نوشته‌ها

پاسارگاد

محوطه ی تاریخی پاسارگاد

محوطه ی تاریخی پاسارگاد حوالی شهر شیراز از مهمترین آثار تاریخی کشور و جاذبه های گردشگری استان فارس به شمار می رود. این مجموعه ی گرانبها که نام آن در فهرست میراث جهانی نیز دیده می شود از ارزش تاریخی و فرهنگی بسیار بالایی برخوردار است و بازدید از آن ما را هرچه بیشتر با گذشته ی باشکوه ایران زمین آشنا می سازد. همه ساله گردشگران ایرانی و خارجی زیادی که به شهر شیراز و استان فارس سفر می کنند با بازدید از این مجموعه، عظمت آن و شکوه دوران باستان را به نظاره می نشینند.

آرامگاه کورش بزرگ: محوطه ی تاریخی پاسارگاد بخش های مختلفی را در بر دارد که آرامگاه کورش بزرگ و چندین کاخ از مهمترین آنها به شمار می روند. آرامگاه کورش بزرگ که میعادگاه دوستداران ایران زمین محسوب می شود از معروفترین بناهای این مجموعه است و سیاحان و تاریخ نگاران اروپایی از دیرباز در نوشته های خود از آن سخن به میان آورده اند. قدیمی ترین این توصیفات که به استرابون و به عهد حضرت عیسی نسبت داده می شود این آرامگاه را در باغی باصفا و پنهان در سایه ی درختان توصیف می کند. همچنین او در توصیفات خود آورده است که در بخش بالایی آرامگاه تابوتی زرین که پیکر کورش در آن قرار گرفته، تخت از طلا و میزی با وسایل مذهبی وجود دارد.

این بنای آرامگاهی در عین سادگی بسیار مستحکم و گیرا است و از دور در میان محوطه ی پاسارگاد خودنمایی می کند.

آرامگاه کورش بزرگ با طرحی الهام گرفته شده از نیایشگاه ها و زیگورات های دوران باستان با بلوک های سنگی تراشیده شده و بدون ملات ساخته شده است. در حقیقت با استفاده از سرب و بست های آهنی سنگ های مکعب شکل آرامگاه را به هم متصل نموده اند. بنای آرامگاه در مجموع حدود یازده متر ارتفاع دارد و دو قسمت سکوی پلکانی و اتاقک آرامگاه را شامل می شود. ارتفاع سه پله ی اول سکویی پلکانی یک متر و ارتفاع سایر پله ها نیم متر است.

باغ شاهی: علاغم ظاهر کنونی محوطه ی تاریخی پاسارگاد که به زمینی بایر می ماند، این محوطه سابقا باغی باصفا بوده و اولین باغ به سبک ایرانی است که فلات ایران ساخته شده و به عنوان سرمشق و الگویی در باغ های سلطنتی دوره های بعد مورد استفاده قرار گرفته است. مدارک و کاوش های باستان شناسی وجود انواع درختان و گل ها را در تمام نقاط این باغ نشان می دهند. آبنماهای باغ شاهی پاسارگاد به صورت جوی های سنگی در باغ ساخته شده بودند و آب را در سراسر باغ جاری می ساخته و در مسیر خود به حوضچه هایی چهارگوش و از جنس سنگ می ریخته اند. این آبنماها و حوضچه ها علاوه بر پالایش آب و رساندن آن به تمام محوطه ی باغ، زیبایی آن را نیز دو چندان می کرده اند. آثاری از این آبراهه ها هم اکنون در محوطه ی پاسارگاد قابل مشاهده است و همگان را در برابر ذوق و نبوغ ایرانیان آن زمان متعجب می سازد.

