به گزارش ایسنا، اتحادیه اروپا که مدت‌ها است فقط به شهروندان هفت کشور اجازه داده برای تعطیلات یا به دلایل غیرضروری به ۲۷ کشور عضو این اتحادیه سفر کنند، با نزدیک شدن فصل پرسفر تابستان تصمیم گرفته مرزهایش را به روی مسافران از مبدأ کشورهای کم‌خطر به لحاظ شیوع ویروس کرونا، باز کند. از سوی دیگر «گواهی دیجیتالی کووید» را برای رفت و آمد گردشگران و شاغلان در بین کشورهای اتحادیه صادر کند.

پیش‌ از این توافق کلی اروپا، بسیاری از کشورها که اقتصادشان بر پایه گردشگری است، تصمیم به بازگشایی مرزهای خود به روی گردشگران واکسینه‌شده و یا از مبدأ کشورهای کم‌خطر کرونا گرفته بودند؛ امارات متحده عربی، روسیه، یونان، اسپانیا، ایتالیا، قبرس و مالدیو از جمله این کشورها هستند. کشورهای آفریقایی از جمله کنیا، ماداگاسکار و تانزانیا نیز مدت‌هاست پذیرش گردشگران با دو تست کووید، هنگام ورود و خروج را آغاز کرده‌اند.

در بین کشورها، چین بیشتر از سایرین برای بازگشایی مرزها به روی گردشگران و سفرهای غیرضروری ملاحظه و مقاومت نشان می‌دهد. البته که اقتصاد گردشگری داخلی در چین از رونق و گسترش فراوانی برخوردار است. وزارت حمل و نقل این کشور گزارش کرده که در تعطیلات عید بهاره چینی در سال ۲۰۲۱ حدود ۲۵۰ میلیون نفر در داخل این کشور سفر کرده‌اند. دولت چین که پیش‌بینی می‌کرد بیش از یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون چینی در آن تعطیلات به سفر روند، از مردم خواست از مسافرت خودداری کنند. در چین تا کنون نزدیک به ۴۶۷ میلیون دوز واکسن کووید تزریق شده است. دولت این کشور اعلام کرده که روزانه به ۱۴ میلیون نفر واکسن تزریق می‌کند. سرعت در واکسیناسیون باعث شده در تعطیلات پنج‌روزه ماه می، همزمان با روز جهانی کارگر، بیش از ۲۰۰ میلیون چینی در داخل این کشور سفر کنند.

ترکیه نیز درحالی‌که حدود ۱۴ درصد از جمعیتش را واکسینه کرده، از دیپلماسی گردشگری بر پایه ایمنی واکسن خبر داده است. مهدی عباسی ـ کارشناس گردشگری و مدیر پیشین گردشگری منطقه آزاد ارس ـ در این‌باره به ایسنا می‌گوید: با آغاز فصل گردشگری تابستان، وزارت فرهنگ و گردشگری و وزارت امور خارجه ترکیه، تماس‌های فشرده و مکرری را با کشورهای گردشگرفرست، از جمله روسیه، آلمان و انگلیس با هدف تشریح «الزامات گواهی گردشگری ایمن» آغاز کرده است. این اقدام برای نجات صنعت گردشگری در ترکیه انجام می‌شود.

او با استناد به گزارش روزنامه‌های ترکیه، اظهار می‌کند: روند واکسیناسیون کارکنان بخش‌هایی که با گردشگران در ارتباط هستند، تا پایان ماه جاری به پایان می‌رسد. واکسیناسیون کارکنان حوزه گردشگری از ۷۰ درصد فراتر رفته است.

عباسی می‌گوید: نمایندگان حوزه گردشگری ترکیه معتقدند با تکمیل واکسیناسیون کارکنان صنعت گردشگری در این کشور، آن‌ها در سطح بین‌الملل، یک مزیت رقابتی کسب می‌کنند.

موبررا ارسین ـ رییس اتحادیه هتلداران ترکیه (TÜROB) ـ نیز با اشاره به این‌که مقامات دولتی این کشور تلاش گسترده‌ای برای گشودن ترافیک گردشگری در سطح بین‌المللی آغاز کرده‌اند، به یک روزنامه ترک گفته است: پایان واکسیناسیون نیروهای فعال در بخش گردشگری‌ ترکیه، سبب روحیه‌ای مضاعف برای این بخش خواهد شد. ضمن این‌که ابزار بازاریابی بسیار مهمی برای گردشگری ترکیه در سطح بین‌المللی محسوب می‌شود.

