس اقدام به ثبت جهانی اورامان کرده‌ایم و آثار تاریخی، معماری، فرهنگی اورامان را جمع‌آوری و نشان دادیم که اورامان در طول هزاران سال از سکونت انسان در این منطقه توانسته است خود را با طبیعت تطبیق دهد.

طالب‌نیا ادامه داد: وجود بافت پلکانی و هوارنشینی و مراسم و جشن‌های آیینی مانند مراسم پیرشالیار نشان از ادغام آن‌ها با طبیعت دارد که اثبات کردیم که این ویژگی‌ها نمونه‌های منحصر به فرد جهانی است.

وی در خصوص نقش ثبت جهانی اورامان در حفظ تاریخ اورامان افزود: با نهایی شدن ثبت جهانی اورامان، به عنوان یک سند جهانی در جهان ثبت خواهد شد و به عنوان یک اثر تاریخی جهانی به همه دنیا تعلق دارد و ثبت و ضبط آن توسط یونسکو سبب معرفی آن به سراسر دنیا خواهد شد و به جرات می‌توان گفت که اقداماتی که در این راستا صورت گرفته است هیچ ارگان پژوهشی دیگری در دنیا آن را انجام نداده است.

به عقیده این مقام مسئول با ثبت جهانی اورامان برای حفاظت از بافت آن، مناظر طبیعی و تاریخی و …به صورت جهانی و بین‌المللی برنامه‌ریزی می‌شود.

پویا طالب‌نیا گفت: با نهایی شدن ثبت جهانی اورامان توسعه پایدار در منطقه حاکم خواهد شد، زیرا گردشگران خارجی زمانی که قصد سفر به کشور ایران را داشته باشند اولین سایتی که برای تعیین مقصد گردشگری خود به آن مراجعه می‌کنند سایت جهانی یونسکو است؛ با توجه به وجود ۲۴ اثر جهانی که بیشتر گردشگران به آن‌ها رجوع و سفر می‌کنند بنابراین زمانیکه گردشگران به این سایت مراجعه کنند اورامان به یکی از مقاصد گردشگری آن‌ها تبدیل خواهد شد.

وی با تاکید بر این موضوع که ثبت جهانی اورامان سبب ایجاد توسعه پایدار در منطقه خواهد شد؛ افزود: با جذب گردشگران داخلی و خارجی و حفظ بافت فرهنگی و تاریخی منطقه به صورت بین‌المللی سبب ایجاد توسعه پایدار اقتصادی در این مناطق خواهد شد و سبب فروش بیشتر صنایع دستی و رونق بوم‌گردی در این منطقه خواهد شد.

منبع:ایسنا

ثبت جهانی اورامان تجربه ارزشمندی برای دنیا می‌شود

مدیرکل امور پایگاه‌های ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گفت: ثبت جهانی اورامان با توجه به غنا و وسعت این منطقه تجربه ارزشمندی برای همه دنیا می‌شود.

به گزارش ایرنا، فرهاد عزیزی روز دوشنبه در جلسه آمادگی برای ثبت جهانی اورامان که در استانداری کردستان برگزار شد، اظهار داشت: اورامان دارای محتوای میراث معنوی و معماری خاصی است که هنوز آسیب ندیده است.

وی با بیان اینکه ثبت جهانی اورامان به موتور محرکه توسعه گردشگری غرب کشور تبدیل می‌شود، افزود: با ایجاد یک عزم در میان مردم و همکاری آنها می‌توان بهترین امور را برای ثبت به انجام رساند البته ثبت جهانی اورامان اعتبار خاصی برای منطقه و کشور است لذا شرایط و روزهای حساسی پیش روی داریم که همه باید پای کار باشند.

عزیزی با اشاره به اینکه اکنون ٢۴ اثر کشور ثبت جهانی شده و به این ترتیب در رده دهم قرار داریم که اگر شرایط جنگی هشت ساله نبود می‌توانستیم در رده اول جهان باشیم، اضافه کرد: مردم کردستان در موقعیت‌های مختلف تاریخی همیشه ثابت کرده‌اند پای کار هستند و با همه خلوص و به شکلی صادقانه در کارها مشارکت می‌کنند که در خصوص ثبت جهانی اورامان نیز به مشارکت آنها نیاز داریم.