در محوطه ی باغ شاهی کاخ ها و کوشک هایی نیز وجود داشته اند که اکنون بقایای آن ها در محوطه ی تاریخی پاسارگاد دیده می شود. کاخ اختصاصی یکی از این بناهای سلطنتی است که در شمال شرق آرامگاه کورش قرار دارد. در ساخت کاخ اختصاصی از سنگ سفید مرمرنما، سنگ آهکی کبود رنگ و سنگ آهکی سیاه رنگ استفاده شده و چشم اندازی زیبا به باغ داشته است. این کاخ وسیع یک تالار مرکزی و دو ایوان در جهت های شرق و غرب را شامل می گردد. کاخ اختصاصی دو درگاه اصلی و دو درگاه فرعی دارد و از ساختار معماری آن چنین بر می آید که به عنوان اقامتگاه کورش مورد استفاد بوده است. نقوش برجسته ای که در درگاه های این کاخ دیده می شود شاه را در لباس های فاخر نشان می دهد و بسیار تماشایی هستند. بقایای این کاخ که شکوه آن را به خوبی نشان می دهد از دیدنی های گرانقدر مجموعه ی پاسارگاد به شمار می روند.

کاخ بار عام نیز یکی دیگر از کاخ های بزرگ مجموعه ی پاسارگاد است که محل ملاقات کورش بزرگ با میهمانان و مقامات دولت های تابع امپراتوری هخامنشی و پذیرایی از آنان بوده است. این کاخ یک تالار مرکزی وسیع با هشت ستون و چهار ایوان در چهار سمت دارد. به نظر می رسد که ستون های ایوان ها کوچکتر بوده اند. تنها ستون پابرجای تالار اصلی که ارتفاعی بیش از ده متر دارد، نشان می دهد که ارتفاع سقف این تالار از سقف ایوان ها بلندتر بوده است. ساقه ی ستون های تالار اصلی از سنگ سفید و پایه و سرستون آنها از سنگ سیاه ساخته شده بودند. اما در زمان حکمرانی اتابکان از سنگ ستون های این تالار جهت ساخت مسجدی در آن حوالی استفاده شده بود. این سنگ ها هم اینک به محلی اصلی خود بازگردانده شده اند.

محوطه ی تاریخی پاسارگاد علاوه بر موارد ذکر شده دیدنی های ازرشمند دیگری نیز دارد که گواه شکوه و عظمت امپراتوری هخامنشی است و دیدن آنها در سفر به شهر شیراز خالی از لطف نیست.

دورخیز پاسارگاد برای توسعه گردشگری در سال ۹۹

پایگاه میراث جهانی پاسارگاد یکی از مهم‌ترین آثار به جای مانده از هخامنشیان است. گفته می‌شود در این دوره برنامه‌ای برای انجام کاوش‌های جدید در این مجموعه تعریف نشده و دورخیز مجموعه برای توستعه زیرساخت‌های گردشگری است.

به گزارش خبرنگار ایلنا، پایگاه میراث جهانی پاسارگاد در نیمه دوم سال ۱۳۸۰ در قالب پروژه ملی تخت‌جمشید و پاسارگاد با اهدافی ازجمله حفاظت، مرمت و پژوهش، تربیت نیروی متخصص، استحصال و پردازش اطلاعات مختلف و انتشار آن، در محوطه تخت جمشید و پاسارگاد آغاز بکار نمود و پس از تصویب قانون تشکیل پایگاه‌های پژوهشی دائمی در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، فعالیت خود را در حوزه‌های مختلف علمی پژوهشی در چشم‌انداز فرهنگی پاسارگاد شامل دشت مرغاب، دشت پاسارگاد، دشت کمین، منطقه سرپنیران، … بطور رسمی توسعه داد.

فعالیت‌های پژوهشی و اجرایی این پایگاه تا به امروز در زیرشاخه‌های مستندنگاری و فتوگرامتری، حفاظت و مرمت، زمین‌شناسی، باستان‌شناسی و آرکئو ژئوفیزیک، معماری و عمران، معرفی و آموزش، مرکز اسناد و کتابخانه، آمار و اقتصاد توسعه گردشگری روند رو به رشدی داشته است.

پایگاه در بدو شروع کار موفق شد پرونده نامزدی ثبت جهانی پاسارگاد را تدوین و به سازمان میراث جهانی یونسکو ارسال نماید که در نتیجه آن محوطه تاریخی فرهنگی پاسارگاد با شماره  ۱۱۰۶در ۱۷ تیر  ۱۳۸۳ خورشیدی برابر با ۷ جولای ۲۰۰۴ میلادی در اجلاس بیست و هشتم در کشور چین به ثبت جهانی رسید.