ارسین با بیان این‌که آن‌ها انتظار دارند در پایان قرنطینه کامل ترکیه، تعداد افراد مبتلا به کرونا در این کشور کاهش یابد، اظهار کرد: از آوریل ۲۰۲۱ واکسیناسیون کامل کارکنان فعال در بخش گردشگری آغاز شده است. برنامه واکسیناسیون شامل راهنماهای حرفه‌ای و همچنین کارمندان شرکت‌های هواپیمایی، فرودگاه‌ها، مراکز اقامتی، آژانس‌های مسافرتی، رستوران‌ها، کافه‌ها، وسایل نقلیه تور و ترانسفر، مراکز تفریحات دریایی، پارک‌های موضوعی، مراکز برگزاری کنفرانس و مراکز هنری است. برنامه‌ریزی شده است که واکسیناسیون تمام پرسنل گردشگری در ترکیه تا پایان ماه می به پایان برسد. واکسیناسیون کارکنان این بخش اطمینان زیادی را در مهمانان داخلی و خارجی به وجود می‌آورد.

هدیه گورال گور ـ مدیرعامل یک گروه هتلی در ترکیه ـ نیز امیدوار است با واکسیناسیون کامل فعالان صنعت گردشگری در این کشور، سیگنال‌های گشایش سفرها از ابتدای تابستان دریافت شود. او به یک روزنامه چاپ ترکیه گفته است: ما در تلاش هستیم تا سریعا کار را آغاز کنیم. یونان و اسپانیا مهم‌ترین رقبای ترکیه هستند، ما از نزدیک وضعیت رقبا را دنبال می‌کنیم و با شور و اشتیاق در حال مشاهده اقدامات بجای دولت ترکیه در این زمینه هستیم. نقش صنعت گردشگری را در کاهش کسری بودجه به نفع اقتصاد ترکیه می‌دانیم. احیای دوباره صنعت گردشگری بسیار مهم است. کشوری مثل مصر که سهم‌ اندکی در بازار گردشگری داشته و جایگاه چندانی در رزرواسیون سفر و هتل نداشته، حالا توانسته مورد توجه گردشگران اروپایی قرار گیرد، ما می‌خواهیم با واکسیناسیون و صدور گواهی گردشگری ایمن، خود را از چنین رقبایی متمایز کنیم.

شکیب آوداگیچ ـ رییس اتاق بازرگانی استانبول ـ هم با این پیش‌بینی که با آغاز سفرهای تابستانه به ترکیه، درآمد ماهانه گردشگری در این کشور به ۷.۵ میلیارد دلار می‌رسد، گفت: ضروری است برای تسریع در جذب گردشگران خارجی، تعداد مبتلایان کرونا به کمتر از پنج‌هزار نفر در روز برسد.

او با اشاره به برنامه ترکیه برای جذب ۳۰ میلیون گردشگر، اظهار کرد: اکنون و پس از پایان قرنطینه کامل، اگر اقدامات را رعایت نکنیم، می‌توانیم با ۴۰ هزار و یا ۵۰ هزار مبتلا به کرونا مواجه شویم. ممکن است با دشواری‌هایی روبه‌رو شویم که فراتر از مشکلات امروز باشد. بنابراین ما باید با همدلی و تلاش، بر این روند به موثرترین روش غلبه کنیم.

در ایران نیز فعالان گردشگری از دولت درخواست کرده بودند واکسیناسیون صنعت گردشگری را در اولویت قرار دهد. معاون گردشگری در همین رابطه گفته است: موضوع در اولویت قرار گرفتن واکسیناسیون کرونا ویژه فعالان گردشگری از طریق دو مسیر وزارت بهداشت و شرکت‌های تولیدکننده واکسن داخلی در حال پیگیری است.

تیموری همچنین گفته که درباره اجازه ورود به اتباع کشورهایی که واکسینه شده‌اند و به نوعی تهدید و نگرانی برای جامعه ایرانی ایجاد نمی‌کنند، با وزارت امور خارجه، وزارت بهداشت و رییس‌جمهوری مکاتباتی داشته است.