معاون هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منابع استاندار کردستان هم در این نشست با بیان اینکه ثبت جهانی یک اثر مورد توجه گردشگران قرار می‌گیرد،  اظهار داشت: ثبت جهانی و سپس افزایش حضور گردشگران در منطقه موجب افزایش اشتغال و درآمد شده و در نتیجه ساکنین منطقه انگیزه بیشتری برای ماندن در روستاها پیدا خواهند کرد.

خالد جعفری با اشاره به اینکه ضروری است در راه آماده سازی ثبت جهانی اورامان، مردم منطقه توجیه و آگاه شوند چرا که حفظ بافت بومی منطقه و استانداردهای مدنظر مستمر و طولانی مدت خواهد بود،  تاکید کرد: باید مزایای ثبت شدن اورامان برای مردم تشریح شود که این کار مردم را همراه کرده و امور سریعتر پیش می‌رود.

سرپرست معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار کردستان هم در این نشست گفت: زمان فداکاری و تلاش بیشتر فرا رسیده تا ثبت جهانی اورامان انجام شود در این راستا خواسته‌ها و نیازها به صورت دقیق باید به دهیاران روستاهای منطقه و مردم ارائه شود.

محمدابراهیم زارعی با بیان اینکه داشته‌های فرهنگی، تاریخی و طبیعی کردستان ثروت‌های این استان است و ثبت جهانی اورامان یک سرمایه گذاری برای آینده کردستان خواهد بود،  اضافه کرد: باید معماری قدیمی این مناطق حفظ شود چون مدتی اورامان تخت را رها کردیم و بافت‌های ناهماهنگی در آن ایجاد شد البته نگرانی برای اعتبار به منظور ساماندهی روستاهای پایلوت اورامان نداریم و اعتبارات لازم تخصیص داده می‌شود.

مدیر پایگاه منظر فرهنگی، تاریخی اورامان هم در این نشست گفت: منطقه اورامان در دو استان کردستان و کرمانشاه ۱۰۶ هزار هکتار عرصه و ۳۰۳ هزار هکتار حریم دارد که در مقایسه با کشورهای دیگر هم اندازه کشوری همچون بحرین است که این اهمیت این منطقه را نشان می‌دهد.

پویا طالب‌نیا یادآور شد: منطقه اورامان با وجود ۷۰۰ روستا که نشان‌دهنده سکونت انسانی متمرکز این منطقه است به عنوان مهمترین اثر و سایتی است که ثبت جهانی خواهد شد.

وی اضافه کرد: سه منطقه حفاظت شده با ۱۵۰ هزار هکتار، یک هزار و ۱۰۰ اثر تاریخی و باستانی، ۶۰ میراث ناملموس ثبت شده همچون عروسی پیرشالیار و ۵۰ اثر میراث طبعی همچون کانی بل و یک باغ ۷۰۰ ساله از جمله داشته‌های مهم اوارامان است.

طالب‌نیا با اشاره به اینکه دو طرح اضطراری ۱۵ روزه و کوتاه مدت ۶ ماهه برای مناسبت سازی روستاها در نظر گرفته شده است، اظهار داشت: ۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان اعتبار برای این امر لازم است.

هورامان یا اورامان نام منطقه‌ای تاریخی با بافت پلکانی و آداب و رسوم بسیار خاص است که بخش‌هایی از شهرستان‌های سروآباد، سنندج و کامیاران استان کردستان و شهرستان‌های پاوه، جوانرود، نودشه و نوسود استان کرمانشاه را شامل می‌شود.

منطقه اورامانات در استان کردستان دارای یک شهر (اورامان تخت) و ۷۶ روستا است که تاکنون ۱۳ روستای این منطقه در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و پرونده ثبتی ۲۲ روستا نیز در حال پیگیری است.

واژه هورامان یا اورامان از ۲ بخش هورا به معنی اهورا و مان به معنای خانه، جایگاه و سرزمین تشکیل شده و در واقع به معنای سرزمین اهورایی و جایگاه اهورا مزدا است.

اورامانات در استان کرمانشاه به منطقه ای در شمال غربی این استان شامل شهرستان های پاوه، جوانرود، روانسر و ثلاث باباجانی اطلاق می شود که حدود ۳۰۰ هزار نفر جمعیت دارد.

بخشی از اورامانات نیز در شهرستان های مریوان،    سروآباد و کامیاران استان کرمانشاه واقع شده و بخش دیگری از آن نیز در استان حلبچه عراق واقع است.