افشین ابراهیمی (مدیر پایگاه میراث جهانی پاسارگاد) با اشاره به آن که اواخر سال نود و هشت با شیوع ویروس کرونا و تعطیلی تمام واحدها شاهد راکد شدن کارها در حوزه کارگاه‌های مرمتی پاسارگاد بودیم، به ایلنا گفت: اتمام مسیر سنگ فرش به منظور دسترسی بهتر و راحت‌تر گردشگران به پاسارگاد در سال ۹۸ محقق شد و این سنگفرش حد فاصل مجتمع گردشگری تا نزدیکی‌های آرامگاه کوروش را دربرمی‌گیرد و می‌توان گفت مهمترین پروژه سال گذشته بود.

به گفته او کارگاه‌های حفاظتی و مرمتی در مجموعه میراث جهانی پاسارگاد نیز در جریان است. برج سنگی،  تل تخت،  کاروانسرا و آبراهه‌ها ازجمله مجموعه‌هایی هستند که کارگاه‌های حفاظت و مرمت در آنها دایر است.

ابراهیمی با اشاره به آن که طی سال گذشته چالش خاصی در حوزه حفاظت و مرمت پاسارگاد نداشتند، گفت: کارها روتین اجرا ‌شد و به لحاظ تامین بودجه و مسائل مالی و مصالح مرمتی مشکلی نداشتیم. البته تمام کارگاه‌های مرمتی با حضور مرمتگران داخلی اجرا شدند. این در حالی است که در سال‌های گذشته در پروژه‌های فصلی شاهد حضور مرمتگران خارجی در کنار مرمتگران ایرانی در این مجموعه بودیم. اما ترجیح دادیم در سال ۹۸ کارگاه‌های مرمتی را با حضور مردمتگران بومی ادامه دهیم. کارها بیشتر در حوزه بهسازی و مناسب‌سازی است و مشکلی برای حفاظت از مجموعه پاسارگاد نداریم.

او ادامه داد: هرچند سال ۹۷ به دلیل بارش‌ باران با چالش‌هایی در مجموعه پاسارگاد روبه رو شدیم اما امسال چنین چالش‌هایی نداشتیم و بارش باران شدید نبود و با پایشی که داشتیم موفق شدیم چالش‌ها را کنترل کنیم و در نوروز ۹۹ با حداقل مشکلات روبه رو بودیم.

مدیر پایگاه میراث جهانی پاسارگاد در خصوص برنامه‌های این پایگاه در سال ۹۹ نیز گفت: برنامه‌های متعددی را برای سال ۹۹ اعلام کرده‌ایم و امیدوار هستیم تصویب شود. در این راستا کارهای گذشته را ادامه خواهیم داد و البته توسعه زیرساخت‌های گردشگری در مجموعه پاسارگاد در اولویت خواهد بود و بیشتر به حوزه گردشگری توجه خواهیم داشت البته برخی از پروژه‌هایی که تعریف کرده‌ایم در حوزه میراث‌فرهنگی نیز می‌گنجد.

او با تاکید بر آن که فعلاً برنامه‌ای برای انجام کاوش در محوطه پاسارگاد تعریف نشده است، گفت:  یک قرارداد ۵ ساله با تیم باستان شناسان فرانسوی داشتیم که با اتمام زمان قرارداد، کاوش‌های این گروه سال گذشته در پاسارگاد نیز به اتمام رسید. نیاز است تا این قرارداد تمدید شود اما هنوز تمدید نشده است. اگر این تفاهم نامه با فرانسوی‌ها تمدید شود کاوش‌ها ادامه خواهد یافت. طی کاوش‌هایی که هیات مشترک باستان‌شناسان ایرانی و فرانسوی انجام دادند، شاهد کشف سازه‌های آبی جدید و منحصر به فردی در اطراف محوطه باغ شاهی بودیم این یافته‌ها خاص بودند.

ابراهیمی تصریح کرد: البته کارشناسان و باستان‌شناسان پایگاه پاسارگاد نیز چندین طرح ارائه داده‌اند که اگر مورد تصویب و تایید پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری قرار گیرد عملیاتی خواهد شد. اما بیشتر این کاوش‌ها در حوزه سدهای هخامنشیان و خارج از محدوده مجموعه پاسارگاد خواهد بود.

منبع:ایلنا