درخواست برای بازگشایی مرزها به روی گردشگران واکسینه‌شده از سال گذشته مطرح شده، اما هنوز پاسخ مشخصی به آن داده نشده است. ایران همزمان با شیوع ویروس کرونا صدور ویزای توریستی را برای اتباع خارجی متوقف کرده است. فعالان گردشگری می‌گویند نداشتن برنامه مشخص برای بازگشایی مرزها و ازسرگیری دوباره صدور ویزا باعث شده بسیاری از گردشگران که قبلا قصد سفر به ایران داشتند، مقاصد دیگری را جایگزین کنند.

منبع:ایسنا

«گردشگری آیینی» حاصل پیوند سفر با فرهنگ است؛ سفری که به‌واسطه آن انسان موفق به کشف آیین‌ها، اعتقادات و باورهایی می‌شود که در روح مکان جاری و ریشه در فرهنگ کهن این مرزوبوم دارد؛ این آیین‌ها اکثراً وابسته به زمین و مکان هستند و به‌عبارتی مکان و آیین در قالب یک موجود زنده به حیات خود ادامه داده و می‌دهند.

این نوع از گردشگری نوع خاصی از گردشگری فرهنگی است که آدمی را با اعتقادات و باورهای برخاسته از یک جامعه خاص آشنا می‌کند. آیا نمی‌توان این خلاقیت را برای جذب گردشگران به‌کار گرفت و آن را نقطه عطفی برای شناخت بهتر، معرفی بیشتر، احیاء فرهنگ‌ها و ممانعت از استحاله فرهنگی و انتقال این فرهنگ‌ها به نسل‌های بعدی دانست؟

ناگفته پیداست فرهنگ، آیین و آداب و رسوم مجموعه پیچیده‌ای دربرگیرنده اعتقادات، هویت و تاریخ مردمان هر سرزمینی است و حال که این ظرفیت‌ها در غرب کشور وجود دارند، آیا نمی‌توان این خلاقیت را برای جذب گردشگران به‌کار گرفت و آن را نقطه عطفی برای شناخت بهتر، معرفی بیشتر، احیاء فرهنگ‌ها و ممانعت از استحاله فرهنگی و انتقال این فرهنگ‌ها به نسل‌های بعدی دانست؟

مردادماه سال گذشته بود که عنوان شد کرمانشاه در راستای تحکیم ارتباطات و ارتقاء همکاری در زمینه گردشگری شهری میزبان شهرداران غرب کشور و دبیرکل دفتر ملی یونسکو خواهد بود و تفاهم‌نامه چهارجانبه در این زمینه امضاء خواهد شد.

در این نشست که با حضور شهرداران کرمانشاه، همدان و سنندج برگزار می‌شد، تفاهم‌نامه مشترک سه شهر مذکور و دفتر ملی یونسکو امضاء و کرمانشاه شهر خلاق خوراک، سنندج شهر خلاق موسیقی و همدان شهر خلاق صنایع‌ دستی معرفی و اقدامات در این مسیر برای آن‌ها برنامه‌ریزی شد.

اما آنچه در این میان باید به ذکر آن پرداخت اینکه این نوع از گردشگری که در قالب مسیر گردشگری تاریخ و تمدن ایران معرفی و نامگذاری شد، نباید تنها با نام توسعه گردشگری شهری پیش رود چراکه در دل این استان‌های غربی کشور فرهنگ‌های بی‌شمار، باورها و اعتقادات بسیاری نهفته است که شاید در قالب گردشگری شهری نتوان به آنها پرداخت.

گردشگری روستایی نمودی از این باورهاست که نهفته در دل مردمان روستایی و زحمتکش غرب کشور است تا جایی که گاه یک‌تنه تمام آن باورها و اعتقادات را زنده نگه داشته‌اند بدین‌ترتیب گردشگری آیینی می‌تواند نسخه‌ای جامع از باورهای مذکور بین تمامی مردمان این خطه باشد ضمن اینکه تجمیع این سه استان در قالب تفاهم‌نامه‌ای مشترک، می‌تواند نمود مناسبی در این مسیر باشد.

برگزاری کارگاه‌های آموزشی یونسکو در منطقه غرب کشور، لزوم برندسازی، تمرکز بر برنامه‌های مرتبط با نوروز و جاده ابریشم، ایجاد جاذبه‌های ویژه و استفاده از ظرفیت‌های مشترک سه شهر غرب کشور، تعریف زنجیره تجاری‌سازی و شناسایی بازارهای هدف فعالان گردشگری از مفاد تفاهم‌نامه بوده که می‌بینیم در آن بخشی از فرهنگ و باورها و آیینی‌های مختص غرب کشور دیده شده و نیاز است روی آنها کار شود نه اینکه همواره سکوت را در این عرصه ها شاهد باشیم.