منبع:ایرنا

معماری سنتی اورامان ؛ تبلوری از فرهنگ زاگرس

یک پژوهشگر معماری در کردستان گفت: معماری روستای اورامان در دامنه زاگرس از چهار پارامتر زمان، مکان، فرهنگ و معنا برخوردار است؛ ویژگی معماری سنتی محصول روش سنتی در طراحی و ساخت، دارای الگوهایی با تبلور فرهنگ جامعه است.

اورامانات یکی از مناطق زیبا و دلربای استان کردستان است که به‌سختی کوه‌ها، جنگل‌ها، قله‌های پر برف، دره‌های سرسبز، خانه‌های سنگی و پلکانی مشهور است.
مردم هورامان معتقدند که زمانی این روستا، مرکز حکومت و پایتخت حکام محلی بوده است، کلمه “تخت” به معنی پایتخت بوده و این نشان از عظمت این منطقه در گذشته است.

روستای ژیوار که دارای بافتی پلکانی با معماری خشکه چین است در مسیر جاده هورامان تخت به روستای هجیج قرارگرفته است، رود زیبا و خروشان سیروان به همراه جنگل‌های اطراف بر زیبایی این روستا افزوده است. نمای روستای اورامان به دلیل معماری پلکانی و همچنین به دلیل شکل هرم گونه خانه‌های آن بسیار دیدنی است که قلعه‌ای باستانی در رأس آن قرار دارد.

سنگ‌نگاره‌های باستانی و مناطق ییلاقی که در زبان کردی به آن‌ها “هه‌وار” می‌گویند از دیگر جاذبه‌های روستای ژیوار بوده که هر ساله تعداد زیادی از علاقه‌مندان به گردشگری فرهنگی و دوستداران طبیعت‌گردی را به‌سوی خود جذب می‌کند.

معماری پلکانی و سنگی یکی از نشان‌های منطقه هورامان است که سالیان سال توانسته دوام بیاورد و همچنین مردم در این منطقه سرد و کوهستانی در این خانه‌ها زندگی کرده‌اند اما در چند سال اخیر معماری مدرن و جدید جایگزین برخی از این خانه های محکم و قدیمی شده است.

اورامان

پرویز اصلانی، پژوهشگر دکتری معماری، در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به فضای معماری پلکانی روستاهای اورامانات، اظهار کرد: هورامان سرزمینی است کوهستانی با توپوگرافی خاص؛ منطقه‌ای که طی صدها سال، فرهنگ و معماری خاص را در دامن خود پرورش داده که این فرهنگ و تمدن حتی از مهد آن یعنی دره رودخانه سیروان پا را فراتر نهاده است.

وی افزود: بافت‌ روستاهای بکر، تاریخی، سلسله قلعه‌های باستانی و معابد مذاهب مختلف تاریخی آن از شاخصه‌های این محدوده فرهنگی-تاریخی، معماری کوهستانی سنگی به شمار می آید.

این پژوهشگر دکتری معماری در کردستان، بیان کرد: در این منطقه، معماری با مصالح سنگی تراش نخورده چنان رشد کرده است که معمارانش نسل به نسل از تکنیک‌های کهن خود در ساخت بناها و با استفاده از مصالح بوم آورد با دیوارهای کاملاً سنگی به‌صورت ساختمان‌های چندین طبقه بدون ملات اجرا کرده‌اند که پس از سال‌ها هنوز پا برجا است.

اصلانی عنوان کرد: شناخت، بررسی، تجزیه‌وتحلیل رفتار اجزای سازه‌ای و مصالح به کار گرفته‌شده در این منطقه می‌تواند راهکار مناسبی جهت احیاء و باز سازی تکنیک‌ روش‌های ساخت سنتی اورامانات برای رسیدن به معماری پایدار منطقه زاگرس با عملکرد بهتر و طول عمر بیشتر باشد.

وی ذکر کرد: معماری روستای اورامانات در دامنه زاگرس از چهار پارامتر زمان، مکان، فرهنگ و معنا برخوردار است؛ بنابراین ویژگی معماری سنتی محصول روش سنتی در طراحی و ساخت، دارای الگوهایی است که تبلور فرهنگ جامعه بوده و در طول زمان استمرار یافته و دست‌به‌دست گشته و منتقل‌شده و نهایتاً با امر مقدسی مرتبط شده و گونه‌ای از معماری باارزش و بامعناست.

این پژوهشگر معماری، با اشاره به شکل‌گیری عناصر کالبدی- فضایی معماری پلکانی اورامانات، تصریح کرد: بدنه سخت کوه تراشیده شده و با همان سنگ‌ها، خانه‌ای زیبا، استوار و رفیع ساخته‌شده است.