در ادامه نگاهی گذرا به فرهنگ، تاریخ و آداب و رسوم مردم کردستان نشان می‌دهد که یکی از مهمترین جاذبه‌های این استان، ویژگی‌های فرهنگی آن است که این ویژگی‌ها در سراسر کشور کم‌نظیر هستند، این ویژگی‌ها در مظاهر فرهنگی همانند زبان، لباس، موسیقی، رقص، جشن‌ها و مراسم خاص و صنایع دستی، بارزتر از سایر موارد فرهنگی نمایان شده‌اند.

این ویژگی‌های فرهنگی برخلاف سایر مناطق کشور هنوز در این استان به‌صورت پویا در زندگی مردم جاری است و با وجود پیشرفت ارتباطات و درنتیجه استحاله‌ فرهنگی و از بین رفتن بسیاری از فرهنگ‌ها، فرهنگ مردم کردستان به‌علت ریشه‌های عمیق آن، پویاتر از گذشته در بسیاری از موارد همانند موسیقی بر سایر مناطق هم‌جوار و کشوری نیز تأثیرگذار بوده است.

جشن نوروز در اقصی نقاط کردستان به‌صورت خودجوش همراه با مراسم رقص کردی و برپایی آتش برگزار می‌شود. مهمترین و عمومی‌ترین جشنی که در میان مردم کردستان مرسوم است، برگزاری جشن نوروز بوده، جشن نوروز در اقصی نقاط کردستان به‌صورت خودجوش همراه با مراسم رقص کردی و برپایی آتش برگزار می‌شود.

عید فطر و عید قربان نیز به‌عنوان اعیاد مذهبی دارای اهمیت خاص هستند همچنین میلاد پیامبر اکرم(ص) نیز جایگاه ویژه‌ای در میان مردم این استان دارد، علاوه‌بر اینها جشن معراج پیامبر و شب نیمه شعبان «برات» نیز جزء اعیاد این منطقه است.

از دیگر مراسمی که در میان مردم کردستان به‌ویژه منطقه‌ اورامان از جایگاه خاصی برخوردار است، مراسمی با عنوان «زه ‌ماون پیر شالیار» (عروسی پیر شالیار) است، این مراسم در روستای اورامان تخت در هفته‌ دوم بهمن‌ماه که مصادف با جشن سده بوده، طی مراحل و رسومات خاصی برگزار می‌شود و ادامه‌ آن در نیمه‌ فصل بهار مصادف با ۱۵ اردیبهشت‌ماه در محل آرامگاه پیر شالیار که در نزدیکی روستا است، با عنوان مراسم کومسای برگزار می‌شود.

از این ویژگی ها که بگذریم حتی «آسمان» در باورهای عامیانه مردم کرمانشاه به باورهای دینی و عقایدی خاص گره‌ خورده به‌نوعی که در طبخ نان نیز این باورها را می‌توان جستجو کرد، زمزمه‌هایی آمیخته به فرهنگ و اعتقادات که در هنگام قالی‌بافی زنان شنیده می‌شود و با خود آواهایی دارد که برای هریک از آنها می‌توان ساعت‌ها نوشت.

برگزاری مراسم‌ ماه رمضان و ماه محرم نیز در کرمانشاه آیین‌های بسیاری دارد، چنان که مردمان کُرد زاگرس‌نشین آیین‌های زیبایی برای سوگواری ماه محرم داشته اند هرچند برخی از آنها در گذر زمان کمرنگ شده‌اند.

کُردها هم مردمانی هستند که حب اهل بیت(ع) را در سینه دارند، سالیان سال میزبان زوار عتبات عالیات بوده‌اند و خاک قدوم آنها را طوطیای چشمان خود قرار داده‌اند، دیاری که هر خانه‌اش مهمان‌خانه‌ای بود برای پذیرایی از زوار کربلا.

خواندن مرثیه و «موور» زنان، تعزیه و شبیه‌خوانی کندوله‌ای‌ها، برپایی عَلَم و کُتَل، سفره‌های نذری با غذاهای محلی، گِل به سر گرفتن و غیره، رسم و رسوم کُردها برای اقامه عزای محرم از زمان‌های دور تا همین امروز است.

خواندن مرثیه و «موور» زنان، تعزیه و شبیه‌خوانی کندوله‌ای‌ها، برپایی عَلَم و کُتَل، سفره‌های نذری با غذاهای محلی، گِل به سر گرفتن و …، رسم و رسوم کُردها برای اقامه عزای محرم از زمان‌های دور تا همین امروز است که برخی‌ها در گذر زمان کمرنگ شده‌اند اما عزاداری‌ها هرسال پُرشورتر برگزار می‌شود.

بررسی‌ها و مطالعات علمی نشان از تأثیر باورهای دینی و اسطوره‌ای بر فرش‌های روستایی‌باف همدان نیز دارد، به‌نوعی که مطرح شده نقش‌مایه‌های حیوانی در فرش روستایی همدان که به سه دسته آبزیان، پرندگان و چارپایان تقسیم می‌شود، بیش از همه سهم را به آبزیان داده، موضوعی که در فرهنگی نهفته است که از دین و اسطوره نشأت گرفته و علاوه‌بر ریشه‌های تاریخی آن، در ایران باستان به‌لحاظ نمادشناسی نیز یکی از نمادهای باران‌خواهی و برکت از جانب دریا را نشان می‌دهد، از سویی تکرار نقش ماهی، سمبلی است بر خوشبختی و خانواده و مواردی از این‌دست که برای هر کدام آنها می‌توان یک کتاب نوشت.

از سوی دیگر می‌بینیم باورهای خاصی برای گردآوری گندم در استان‌های کرمانشاه، همدان و لرستان وجود دارد که این عمل را از حالت روزمره و پیش پا افتاده برای یک کشاورز، بیرون آورده است، به‌نوعی که شرایط زمانی شروع درو، آداب تطهیر، باورهای برکت‌افزا و نوع تغذیه آن، ریشه در رفتارهای نمادینی دارد که نشأت‌گرفته از باورهای خاص است.

مراسم ماه محرم نیز در استان‌های غربی با آیین‌های خاص خود همراه است، به‌نوعی که مراسم آیینی علم بندی محرم، نذری‌های خاص در این ماه، تکیه‌ها و بناهایی که آمیخته به معماری اسلامی به‌واسطه ماه محرم نقش بسته و هنوز سر پا مانده‌اند، همه و همه در قالب «گردشگری آیینی» هستند و نه‌تنها برای گردشگران داخلی و خارجی جذاب است بلکه می‌توان با برنامه‌ریزی برای نسل‌های امروزی(کودکان، نوجوانان و جوانان) آنها را معرفی کرد تا در هویت‌آفرینی برای این نسل سهیم بود.

بدین سان، به راستی غرب کشور نیازمند برنامه‌ریزی در حوزه «گردشگری آیینی» و معرفی آیین ها و مذهب ها و ویژگی های رفتاری اجتماعی خاص اقوام متعددی است که در دل خود جای داده و حال، در وضعیت شیوع ویروس کرونا نیز می توان با استفاده از این ظرفیت ها در قالب گردشگری های شهری یا روستایی قدمی برداشت و با توجه به بُعد مکانی، پتانسیل های موجود در حوزه «گردشگری آیینی» را به مردمان همان خطه یادآوری و قدمی در مسیر احیای آنها برداشت.

به راستی که این امر می‌تواند در کنار درآمدزایی و ایجاد اشتغال پایدار، مانع از استحاله فرهنگی و سوق پیدا کردن نسل‌های آینده به سمت فرهنگ‌های بیگانه شود، هویت افراد با تاریخ و گذشته‌ معنا می‌یابد و «گردشگری آیینی» در این مسیر، جایگاه ویژه ای دارد که تاکنون مورد غفلت قرار گرفته است.

یادداشت از: شکیبا کولیوند، فعال گردشگری

منبع:ایسنا

محمد ملکشاهی داستان این کوچ را درحالی که به یک صندلی چوبی روسی در حیاط خانه‌ای قدیمی در قلب محله سنگلج تهران تکیه زده است، تعریف می‌کند. خانه‌ای حدودا صدساله با نمایی آجری، پنجره‌هایی آبی و حوضی در میانه که با گلدان‌های شمعدانی تزیین شده است و بیشتر نمای یک خانه روستایی را تداعی می‌کند تا خانه‌ای اعیانی در تهران قدیم. آن را «خانه عشایر» نامیده‌اند. خانه یک کوچه پایین‌تر از عمارت مستوفی‌الممالک واقع شده و از مترو ۱۵ خرداد دسترسی آسان‌تری دارد.