اورامان

به گفته اصلانی سنگ‌های به‌دست‌آمده از همان بستر، استادانه و هنرمندانه در دل دیوارها جای گرفته و سطوحی کاملاً صاف و عمودی را شکل داده‌اند؛ رنگ دیوارها همان رنگ کوهستان است.

وی گفت: نمای خانه‌ها آن‌چنان به طبیعت از شیب زمین‌بر سینه صخره‌ها لغزیده و به یکدیگر پیوسته‌اند که گویی پیکر واحدی را تشکیل داده‌اند، پلان این خانه‌ها درنهایت با دقت طراحی‌شده و در بیشتر آن‌ها بدنه کوه آخرین جداره اتاق‌ها را در برگرفته است.

این پژوهشگر معماری در کردستان، یکی از بزرگ‌ترین معایب خانه‌های اورامان را دسترسی سخت و دشوار طبقات دانست و افزود: به دلیل موقعیت خاص زمین و شیب فراوان و کمبود بستر مناسب، بیشتر فضای درون خانه‌ها به عملکردهای اصلی اختصاص‌یافته و پله‌های چوبی و سنگی یا بیرون آمده تیرهای ساختمانی، ارتباط عمومی را برقرار می‌کند و همچنین در بسیاری از خانه‌ها بالکن و تراس نیز به چشم می‌خورد.

اصلانی بیان کرد: در منطقه اورامان، مجموعه خانه‌ها به‌گونه‌ای ساخته‌شده‌اند که راه‌های معدودی برای عبور و مرور وجود دارد و به‌جز یک‌راه اصلی برای ورود به آبادی، راه‌های دیگر محدود و صعب‌العبوراست.

وی عنوان کرد: سراشیبی تند کوه‌های این منطقه موجب شده که بام‌های هر خانه، تراس خانه بالایی باشد و خانه بالایی، خانه پایینی را از خطرات احتمالی حیوانات تحت نظر داشته باشد. مردم منطقه اورامان ساخت خانه‌ها را از کنار رودخانه شروع کرده و به‌طرف بالا ادامه می‌دهند و طبقه پایین را مختص محل نگهداری دام‌ها می‌کنند.

این پژوهشگر ادامه داد: جدال انسان با طبیعت را به حقیقت می‌توان در این منطقه مشاهده کرد، بدنه سخت کوه تراشیده شده و با همان سنگ‌ها، خانه‌ای زیبا، استوار و رفیع ساخته‌شده و سنگ‌های به‌دست‌آمده از همان بستر، استادانه و هنرمندانه در دل دیوارها جای گرفته و سطوحی کاملاً صاف و عمودی را شکل داده‌اند؛ رنگ دیوارها همان رنگ کوهستان بوده و نمای خانه‌ها آن‌چنان به طبیعت از شیب زمین‌بر سینه صخره‌ها لغزیده و به یکدیگر پیوسته‌اند که گویی پیکر واحدی را تشکیل داده‌اند.

اورامان

اصلانی با اشاره به زلزله‌خیز بودن اورامان ، ذکر کرد: در بعضی از بناها اتصالات گوشه دیوارهای سنگی ضعیف بوده به‌طوری‌که باعث ایجاد ترک‌های عمقی و عریضی در این مناطق شده است، در این وضعیت با وارد آمدن نیروهای جانبی، اتصال گسسته شده و موجب فرو ریزی خواهد شد لذا استفاده از چوب برای تحکیم گوشه‌ها بسیار مناسب است.

وی در ادامه سخنان خود افزود: روستاهای منطقه زاگرس با بهره‌مندی از ویژگی‌های طبیعی از الگو و طرح خاصی برخوردارند که با توجه به ویژگی‌های کوهستان شکل‌گرفته است. این سکونتگاه‌ها در جهت بهره‌مندی هر چه‌بهتر از طبیعت دارای ویژگی‌های خاصی در الگو و طرح هستند.

این پژوهشگر، گفت: مطالعات صورت گرفته در این منطقه نشان می‌دهد که عوامل مؤثر بر شکل‌گیری معماری سنتی منطقه اورامان در دامنه زاگرس دارای ابعاد مختلف کالبدی، زیست‌شناختی(بیولوژیک) و فرهنگی- اجتماعی است.

اصلانی خاطرنشان کرد: چنین تعبیری، روشن می‌سازد که نقش انسان در شکل‌دهی عناصر کالبدی-فضایی به محیط سکونت خود و چگونگی برقرار ساختن ارتباط بین سکونتگاه‌ها با طبیعت و نحوه بهره‌برداری از مواهب طبیعی با سکونتگاه‌ها، مهم‌ترین عامل در شکل‌گیری به معماری پایدار روستاهای پلکانی اورامانات به شمار می‌آید.

وی ذکرکرد: در این راستا با توجه به استفاده از سازه‌های سنگی و مصالح بومی در مناطق روستاهای اورامانات مطالعه و شناخت دقیق این نوع معماری در جهت بهبود روش‌های ساخت سنتی و مقاوم‌سازی بناها و دیوارهای سنگی موجود و احداث سازه‌هایی با رعایت ملاحظات فنی ضروری به نظر می‌رسد.

این پژوهشگر معماری در پایان سخنان خود یادآور شد: از مهم‌ترین اصول فنی رعایت شده جهت رفع برخی از نقاط ضعف این بناها در مقابل بلاهای طبیعی می‌تواند شامل تقویت گوشه‌های بنا با استفاده از چوب، اتصال تیر سقف چوبی به شناژ روی دیوار، تقویت دیوارهای خشکه‌چینی با استفاده از الوار چوبی و یا کلاف و ایجاد و اتصال پی به دیوار باشد.

اورامان

شایان ذکر است؛ تغییر در ساز و ساخت زمانی ارزشمند است که بتواند اصالت خود را حفظ کند متأسفانه (هورامان جدید) این تغییر در ظاهر مدرن شده و نمای سنگی که هماهنگ با طبیعت و هم‌رنگ کوه‌ها و محکم و متناسب با این اقلیم تبدیل به کاشی و سنگ‌های تزئینی و آجر شده است.

به راستی که این تغییر معماری با اقلیم اورامان هماهنگ نیست و می‌توان ‌آن را یک وصله نامتناسب تصور کرد.

درگذشته تمام پنجره‌های چوبی به رنگ آبی و به‌نوعی سازمان‌دهی شده بودند اما اکنون نمای روستا یک‌شکل و یک ریتم نیستند تعدادی تازه‌ساخت و تعداد نیز با همان سبک قدیمی مشاهده می‌شود.

نوع معماری جدید در اورامان با اقلیم سازگار نیست؛ چراکه این اقلیم به دلیل شدت بارش‌ها و کوهستانی بودن آن، نیازمند معماری محکم هم چون گذشته است لذا باید این ساخت‌وساز در اورامان سازمان‌دهی شود که هماهنگ با نوع معماری بومی و پایدار منطقه باشد.

منبع:ایسنا

شفا یافتن دختر شاه بخارا به دست پیر اورامان

در افسانه‌های محلی منطقه اورامان آمده‌است که شاه بخارا شرط کرده بود که هرکس دخترش را شفا دهد او را به عقد وی درمی‌آورد.

عموی پادشاه با عده‌ای از اطرافیان شاه به سمت اورامان می‌روند تا شابهار خاتون را برای شفا گرفتن نزد پیرشالیار ببرند در نزدیکی خانه پیرشالیار به یکباره دختر شاه شنوا می‌شود و بعد ناگهان دیوی از تنوره‌ای در آن نزدیکی نعره‌ای می‌کشد و بر زمین می‌افتد و کشته می‌شود و با کشته شدن دیو زبان دختر شاه هم باز می‌شود، با شفا یافتن شابهار خاتون طبق قول پادشاه دختر را به عقد پیرشالیار درمی‌آورند و جشن عروسی بزرگی برای آن دو برپا می‌کنند.

پیر شالیار پیری اسطوره‌ای است که در کتب تاریخی آمده از موبدان عبدالقادر گیلانی از عارفان و شعرای قرن پنج و ششم و اهل طریقت قادریه بوده‌است.

با گذر از جاده پر پیچ و خم و گذر از رودخانه زیبای سیروان، به روستای زیبای اورامانات می‌رسیم روستایی که هر ساله میزبان مراسم باشکوه دینی پیرشالیار است و مردم روستا بر این باورند که هرساله ۴۵ روز بعد از زمستان در سالروز عروسی دختر شاه بخارا و پیرشالیار این مراسم برگزار می‌شود.

نحوه برگزاری مراسم پیر شالیار

صبح روز مراسم گوسفندان را برای ذبح به جلو خانه پیرشالیار می‌برند و گوسفندان را همان جا ذبح و در میان مردم پخش می‌کنند.