ملکشاهی قبل از آن‌که سراغ داستان کوچ خارجی‌ها در ایران برود، قصه خانه عشایر را برای ایسنا تعریف می‌کند؛ جایی که استارت‌آپ جوان و کوچ‌شان در آن مستقر شده و رویاهایش را زنده می‌کند. او تعریف می‌کند: حدود دو و نیم سال پیش دنبال دفتر کار بودیم. خانه‌ام همین نزدیکی بود. کاغذی داخل این خانه که به نظر قدیمی می‌آمد، انداختم. آقای کاظمی، مالک خانه تا پنج سال پیش در این خانه زندگی می‌کرد. آن موقع که سر می‌زدم تا جوابی بگیرم، او هم هر روز برای دانه دادن به کفترها می‌آمد. وقتی ماجرای خانه عشایر و استارت‌آپ گردشگری عشایر را تعریف کردم، برای اجاره خانه خیلی همراهی کرد، همان موقع همین خانه را ماهانه ۱۰ میلیون تومان برای انباری اجاره می‌کردند. تمام خانه‌های این اطراف انباری بازاری‌ها شده است. آقای کاظمی معتقد بود، خانه حرمت دارد و دلش نمی‌آمد برای انباری اجاره دهد. خیلی با ما کنار آمد، اجاره کمتری گرفت و حتی زمان کرونا مبلغ آن را کمتر کرد. شرط گذاشته بود که خانه را مرمت و محافظت کنیم.

در یکی از اتاق‌های خانه، عکس‌هایی را از مردمان کوچ‌رو به دیوار زده‌اند، در کنارش دست‌بافته و خوراکی‌های تولیدی عشایر دیده می‌شود. اسم هر تولیدکننده روی بسته‌بندی نوشته شده است؛ مثلا می‌دانید کشک را خانواده «خورشید» از ایل بختیاری درست کرده است. ملکشاهی می‌گوید: اوایل که کار تور عشایر را شروع کردیم، استقبال خوب بود. ما حتی بعد از ماجرای موشک که توریست‌ها دیگر به ایران نمی‌آمدند، متقاضی برای کوچ با عشایر داشتیم. اما ویروس کرونا کار را تعطیل کرد. از همان موقع روی محصولات عشایر متمرکز شدیم. مثل عشایر رفتار کردیم، آن‌ها در هر سختی راهی برای نجات پیدا می‌کنند.

محمد ملکشاهی اصالتا عشایر است، می‌گوید از افشاری‌های کرمان است، اما آن‌ها دیگر یک‌جانشین شده‌اند و دیگر کوچ نمی‌کنند. داستان کوچ پیاده خارجی‌ها همراه عشایر را این‌طور روایت می‌کند: قصه به چهار پنج سال پیش برمی‌گردد؛ آن موقع با گروه مفید کار جهادی می‌کردیم، خوشم نیامد، رفتم برای عشایر کتابخانه درست کنم. با یک خانواده کوچ‌رو دوست شدم، دو ماه بعد تماس گرفتند و پیشنهاد کوچ دادند. در همان کوچ بود که جوان خانواده خواهش و تمنا کرد که آبدارچی پژوهشکده ما شود، آن موقع بعد از کار روزنامه‌نگاری در پژوهشکده سیاستگذاری روی پروژه‌های توسعه روستایی کار می‌کردم، همزمان درس‌های توسعه روستایی را می‌خواندم، جوان را تشویق کردم که کار گردشگری کند. بعد خودم فکر کردم روی مدل گردشگری عشایری کار کنم. البته حفظ هویت عشایر در جریان گردشگری کار واقعا سختی است. با چند تا از بچه‌های پژوهشکده عصرها روی این موضوع فکر و بحث می‌کردیم. بعد از پنج شش ماه به چند نفر خارجی پیشنهاد کردیم که کوچ رایگام برویم. می‌خواستیم خودمان را محک بزنیم و بازخورد خیلی خوبی گرفتیم.