ساعت سه بعدازظهر با طنین انداز شدن صدای دف در روستا مردم از کار دست کشیده و به رقص و پایکوبی که در صف اول آنها دراویش و پیران اورامان حضور دارند می‌پردازند.

صحنه ذکر گفتن دراویش، یکی از صحنه‌های زیبای عرفانی است که روح آدمی را به وجد می‌آورد و قلب‌ها را دل تنگ و اشک را در چشمان جاری می‌سازد.

در مراسم عروسی پیرشالیار حدود ٤٠٠ نفر به نیایش نشسته و حدود ٢٠٠ نفر نیز کف می‌زنند.

غذای مراسم پیرشالیار آش جو یا  “هولوشینه تشی” همان غذای ٩٥٠ سال پیش است که در مراسم عروسی پیر شالیار پخته شده‌است.

این مراسم سه روز به طول می‌انجامدو در این سه روز، اهالی روستا با جمع شدن بر روی پشت‌بام‌ها به نظاره این مراسم باشکوه کهن می‌نشینند، اما روز آخر متفاوت‌تر از دو روز دیگر است و در روز آخر مردم روستا تا شب می‌رقصند و تا ساعاتی از شب را در خانه پیرشالیار به بحث درباره عرفان و آیین پیرشالیار و داستان‌هایی راجع به پیرشالیار و قدمت این مراسم باشکوه سپری می‌کنند و با خواندن دعا و قصیده مراسم را خاتمه می‌دهند.

گفتنی است که  کلمه پیر شالیار از سه بخش پیر+شا+لیار تشکیل شده که هر یک از آنها معنایی جداگانه دارد؛ “پیر” از دیدگاه آیین میتراییسم به کسانی گفته می‌شود که توانسته باشند از ۷ مرحله طریقت میتراییسم گذشته و آن را پشت سر بگذارند نظیر پیر دایانی، پیر غریبه، پیر کومسی و … که به ۹۹ پسر اورامان مشهورند.

“شا” هم به کسانی گفته می‌شد که صاحب شان و شوکت و بزرگی بوده و توانسته باشد رضایت مردم را جلب کرده باشد.

“لیار” بخش سوم کلمه، به معنای وکیل، یاور و جانشین است و در مجموع پیر شالیار نزد مردم به شخصیتی اسطوره‌ای- تاریخی گفته می‌شود که صدها سال پیش می‌زیسته و می‌توان گفت به معنای شاه شاهان یا پیر پیران است.

در متون تاریخی دو دیدگاه متفاوت در رابطه با پیرشالیار وجود دارد. عده‌ای بر این باورند که پیر شالیار یک نفر و عده‌ای نیز معتقدند پیرشالیار دو شخصیت متفاوت بوده است.

پیر شالیار از دیدگاه عامه مردم کسی بوده که تحت تاثیر دین اسلام قرار گرفته، پیر شالیار نام دوم سید مصطفی است که حضرت محمد را به خواب دیده و به اسلام گرویده و پس از گرایش به اسلام، کتاب “معرفت پیر شالیار” اول را تغییر داده و در آن در رابطه با دین اسلام نوشته و نام خود را به مصطفی پسر خداداد تغییر داده است.

پیرشالیار اول

چنان که در کتب تاریخی نیز آمده است، پیرشالیار سیاو پسر جاماسب ۱۵۰ سال پیش از میلاد مسیح در اورامان می‌زیسته است. پیرشالیار اول پیرو آیین زرتشتی بوده و کتاب معرفت پیرشالیار را نوشته است.

پیرشالیار دوم

در کتب تاریخی آمده که پیرشالیار دوم سید مصطفی خداداد است که پس از اشاعه دین اسلام در منطقه اورامان در عصر شیخ عبدالقادر گیلانی در سال ۵۶۱ هجری قمری می‌زیسته و پیرو طریقت قادریه بوده و با افکار و عقاید پیرشالیار سیاو آشنا بوده است. کتاب معرفت را دستکاری کرده و احکامی را که در رابطه با زرتشت بود، حذف و احکام اسلام را در آن نوشته است.

مراسم پیرشالیار با گذر از هزاره‌های پیچ در پیچ تاریخی توانسته خود را از باد فراموشی برهاند و هنوز که هنوز است نمادی برای برآوردن خیال و آمال و آرزوهای مردم بوده است و او را پیری می‌دانند که حکیم و شفابخش است.

منبع:ایسنا