گروه آن‌ها با خانواده‌هایی از ایل بختیاری کوچ می‌کند؛ ملکشاهی اطلاع پیدا کرده تعداد ایل‌های پیاده‌کوچ خیلی کم شده و بختیاری‌ها بیشترین کوچ پیاده را انجام می‌دهند، تخمین می‌زند حدود ۲۰۰ هزار نفر بختیاری در سال کوچِ پیاده انجام می‌دهند، می‌گوید: آن‌ها احساس می‌کنند این شیوه زندگی در قرن بیست و یکم دیگر جایی ندارند، خیلی‌های‌شان به یک‌جانشینی تمایل دارند. آن‌چه عشایر را از بین می‌برد، مساله اقتصاد نیست، بلکه تضعیف روحیه خودباوری است. ما حتی وقتی تور رایگان برای خارجی‌ها برگزار کردیم، رابطه اقتصادی با عشایر را حفظ کردیم و سعی داشتیم مزاحم کوچ و زندگی طبیعی آن‌ها نباشیم.

او که حالا یک راهنمای جوان کوچ به حساب می‌آید، معتقد است تور عشایر و یا فروش محصولات آن‌ها در شهرها با نام و عکس خودشان، روحیه خودباوری عشایر را بیشتر می‌کند. می‌گوید: تاثیر اصلی کار ما این است که این شیوه زندگی در قرن ۲۱ هم ادامه پیدا کند. حالا نه این‌که ما هم اعتقاد داشته باشیم شیوه زندگی هزار سال پیش آن‌ها باید همین‌طوری بماند، هر شیوه‌ای از زندگی به تغییراتی نیاز دارد، ولی گردشگری برای عشایر می‌تواند معیشت مکمل باشد. همین حالا در خیلی از جاهای ایران گردشگری عشایر راه افتاده، ولی بیشتر معیشت جایگزین است، مثلا در بوانات فارس، یک‌سری چادر عشایری برپا شده که هیچ ارتباطی با زندگی عشایری ندارد، آن‌جا هتلی به سبک عشایری است که البته این هم خوب است. اما یکی از واکنش‌های خارجی‌هایی که به آن منطقه رفته‌اند این است که فقط خدمات توریستی گرفته‌اند و زندگی واقعی عشایر را لمس نکرده‌اند. منظور ما از معیشت مکمل این است که محل درآمد اصلی عشایر باید از زندگی عشایری باشد و گردشگری و یا فروش محصول مکمل آن باشد. مثلا ما سالی یک بار با خانواده‌های بختیاری کوچ می‌رویم، پنج میلیون تومان هم بدهیم، پول یک گوسفند کامل نمی‌شود. موضوع این است که عشایر داشته‌ای مفید برای این سرزمین هستند و باید برای حفظ آن‌ها و روحیه خودباوری در آن‌ها تلاش کنیم.

ملکشاهی به ماجرای آغاز کوچ گردشگران خارجی در ایران برمی‌گردد و تعریف می‌کند: توریست‌های خارجی که برای اولین‌بار با عشایر ایران کوچ می‌کردند، شگفت‌زده شده بودند، می‌گفتند بهترین تجربه‌شان بوده است. عشایر هم خیلی از این همنشینی لذت می‌بردند، از این‌که خارجی‌ها این‌قدر نسبت به زندگی آن‌ها کنجکاوند، در کارها مشارکت دارند و از حرف‌های آن‌ها یادداشت، فیلم و عکس برمی‌دارند. از همان موقع، کار پژوهشکده را کنار گذاشتم و یک نفر را برای تبلیغات استخدام کردم. اوایل خارجی‌ها را دعوت می‌کردیم که کارمان را تبلیغ کنند، بعد استارت‌آپ ما گسترده‌تر شد، نویسنده کتاب راهنمای سفر «لونلی پلنت» را هم کوچ بردیم، انتشار خاطرات مردمان کوچ‌رو به زبان انگلیسی را شروع کردیم، «اوا زو بک»، اینفلوئنسر و نویسنده سفر را از اروپا دعوت کردیم، او یک مطلب از کوچ در ایران منتشر کرد و یک‌باره با ۲۰۰ تقاضا برای سفر با عشایر مواجه شدیم، اما ویروس کرونا که پدیدار شد، همه آن سفرها کنسل شد و ما حتی به مرز ورشکستگی رسیدیم. برای این‌که روابط‌مان را با خانواده‌های عشایر حفظ کنیم، روی محصولات‌شان کار کردیم. البته پیش‌بینی می‌کنیم بعد از کوچ «اوا زو بک»، دوباره تقاضا برای سفر به ایران زیاد شود و ما خود را برای آن آماده می‌کنیم.

منبع:ایسنا